I SO/Op 3/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Wójcik po rozpoznaniu w dniu 23 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. B. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 18 sierpnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z wniosku D. B. o umorzenie mandatu karnego postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 18 sierpnia 2017 r. poprzez umorzenie postępowania z wniosku D. B. w przedmiocie przyznania prawa pomocy. D. B. (dalej jako wnioskodawca, strona) w piśmie (zatytułowanym: "Prośba o uchylenie mandatu karnego") datowanym na dzień 31.01.2017 r., wniesionym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, zawarł wniosek o umorzenie mandatu karnego z dnia 11.09.2016 r. seria [...], wskazując na swoją trudną sytuacją materialną i niskie dochody jak też kłopoty zdrowotne. Wnioskodawca w odpowiedzi na dodatkowe wezwanie Sądu sprecyzował swoje żądanie jako prośbę o umorzenie mandatu karnego z dnia 11.09.2016 r. Postanowieniem tut. Sądu z dnia 20.04.2017 r. odrzucono wyżej opisany wniosek o umorzenie mandatu karnego. W uzasadnieniu wyjaśniono, że sąd administracyjny nie ma kompetencji w przedmiocie umarzania mandatów karnych czy umarzania należności z tytułu grzywien nałożonych takimi mandatami. Uprawnienia takie nie wynikają bowiem z ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jak i z innych aktów prawnych, w tym z ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Podkreślono przy tym, że przepis art. 55 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 885 z późn. zm.) przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym, jednak takie jednoznaczne żądanie wnioskodawca musi skierować do właściwego organu, jakim jest Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...]. Odpis ww. postanowienia z dnia 20.04.2017 r. został doręczony wnioskodawcy w dniu 28.04.2017 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki (k. 26 akt sądowych). W związku z powyższym, termin do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął w dniu 29.05.2017 r. Wnioskodawca nie wniósł skargi kasacyjnej na postanowienie z dnia 20.04.2017 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 12.06.2017 r. stwierdzono prawomocność ww. postanowienia z dnia 20.04.2017 r. W dniu 6.07.2017 r. do tut. Sądu wpłynął wypełniony przez wnioskodawcę formularz PPF, w którym wnosił on przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z treści formularza PPF (informacja o przedmiocie zaskarżenia) wynikało, że wnioskodawca w ramach przedmiotowego postępowania nadal dąży do uchylenia mandatu karnego. Postanowieniem z dnia 18.08.2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie. Wnioskodawca w terminie wniósł sprzeciw od ww. postanowienia z dnia 18.08.2017 r., powołując się na swoją trudną sytuację materialną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej jako "ppsa"), od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Natomiast w myśl art. 260 § 1 ppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Analiza akt sprawy oraz treści mających w niej zastosowanie przepisów prawa prowadzi do wniosku, że zaskarżone postanowienie należało zmienić poprzez umorzenie postępowania z wniosku D. B. w przedmiocie przyznania prawa pomocy. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy po prawomocnym zakończeniu przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego. Prawomocnym postanowieniem tut. Sądu z dnia 20.04.2017 r. odrzucono wniosek strony o umorzenie mandatu karnego wyjaśniając, że sądy administracyjne nie mają kompetencji do rozpoznania wniosku o umorzenie mandatu karnego, co musiało skutkować odrzuceniem wniosku na postawie art. 58 § 1 pkt 1 ppsa w zw. z art. 64 § 3 ppsa. Jednocześnie wyjaśniono wnioskodawcy, że wniosek o umorzenie należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym, winien skierować do właściwego organu, jakim jest Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...]. Wnioskodawca, pomimo prawidłowego doręczenia ww. postanowienia oraz pouczenia go o prawie do wniesienia skargi kasacyjnej, z prawa tego nie skorzystał. Brak wniesienia skargi kasacyjnej spowodował uprawomocnienie się postanowienia odrzucającego wniosek, co oznacza zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z treścią przepisu art. 243 § 1 ppsa, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Przez pojęcie "tok postępowania" należy rozumieć postępowanie sądowoadministracyjne toczące się od chwili jego wszczęcia do prawomocnego zakończenia sprawy. Stwierdzenie prawomocności orzeczenia kończącego postępowanie oznacza, że sprawa sądowoadministracyjna nie jest już sprawą rozpoznawaną przez sąd (tak Zabrocki P., Wybrane kwestie stosowania prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ZNSA nr 4-5(7-8)/2006, str. 20- 37; postanowienia NSA: z dnia 17.10.2012 r., sygn. akt I OZ 776/12; z dnia 20.10. 2005 r., sygn. akt II FZ 653/05; z dnia 25.05.2016 r., sygn. akt II GZ 51/06 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak dalsze powołane orzeczenia). Skoro w myśl art. 243 § 1 ppsa prawo pomocy może być przyznanie stronie na jej wiosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku, to logicznym jest, że wniosek taki nie może być złożony po prawomocnym zakończeniu postępowania (zob. m.in. postanowienie NSA z dnia 18.12.2007 r., sygn. akt II FZ 603/07). Zaznaczyć należy, że w orzecznictwie dopuszcza się możliwość merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, wniesionego po prawomocnym zakończeniu postępowania, ale ogranicza się to do wyjątkowych sytuacji, przykładowo, kiedy strona dąży do przywrócenia terminu do złożenia środka zaskarżenia mającego doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia kończącego w sprawie (zob. postanowienie NSA z dnia 21.03.2006 r., sygn. akt I OZ 346/06, LEX nr 939375; z dnia 5.02.2013 r., sygn. akt II OZ 49/13, LEX nr 1282977; zob. także szczegółowe uzasadnienie postanowienia NSA z dnia 17.10.2012 r., sygn. akt I OZ 776/12). Intencja strony (zamiar kwestionowania prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie) musi jednak jednoznacznie wynikać z informacji o przedmiocie zaskarżenia, zawartej w odpowiedniej rubryce stosownego formularza urzędowego, uzasadnienia wniosku bądź innego pisma strony (zob. postanowienie NSA z dnia 28.07.2009 r., sygn. akt I OZ 745/09, LEX nr 552405 oraz glosa G. Karcza, publ. GSP-Prz.Orz. z 2001 r., nr 1, str. 47-56). Skarżący ani we wniosku o przyznanie prawa pomocy ani też w treści wniesionego sprzeciwu nie wskazał, że dąży do wzruszenia prawomocnego postanowienia tut. Sądu z dnia 20.04.2017 r. o odrzuceniu wniosku, którym zakończono przedmiotowe postępowanie. Wnioskodawca w istocie nadal domaga się umorzenia mandatu karnego, powołując się na trudną sytuację materialną, co w postępowaniu przed sądem administracyjnym – jak to już wcześniej wyjaśniono skarżącemu w postanowieniu z dnia 20.04.2017 r. – nie jest możliwe. W ocenie Sądu w sprawie należało zastosować przepis art. 249a ppsa. Zgodnie z jego treścią, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Należy zauważyć, że koszty sądowe, tj. wszelkie opłaty sądowe i wydatki, strona jest obowiązana ponosić w toku postępowania. W rozpoznawanej sprawie postępowanie, w którym wnioskodawca wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, zakończyło się z chwilą uprawomocnienia się postanowienia Sądu o odrzuceniu wniosku. Z tą chwilą przestał zatem ciążyć na stronie obowiązek ponoszenia kosztów sądowych. Wnioskodawca nie wyraził też zamiaru zaskarżenia ww. postanowienia z dnia 20.04.2017 r. W związku z powyższym procedowanie w sprawie prawa pomocy stało się zbędne. Reasumując, Sąd uznał, że rozpoznając wniosek strony o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy winien umorzyć to postępowanie na podstawie przepisu art. 249a ppsa. W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 260 § 1, 2 i 3 ppsa w zw. z art. 249a ppsa. Raz jeszcze Sąd wyjaśnia, że czym innym jest żądanie umorzenia mandatu karnego, a czym innym – żądanie umorzenia grzywny orzeczonej tym mandatem. W tym drugim przypadku – a do tego zdaje się dążyć skarżący powołujący się na swą trudną sytuację materialną – właściwym do rozpatrzenia tego rodzaju wniosku jest Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...]. Przy czym wniosek taki należy prawidłowo sformułować, tj. – o ile oczywiście taka jest wola skarżącego – jako wniosek o umorzenie grzywny nałożonej mandatem karnym i trzeba go też prawidłowo uzasadnić. Tymczasem z akt sprawy wynika, że wnioskodawca składał do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] wnioski, w których żądał uchylenia mandatu karnego, co jednak jest odmiennym żądaniem niż domaganie się umorzenia należności wynikającej z grzywny nałożonej mandatem karnym. Do rozpatrzenia wniosku o uchylenie mandatu Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] nie był właściwy i dlatego doszło do zwrotu tego wniosku. Taką właściwość organ ten natomiast posiada w przypadku, gdy dana osoba wystąpi do niego z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym. Zatem, aby doszło do rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie grzywny nałożonej mandatem karnym, niezbędne jest złożenie wniosku o dokładnie takiej treści ("o umorzenie grzywny") z jego dokładnym uzasadnieniem i skierowanie go do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...].