II SA/Op 182/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. G., H. G., W. K. i Stowarzyszenia A z siedzibą w [...] na uchwałę Rady Miejskiej w Prószkowie z dnia 18 grudnia 2014 r., Nr III/13/2014 w przedmiocie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy na skutek wniosku Stowarzyszenia A z siedzibą w [...] o przyznanie prawa pomocy postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Działająca w imieniu Stowarzyszenia A z siedzibą w [...], radca prawny K. M., wniosła pismem procesowym z dnia 23 marca 2015 r., skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na uchwałę Rady Miejskiej w Prószkowie z dnia 18 grudnia 2014 r., Nr III/13/2014 w przedmiocie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy. Następnie, w dniu 13 maja 2015 r. wpłynął do Sądu wniosek Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając żądanie Stowarzyszenie wskazało na okoliczność, że reprezentuje ono interes społeczny, czyli uratowanie dziedzictwa przyrodniczo-krajobrazowo-kulurowego, jakim jest zespół parkowo-pałacowy "[...]" wraz z przyległymi gruntami. Tym samym Stowarzyszenie nie ma interesu jednostkowego, lecz występuje w imieniu całej wspólnoty samorządowej. Celem Stowarzyszenia jest m.in. ratowanie i ochrona środowiska oraz dziedzictwa kulturowego, przyrodniczego, krajobrazowego, podejmowanie wszelkich przedsięwzięć dla rozwoju kultury i pogłębiania świadomości ekologicznej społeczności lokalnej. Stowarzyszenie posiada niewielkie środki pieniężne, zgromadzone wyłącznie ze składek członkowskich w wysokości 672,99 zł (25 zł rocznie od osoby), przeznaczone na bieżące opłaty za lokal i zakup drobnych artykułów biurowych. Jego działalność oparta jest na pracy społecznej członków i nie pobiera ono żadnych opłat za działania, w które się angażuje. Realizując wezwanie referendarza sądowego z dnia 21 maja 2015 r., do uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, Stowarzyszenie przedłożyło do akt sprawy: statut Stowarzyszenia; odpis uchwały z dnia 20 marca 2013 r. o ustaleniu w latach 2013-2016 składki członkowskiej, w wysokości 25 zł rocznie; raport kasowy za okres od dnia 1 stycznia 2014 r. do dnia 31 grudnia 2014 r., z którego wynika, że w 2014 roku z tytułu składek członkowskich uzyskano wpływ w kwocie 300 zł i wypłacono 300 zł z tytułu opłat za lokal; odpis zeznania podatkowego za 2014 r. (CIT-8), z którego wynika dochód roczny w wysokości 300 zł; bilans roczny na dzień 31 grudnia 2014 r.; informację dodatkową do sprawozdania finansowego za 2014 r. oraz kserokopię faktury z tytułu wynajmu lokalu za okres I-IV/2015 w wysokości 75 zł. Prezes Stowarzyszenia oświadczył ponadto w piśmie z dnia 28 maja 2015 r., że Stowarzyszenie A zrzesza 20 członków. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – zwanej w dalszej części w skrócie: "P.p.s.a.", zważono co następuje: Stosownie do przepisów ustawy P.p.s.a. generalną zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia tych kosztów. Stosownie jednak do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, a więc wnioskowanym przez Stowarzyszenie, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Oceniając zatem przedłożony wniosek pod kątem spełniania przez Stowarzyszenie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, należało w pierwszej kolejności ustalić charakter prawny wnioskodawcy, w celu ustalenia jego możliwości finansowych. Referendarz zważył więc, że skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem rejestrowym, wpisanym do Krajowego Rejestru Sądowego i działa na zasadzie Statutu, uchwalonego w dniu 19 grudnia 2005 r. Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 z póżn. zm.), regulująca zasady działania tego typu organizacji, określiła także sposób ich finansowania. Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy, majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie także może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2 ustawy). Ustawodawca stworzył więc możliwość korzystania przez stowarzyszenia z różnorodnego rodzaju form pozyskiwania środków finansowych na swoją działalność, co także jest objawem zasady samodzielności stowarzyszeń. Samodzielność ta przejawia się bowiem między innymi w oparciu działalności tego podmiotu na własnym majątku, w celu realizacji określonych celów. Jeżeli więc założyciele stowarzyszenia przyjmując cele działalności są świadomi, że nie posiadają ani też nie będą w stanie zdobyć środków na jej prowadzenie, to powstaje pytanie o cel działania takiej organizacji. Istota działania stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza bowiem przerzucenie niemalże całości kosztów jego działalności na Skarb Państwa (por. postanowienie NSA z dnia 1 grudnia 2009 r., sygn. akt II OZ 1056/09, LEX nr 582885). Stowarzyszenie chcąc zatem realizować swą statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w zakres której to działalności wchodzą również sprawy sądowe i wydatki z tym związane (por. postanowienie NSA z 9 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 317/06; postanowienie z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt II OZ 801/09 – dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z treści § 48 i § 49 Statutu Stowarzyszenia wynika, że źródłami jego dochodów są: składki członkowskie; dotacje, subwencje, darowizny i zapisy; dochody z działalności gospodarczej; wpływy z działalności inwestycyjnej, m.in. dochód z inwestycji krótkoterminowych i z kapitału żelaznego; wpływy z programów rolno-środowiskowych, wdrażania i realizacji projektów związanych ze strategiami: ekorozwoju i rozwoju energetyki odnawialnej i realizacji projektów na rzecz trwałego i zrównoważonego rozwoju; wpływy z loterii, zbiórek, aukcji, konkursów, kiermaszy, wystaw oraz innej działalności artystycznej, kulturalnej, edukacyjnej i opłat wniesionych przez uczestników imprez organizowanych przez Stowarzyszenie; odsetki bankowe; efekty pracy wolontariuszy na rzecz Stowarzyszenia; działalność odpłatna pożytku publicznego. Postanowienia § 49 Statutu przewidują natomiast możliwość prowadzenia działalności gospodarczej w celu zbierania funduszy na działalność statutową. Mając na względzie powyższe możliwości finansowania Stowarzyszenia trudno przyjąć, że nie posiada ono funduszy (majątku) na pokrycie kosztów sądowych, co przeczyłoby zasadzie, iż podmiot ten prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Zdaniem referendarza, jeżeli członkowie skarżącego Stowarzyszenia nie pozyskali wystarczających środków finansowych na swoją działalność z wyżej podanych źródeł, to wydatki Stowarzyszenia powinny być pokrywane przez nich samych, w wielkości i na zasadach zapewniających realną działalność statutową. Zwłaszcza wobec faktu, że Stowarzyszenie zostało wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego w dniu 18 kwietnia 2006 r., a zatem jego członkowie dysponowali niezbędnym czasem w celu zgromadzenia środków na jego działalność, w tym na koszty sądowe. Ponad dziewięcioletni okres funkcjonowania Stowarzyszenia dawał gwarancję uskładania środków finansowych na pokrycie wpisu, nawet przy niewielkiej comiesięcznej wysokości składki. Zdaniem referendarza, zwolnienie organizacji społecznej działającej na zasadach stowarzyszenia i rezygnacja z opłat sądowych w chwili wszczęcia postępowania stanowiłaby w istocie formę kredytu udzielonego przez Skarb Państwa. Powinno zatem ograniczać się do przypadków, w których zdobycie środków przez stronę na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Taka sytuacja w sprawie nie występuje. Obciążenie członków skarżącego Stowarzyszenia składkami na poczet wszczętego postępowania, przy uwzględnieniu wymaganego w sprawie wpisu od skargi w wysokości 300 zł, oznaczałoby bowiem wydatkowanie przez jedną osobę, kwoty nie większej niż 15 zł. Kwota ta – w ocenie referendarza, nie stanowi natomiast bariery finansowej, biorąc pod uwagę przeciętną wysokość wynagrodzeń oraz kosztów utrzymania, co do których referendarz posiada stosowną wiedzę, a także biorąc pod uwagę możliwość rozłożenia jej zgromadzenia na kilkuletni okres funkcjonowania Stowarzyszenia. Zaniechanie pobierania składek na działalność Stowarzyszenia z pominięciem obowiązku np. uiszczania wpisów od skarg kierowanych do sądu administracyjnego, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, nie czyni automatycznie podstawy do zwolnienia stowarzyszenia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Taka postawa prowadziłaby w istocie do przerzucenia kosztów własnej działalności na Skarb Państwa. Referendarz podziela w tym względzie pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06; postanowienie z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt II OZ 1149/12; obydwa umieszczone na stronie internetowej NSA pn. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.nsa.gov.pl), że przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Mając powyższe na względzie referendarz uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłankę z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., pozwalającą na zwolnienie od kosztów sądowych. Dlatego też działając na zasadzie 258 § 2 pkt 7 P. p. s. a., orzekł jak w sentencji.