I SA/Op 365/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 8 kwietnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia zryczałtowanego podatku dochodowego za 2010 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów, p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości. Przedmiotem skargi M. M. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 8 kwietnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia zryczałtowanego podatku dochodowego za 2010 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 143.590 zł. W związku z czym na tym etapie postępowania skarżący został zobowiązany – stosownie do przepisu § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1.500 zł. Dalsze koszty w przedmiotowej sprawie mogą obejmować opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 750 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 16 czerwca 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a. Przedmiotowym wnioskiem skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W sporządzonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że obecnie prowadząc gospodarstwo domowe zajmuje się starszymi rodzicami (jednocześnie nadmienił, iż rodzice już nie pomagają mu w prowadzeniu gospodarstwa rolnego), że miesięcznie z działalności rolniczej uzyskuje dochody w wysokości 1.750 zł (dochody ze sprzedaży zboża – 1.000 zł, dochody z dotacji – 750 zł), oraz że posiada majątek w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 10 ha i dwa domy mieszkalne o powierzchni 200 m² i 110 m². Poza tym wskazał, iż w ramach prowadzonej egzekucji zajęte zostało jego konto bankowe oraz ustanowiona hipoteka (przy czym nie wskazał konkretnie na jakich nieruchomościach). Rozpatrując, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącej możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie częściowym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu 22 maja 2013 r. (sygn. akt II OZ 383/13, LEX nr 1319081) podkreślił bowiem, iż "prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071; postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji finansowej i majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym pismem z 29 czerwca 2015 r. został wezwany do przekazania w terminie 10 dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych w skali miesiąca przez niego na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania dwóch domów mieszkalnych, zakupu wyżywienia i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan - pisemnej informacji na temat przychodów uzyskiwanych z nieruchomości rolnej oraz informacji odnośnie innych źródeł dochodów, które umożliwiające pokrycie wydatków ponoszonych w jego gospodarstwie domowym wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - szczegółowej informacji na temat prowadzonej egzekucji pieniężnej wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi te informacje, - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi skarżący przedłożył, sporządzone w dniu 23 lipca 2015 r., pismo, w którym oświadczył, iż miesięczne koszty jego utrzymania wynoszą łącznie 1.722 zł (podatek rolny – 137 zł, składki KRUS – 141 zł, obowiązkowe ubezpieczenie OC rolników – 40 zł, ogrzanie domu posadowionego w miejscowości [...] – 382 zł, energia elektryczna, woda, gaz, wywóz śmieci, telefon – 70 zł, olej napędowy do ciągnika – 71 zł, zakup żywności i lekarstw na nadciśnienie – 415 zł, nawozy związane z uprawą – 416 zł, środki czystości i higieny – 50 zł), nadmieniając zarazem, że koszty utrzymania domu mieszkalnego posadowionego w [...] ponosi jego siostra, na której rzecz ustanowiono służebność. W przekazanym piśmie skarżący podniósł również, że poza dochodami z gospodarstwa rolnego uzyskiwanymi w skali miesiąca w wysokości 1.750 zł (z dotacji otrzymywanej raz w roku w styczniu w kwocie 9.000 zł i ze sprzedaży zboża) nie posiada innych źródeł dochodów, oświadczając zarazem, iż w nagłych przypadkach korzysta ze wsparcia finansowego rodziny. Poza tym wskazał, że w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia wierzytelności z jego rachunku bankowego prowadzonego przez A S.A. Oddział w [...] (według oświadczenia zawartego w piśmie pozostała jeszcze do wyegzekwowania kwota rzędu 156.015,75 zł), na który wpływa corocznie kwota przyznanej dotacji. Jak stwierdził uniemożliwi mu to dysponowanie środkami finansowymi z dotacji przyznanej w styczniu 2016 r., pozbawiając go tym samym środków na utrzymanie. Jednocześnie nadmienił, iż nie może dokonać sprzedaży należącej do niego nieruchomości w celu pozyskania dodatkowych środków pieniężnych, gdyż na każdej z niej ustanowiona została hipoteka przymusowa, co zniechęca potencjalnych nabywców. W załączeniu do pisma skarżący przekazał kserokopie następujących dokumentów: - pism KRUS informujących o wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne, wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie i emerytalno-rentowe wraz z dowodem wpłaty, - nakazu płatniczego w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. w kwocie 1.838 zł wraz z dowodami potwierdzającymi zapłatę tego zobowiązania, - nakazu płatniczego w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za 2015 r. w kwocie 1.647 zł, - pokwitowania zapłaty ubezpieczenia mienia ruchomego, budynków rolnych, OC rolników i ubezpieczenia NNW, - polisy dotyczącej obowiązkowego, ubezpieczenia upraw rolnych, - faktur dotyczących zakupu oleju grzewczego i napędowego, - zawiadomień z 15 i 20 maja 2015 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, - zawiadomienia 25 maja 2015 r. o zmianie wysokości zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, - upomnienia z 29 kwietnia 2015 r. wystawionego w ramach postępowania egzekucyjnego, - wypisu z księgi wieczystej. W ocenie referendarza informacje oraz dane zwarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i wynikające z wymienionych wyżej dokumentów wskazują na wyjątkową sytuację skarżącego w rozumieniu art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Z deklaracji przekazanych dokumentów, tj. zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz zawiadomienia o zmianie wysokości zajęcia, wynika bowiem, iż wobec skarżącego prowadzona jest egzekucja zobowiązań pieniężnych w wysokości przekraczającej kwotę 156.000 zł (według zawiadomienia z dnia 25 maja 2015 r. w wysokości 156.015,75 zł). Oznacza to, że skala prowadzonej egzekucji znacznie przekracza wielkość rocznych przychodów uzyskiwanych przez skarżącego z działalności rolniczej (zgodnie z oświadczeniem zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy przychody te stanowią wielkość rzędu 21.000 zł). Okoliczność ta sprawia, iż ograniczony w znaczny sposób w prawie do dysponowania środkami finansowymi pochodzącymi z jedynego źródła dochodów jakim jest działalność rolnicza, skarżący pozbawiony został zarazem możliwości pozyskania środków finansowych w celu zapłaty wymaganych kosztów sądowych. W związku z powyższym, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.