I SA/Op 327/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzena Łozowska po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A Spółki z o.o. w [...] od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 28 września 2016r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Spółki z o.o. w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 30 maja 2016 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za okres do sierpnia do grudnia 2010 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Przedmiotem skargi wniesionej przez A Spółkę z o.o. w [...] (dalej jako: skarżąca, strona Spółka) jest decyzja Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 30 maja 2016 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za okres do sierpnia do grudnia 2010 r. Wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 484.000 zł. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 4.840 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 2.420 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 23 sierpnia 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a. Przedmiotowym wnioskiem strona zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Spółka nie dysponuje środkami pozwalającymi na poniesienie kosztów sądowych, bez narażania się na utratę płynności finansowej. Strona ponosi stratę na prowadzonej działalności, brakuje jej środków na bieżące regulowanie zobowiązań, a konto bankowe zajął komornik sądowy. Ponadto podniosła, że zapłata kosztów sądowych w jej przypadku wiązałaby się z brakiem zaspokojenia niezbędnych do dalszego funkcjonowania Spółki zobowiązań związanych z działalnością, w tym wynagrodzeń pracowniczych, co w sytuacji nieuwzględnienia wniosku spowoduje ograniczenie konstytucyjnego prawa do sądu. W części wniosku dotyczącego oświadczenia o majątku i dochodach wykazano, że Spółka posiada środki trwałe o wartości 271.674,08 zł, za poprzedni rok obrotowy poniosła stratę w wysokości 13.109.967,14 zł, na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku na koncie nie posiadała środków finansowych (stan kont bankowych 0 zł), zaś stan jej kapitału zakładowego, majątku i środków finansowych opiewa na kwotę 1.928.000 zł. W załączeniu do wniosku pełnomocnik strony skarżącej przedłożył kserokopie wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego w B oraz bilansu sporządzonego na 31 grudnia 2015 r. i rachunku zysków i strat za 2015 r. Dodatkowo, na wezwanie referendarza w trybie art. 255 p.p.s.a. pełnomocnik skarżącej przedłożył kserokopie: bilansu za 2015 r., zeznania podatkowego CIT-8 za 2015 r., korekty zeznania podatkowego CIT-8 za 2105 r., informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] o dokonanych zajęciach zabezpieczających i wysokości zabezpieczonych środków na rachunkach Spółki, zarządzenia o zabezpieczeniu należności pieniężnych oraz zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Postanowieniem z dnia 28 września 2016r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że w stosunku do Spółki nie zachodzą okoliczności, określone w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. pozwalające na uwzględnienie wniosku. Jak ustalono na podstawie przekazanej kopii zeznania podatkowego za ostatni rok obrotowy (tj. rok 2015) Spółka prowadząc działalność gospodarczą posiadała znaczny potencjał finansowy przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów. Badając tę okoliczność ustalono bowiem, że w 2015 r. pozyskała środki finansowe z uzyskanych przychodów w wysokości 391.995,70 zł. Referendarz, powołując się na utrwalony w orzecznictwie pogląd, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody - podkreślił, że okoliczność poniesienia straty nie oznacza automatycznie braku możliwości uiszczenia kosztów sądowych. Nadto przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej, co wiąże się z potrzebą zabezpieczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Jak wskazuje się w orzecznictwie koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze. Stwierdził również, że z przekazanych dokumentów nie wynika, że prowadzona egzekucja pieniężna uniemożliwia stronie skarżącej partycypowanie w kosztach postępowania sądowego. W tej kwestii odwołując się do orzecznictwa zauważył, iż sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych nie jest wystarczający do uznania, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. We wniesionym od tego orzeczenia sprzeciwie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części i wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka wskazała, że posiadany przez nią majątek nie może zostać spieniężony, ponieważ stanowią go w przeważającej części automaty do gier o niskich wygranych, na które popyt jest obecnie zerowy z uwagi na trudności w uzyskaniu licencji. Podkreśliła przy tym, że sprzedaż majątku trwałego miałaby charakter nieodwracalny, natomiast przepisy o kosztach sądowych nie mogą w swych skutkach prowadzić do likwidacji majątku osób dochodzących swoich praw przed sądem (tak w postanowieniu NSA z 6 czerwca 2008 r. I GSK 1202/07). Ponadto, powołując się na orzeczenie NSA z 30 czerwca 2010 r. I GZ 193/10 podkreśliła, że możliwości strony do poniesienia kosztów sądowych winny być oceniane realnie, stąd stosowanie zasady, iż zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed kosztami sądowymi nie może pozbawiać prawa strony do dochodzenia swych praw przed sądem. Strona nie jest w stanie uiścić wpisu w niniejszej sprawie co wynika również z faktu zainicjowania przez Spółkę przed sądami administracyjnymi szeregu analogicznych spraw i łącznej wysokości wpisów w tych sprawach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a., od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Natomiast w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym (a o takie wnosi skarżąca) może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2012 r., sygn. akt: I FZ 429/12 – dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe, przytaczane w dalszej części uzasadnienia, orzeczenia). Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12). Zaznaczyć należy, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt l GZ 147/08 oraz z 9 lipca 2008 r., sygn. akt l FZ 265/08). W orzecznictwie utrwalony jest także pogląd, że podmiot który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Analizując przedstawione we wniosku okoliczności i przedłożone dowody Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, gdyż skarżąca nie wykazała przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że strona nie przedłożyła wszystkich dokumentów źródłowych i informacji wskazanych w wezwaniu z 25 sierpnia 2016 r. Nie nadesłano bowiem deklaracji VAT-7 za miesiące od stycznia do lipca 2016 r. jak i nie wyjaśniono czy Spółka składała deklaracje VAT-7 za ten okres w Urzędzie Skarbowym. Nie przedstawiono także wyciągów i odpisów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, a ujawniono jedynie wyciągi za dzień: 7 maja 2015 r. i 13 czerwca 2016 r. z rachunku prowadzonego w B w [...], na których saldo końcowe wynosiło 0 zł. Przy czym wskazane dokumenty, które potwierdziłby wysokość obrotów z prowadzonej działalności gospodarczej za ostanie sześć miesięcy jak i wysokość środków pieniężnych, którymi strona dysponowała w okresie 3 miesięcy (a nie tylko jednego dnia br.) przed rozpoznaniem przedmiotowego wniosku, mają bardzo istotne znaczenie w sprawie. Tym samym skarżąca wybiórczo realizując wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. uniemożliwiła dokonanie pełnej oceny jej sytuacji finansowej, niezbędnej dla zbadania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Informacje wynikające z dokumentów, które Spółka przedłożyła również nie potwierdzają, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Jak bowiem wynika z bilansu spółki na dzień 31 grudnia 2015 r. spółka na koniec okresu sprawozdawczego posiadała aktywa trwałe o łącznej wartości 3.643.395,69 zł (tym środki trwałe w budowie o wartości 3.576.122,16) oraz aktywa obrotowe w wysokości 2.272.915,59 zł, co w ocenie Sądu oznacza, że spółka dysponuje majątkiem o znacznej wartości, przekraczającej wysokość wpisu, jaki na obecnym etapie postępowania obowiązana jest uiścić. Nie jest przy tym prawdziwe twierdzenie Spółki, że jej majątek stanowią niemal wyłącznie automaty do gier o niskich wygranych, wziąwszy pod uwagę treść przedłożonego bilansu i wartość aktywów. Nadto, całkowity kapitał własny spółki na koniec ubiegłego roku wynosił 5.013.027,62 zł, w tym kapitał podstawowy - 1.928.000,00 zł, kapitał zapasowy 1.806.916,82 zł i pozostałe kapitały (fundusze) rezerwowe o wartości 2.833.829,03 zł. Z przedstawionego bilansu wynika, iż spółka na dzień 31 grudnia 2015r. posiadała należności krótkoterminowe w wysokości 1.323.505,16 zł. Na zakończenie tego okresu sprawozdawczego na rachunkach i w kasie spółka posiadała środki pieniężne w kwocie 937.664,55 zł. W tym miejscu wskazać należy, że od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2012r., sygn. akt II GZ 478/12). Powyższej oceny sytuacji majątkowej skarżącej nie zmienia wykazana strata w rachunku zysków i strat za 2015 r. oraz w zeznaniu CIT-8 za 2015 r. (korekta zeznania) w wysokości 1.504.678,59 zł. Zauważyć bowiem należy, że w 2015 roku skarżąca uzyskała przychody w wysokości 910.535,57 zł, przy kosztach ich uzyskania wynoszących 2.415.214,16 zł. Podzielić należy stanowisko referendarza sądowego, że w przypadku przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą, to przychody obrazują jego zdolność finansową. Jak bowiem zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. (I FZ 260/08) strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych (zob. też postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13). To przede wszystkim przychody (a nie dochód czy strata) obrazują rozmiar prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej i jego zdolność finansową. Nie znajduje również uzasadnienia argumentacja Spółki o stawianiu jej przed wyborem, które koszty winna uregulować, czy koszty sądowe czy też zobowiązania wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej, w tym bieżące zobowiązania wobec pracowników. Wskazać należy, że zgodnie z przedłożonym rachunkiem zysków i strat w ubiegłym roku skarżąca z tytułu wynagrodzeń poniosła koszty w wysokości jedynie 611.214,34 zł. Z tytułu natomiast innych kosztów działalności operacyjnej spółki jak chociażby usług obcych (B III), w ramach których opłacane są m.in. koszty najmu, usług transportowych, usług budowlano-montażowych, koszty doradztwa, księgowości poniosła wydatki w wysokości 1.198.937,27 zł, czy pozostałych kosztów rodzjowych (B VII), do których zalicza się koszty reprezentacji i reklamy, podróży służbowych, ryczałty za używanie samochodów prywatnych do celów służbowych oraz koszty składek na rzecz organizacji była w stanie ponieść koszty w wysokości 43.698,69 zł. Uwzględniając powyższe trudno uznać, że skarżąca nie jest w stanie ponieść także kosztów sądowych niniejszego postępowania. Zauważyć należy także, iż nie ma przeszkód, nawet w przypadku braku takiego obowiązku wynikającego z treści umowy spółki, do podjęcia odpowiednich kroków celem poprawy jej kondycji finansowej, np. poprzez podjęcie decyzji o dopłatach przez wspólników. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1030 ze zm.) przewiduje w art. 177 instytucję dopłat wspólników, przewidzianą właśnie na wypadek czasowych trudności finansowych spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Podjęcie takich działań oznaczałoby wyczerpanie wszelkich możliwości zmierzających do pozyskania niezbędnych środków na pokrycie działalności Spółki. Wspólnicy, decyzją których Spółka powstała nie mogą pozostawać bierni w sytuacji trudności finansowych i żądać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. W orzecznictwie przeważa pogląd, że nie można stosując prawo pomocy, chronić czy wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 21 października 2013r., sygn. akt I SA/Wr 1097/13). Tak więc jeżeli spółka aktualnie doświadcza problemów finansowych, w pierwszej kolejności winna zwrócić się o pomoc do swoich udziałowców, z woli których funkcjonuje w obrocie prawnym. Mając na uwadze wyżej opisane okoliczności stwierdzić należy, że podniesiona w sprzeciwie argumentacja związana z prowadzaniem przez Spółkę szeregu sporów sądowych i łączną wysokością wpisów w tych sprawach (co nie zostało w żaden sposób udokumentowane), nie może stanowić podstawy do zwolnienia z kosztów sądowych. Odnosząc się do kwestii prowadzenia przeciwko Spółce postępowania zabezpieczającego, dotyczącego należności o łącznej wysokości 115.693 zł, w toku którego w wyniku dokonanych zajęć zabezpieczających na rachunek organu egzekucyjnego wpłynęło łącznie 30.976,08 zł, należy zaznaczyć, że wobec poczynionych ustaleń, fakt ten nie jest wystarczającą okolicznością dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Bez znaczenia bowiem dla oceny możliwości płatniczych pozostaje prowadzenie postępowania egzekucyjnego (czy też zabezpieczającego) względem strony, szczególnie w sytuacji, gdy kontynuuje ona prowadzenie działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 10 grudnia 2014r, sygn. akt II FZ 1589/14). Reasumując, skarżąca nie wykazała zasadności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu, mimo wskazywanych trudności finansowych, zapłata wymaganego na obecnym etapie wpisu należnego od skargi w kwocie 4.840 zł leży w zasięgu możliwości płatniczych strony. Analiza akt sprawy wskazuje, że Spółka w sposób wybiórczy przedstawiła swoją sytuację, natomiast w świetle tych dokumentów, które strona przedstawiła trafna pozostaje ocena referendarza, że porównanie wielkości kosztów sądowych związanych z wpisem od skargi z majątkiem oraz przychodami Spółki, wyklucza uznanie, że zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z przedstawionych powyżej przyczyn na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie.