I SA/Op 704/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 4 sierpnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. oraz odsetek od nieuiszczonych zaliczek, p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi B. O. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 4 sierpnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. oraz odsetek od nieuiszczonych zaliczek. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 13.521 W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 406 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 203 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) – zwanej dalej p.p.s.a, skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, ma na utrzymaniu niepracującą żonę i dwoje dzieci, nie posiada żadnych oszczędności jak też majątku, z którego mógłby sfinansować koszty sądowe. W części wniosku dotyczącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że w gospodarstwie domowym, w którym pozostaje wspólnie z żoną, matką i dwojgiem dzieci, nie pozyskiwane są żadne dochody, zaś na jego majątek składa się dom mieszkalny o powierzchni 220 m² oraz nieruchomość gruntowa o powierzchni 7 arów. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 199 p.p.s.a. zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych ze swoim udziałem w tym postępowaniu. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przewidywana, na podstawie art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., możliwość ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (o co wnosi skarżący w przedmiotowym wniosku) następuje w sytuacji gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższych uregulowań prawnych wynika, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. Wprowadzenie tej instytucji do postępowania sądowo administracyjnego miało bowiem na celu umożliwienie obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach, lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się bowiem, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081). Jednocześnie należy podkreślić, iż orzeczenie w sprawie prawa pomocy jest wydawane na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dokumentach. Zatem na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym pismem z 6 listopada 2014 r. skarżący został wezwany do przekazania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych w skali miesiąca przez niego i rodzinę na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan (w przypadku kredytów i pożyczek wezwano do przedłożenia kopii odpowiednich umów łącznie z harmonogramem spłaty), - pisemnej (szczegółowej) informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających jemu i rodzinie pokrycie koszów wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w 2013 r. (PIT) przez niego, żonę i pełnoletnią córkę, - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył kserokopie: decyzji o uznaniu jego, córki i żony za osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku (decyzje wydane odpowiednio: 27 grudnia 2013 r., 26 lutego 2013 r. i 5 listopada 2014 r.), decyzji ustalającej podatek od nieruchomości za 2014 r., umowy kredytowej zawartej z Santander Consumer Bank S.A., zeznania podatkowego PIT-36 za 2013 r. złożonego przez żonę skarżącego, potwierdzenia dokonania opłaty za usługi telekomunikacyjne, faktur dotyczących zakupu energii elektrycznej, dostawy wody i pobrania ścieków. Wraz z kserokopiami wymienionych dokumentów skarżący przekazał pisemną informację, w której oświadczył, że miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny opiewają na kwotę 1.223 zł (zakup żywności około 800 zł, energia elektryczna – 169 zł, dostawa wody – 54 zł, wywóz nieczystości – 48 zł, telefon– 60 zł, Internet – 25 zł, podatek od nieruchomości – 804 zł rocznie, miesięcznie – 67 zł), że do tej pory cała rodzina utrzymywała się z dochodów żony z prowadzonej działalności gospodarczej i wyprzedaży towarów pozostałych po likwidacji tej działalności, że wraz z córką uzyskuje dochody z prac dorywczych (córka w ogrodnictwie, skarżący jako mechanik samochodowy), że w utrzymaniu pomaga im również dalsza rodzina, oraz że nie korzystają z kont bankowych. W ocenie referendarza przekazane przez skarżącego w/w piśmie informacje wraz z załączonymi dokumentami w żadnym razie nie można uznać za wywiązanie się z obowiązku pełnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności związanych z jego sytuacją majątkową i finansową, nałożonego pismem 29 października 2014 r. Przede wszystkim należy wskazać, iż skarżący nie przekazał informacji (jak też żadnych dowodów) na temat dochodów uzyskiwanych przez siebie, żonę i córkę (pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym), pomimo wyraźnego wezwania o szczegółową informację w tym zakresie. Ogólne stwierdzenie skarżącego, że on i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym utrzymują się ze wsparcia dalszej rodziny, sprzedaży zapasów pozostałych po zlikwidowanej przez żonę działalności gospodarczej oraz dochodów uzyskiwanych przez niego i córkę z prac dorywczych, jest niewystarczające aby móc ocenić rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze jego gospodarstwa domowego. Tym samym staje się niemożliwym ustalenie czy poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie przekazał również wyciągów z rachunków bankowych swoich i pozostałych członków rodziny, nie pozwalając tym samym referendarzowi na wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistych możliwości finansowych jego gospodarstwa domowego. Niewiadomym jest aktualny stan tych rachunków. Skarżący wezwany został bowiem o przekazanie wyciągów z rachunków za okres ostatnich trzech miesięcy licząc wstecz od daty wezwania. Opisane wyżej okoliczności wskazują na brak współdziałania skarżącego w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tym względzie należy przywołać orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w którym podkreślono, iż "czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy" (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobnie w innym orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego (postanowienie z 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14; lex nr 1495223) wskazano, iż " w przypadku, gdy sąd, w celu uzyskania pełnego obrazu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzystania z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca powinien czynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a." Poza tym w szeregu innych orzeczeniach nadmienia się, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14 września 2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., II FZ 540/07 niepubl.). Zatem w sytuacji gdy nie przekazano informacji i dowodów mogących obrazować w pełni sytuację finansową i majątkową skarżącego należało uznać, iż nie wykazano, że spełnia przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.