II SA/Op 188/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Ewa Janowska po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy wniosku A. W. o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 27 września 2013 r., sygn. akt II SA/Op 188/13 o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 25 stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia: odmówić zmiany postanowienia z dnia 27 września 2013 r. Wyrokiem z dnia 6 czerwca 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 25 stycznia 2013 r., nr [...]. W tym samym dniu, skarżący złożył wniosek o doręczenie uzasadnienia wyroku wraz z uzasadnieniem oraz o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że utrzymuje się z zasiłku przyznawanego przez MOPS. Oświadczył, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z dwudziestoczteroletnią córką (studentka) i szesnastoletnim synem (uczeń gimnazjum), a jedynym dochodem tego gospodarstwa są zasiłek stały i zasiłek pielęgnacyjny, w łącznej wysokości 542 zł. Skarżący posiada ponadto dom o powierzchni 180 m², mieszkanie o powierzchni 55 m² i nieruchomość rolną o powierzchni 29,29 m². Wezwaniem z dnia 11 czerwca 2013 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych informacji i stosownych dokumentów źródłowych, przez przedłożenie: kserokopii wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę i członków jego gospodarstwa domowego rachunków bankowych, z ostatnich dwóch miesięcy, tj. kwiecień i maj 2013 r.; kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez wnioskodawcę i córkę w 2012 r. (PIT); dokumentów potwierdzających uzyskiwany dochód miesięczny; pisemnej informacji na temat wysokości ponoszonych przez wnioskodawcę i rodzinę kosztów na bieżące utrzymanie członków rodziny oraz wydatków na utrzymanie mieszkania; pisemnej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających wnioskodawcy i dzieciom pokrycie ww. kosztów utrzymania. Powyższe wezwanie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do jego treści w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia, może spowodować nieuwzględnienie wniosku, skutkujące odmową przyznania prawa pomocy. Nie zostało one doręczone skarżącemu, albowiem przesyłka pocztowa zawierająca wezwanie została zwrócona w dniu 3 lipca 2013 r. do tut. Sądu z adnotacją, iż nie została podjęta w terminie. W dniu 2 lipca 2013 r. skarżący złożył osobiście ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zwrócił się także o "umorzenie opłaty naliczonej, przyznanej w związku z powództwem", z uwagi na niskie dochody, uniemożliwiające jej uiszczenie. Postanowieniem z dnia 9 lipca 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, uzasadniając to niespełnieniem przez skarżącego przesłanek materialnych z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), warunkujących przyznanie tego prawa. Odpis postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy został wysłany na adres skarżącego, lecz ten nie odebrał przesyłki zawierającej korespondencji sądowej, pomimo dwukrotnego awizowania w dniach: 15 lipca 2013 r. i 23 lipca 2013 r., o czym świadczą adnotacje na kopercie i pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki (k-60 akt sądowych). W dniu 17 lipca 2013 r. skarżący osobiście złożył w siedzibie tut. Sądu sprzeciw na wyżej podane postanowienie referendarza sądowego, w którym podniósł, że uzasadnienie WSA w Opolu jest jedynie odniesieniem się co do treści merytorycznej "powództwa" i nie stanowi odniesienia co do meritum, tj. wysokości przyznanych kwot i ich zasadności co do wielkości w odniesieniu do dochodów "powoda". Skarżący podniósł także, że organ I instancji przez zatrzymanie prawa jazdy, uniemożliwił mu "normalne funkcjonowanie". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uznał, że wniosek skarżącego nie może zostać uwzględniony i wydał postanowienie z dnia 27 września 2013 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji przytoczył brzmienie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zgodnie z którym, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie skarżący wniósł sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z dnia 9 lipca 2013 r. w ustawowym terminie, a więc postanowienie to utraciło moc, a wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd. Sąd podniósł także, że w rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o ustanowienie radcy prawnego z urzędu, a zatem winien wykazać, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu, wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślił, że prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, pomimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała się do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Na takie stanowisko miało wpływ przede wszystkim niewykonanie przez wnioskodawcę zarządzenia z dnia 11 czerwca 2013 r. do przedłożenia stosownych dokumentów i udzielenia odpowiedzi na zawarte w zarządzeniu pytania dotyczące sytuacji materialnej strony. Wnioskodawca w żaden sposób nie odniósł się do wezwania, pomimo że niejednokrotnie stawiał się osobiście w siedzibie tut. Sądu w celu przejrzenia akt sprawy, np. w dniach: 26 czerwca 2013 r., 2 lipca 2013 r., 28 sierpnia 2013 r., 2 września 2013 r., 10 września 2013 r., 16 września 2013 r. Skarżący posiadał zatem wiedzę na temat nałożonego na niego obowiązku uzupełnienia wniosku, a także treści postanowienia odmawiającego mu przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu niewykonanie wezwania do przedłożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów źródłowych nie pozwalało uwzględnić wniosku, bowiem skarżący pozostawił bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które w wezwaniu postawiono, a które w sposób istotny odnoszą się do sytuacji materialnej skarżącego. Z powyższych względów w ocenie Sądu, złożone oświadczenie było niewystarczające dla ustalenia faktycznych możliwości finansowych strony, a to na wnioskodawcy spoczywa ciężar przedstawienia okoliczności i wskazania faktów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 15 listopada 2013 r., sygn. akt I OZ 1083/13, oddalił zażalenie A. W. wniesione na zapadłe orzeczenie Sądu I instancji o odmowie przyznania prawa pomocy. Następnie, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, zarządzeniem z dnia 20 lutego 2014 r., pozostawił kolejny wniosek A. W. bez rozpoznania, wobec nie złożenia przez skarżącego wniosku na wymaganym, urzędowym formularzu. Pismem z dnia 4 marca 2014 r. skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy, w celu, jak to sam określił: "uzupełnienia zarządzenia z dnia 20 lutego 2014 r." Na skutek wezwania Sądu o sprecyzowanie żądania zawartego w przywołanym piśmie procesowym, skarżący w dniu 25 marca 2014 r. oświadczył, że pismo to dotyczy udzielenia prawa pomocy. W związku z tym, zarządzeniem sędziego sprawozdawcy z dnia 27 marca 2014 r. wezwano skarżącego do złożenia wniosku na urzędowym formularzu, co skarżący dokonał osobiście w siedzibie tut. Sądu w dniu 2 kwietnia 2014 r. Uzasadniając żądanie ustanowienia radcy prawnego skarżący oświadczył, że jedynym źródłem dochodu jego rodziny, w skład której wchodzi skarżący oraz jego pełnoletnia córka i niepełnoletni syn, jest zasiłek okresowy, którego wysokości nie wskazał. Ponadto, wnioskodawca oświadczył, że posiada dom o powierzchni ok. 180 m², mieszkanie o powierzchni 53,53 m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 29 a i 29 m². Skarżący nie wykazał innych składników majątkowych, ani źródeł dochodu. Na skutek wykonania zarządzenia z dnia 15 kwietnia 2014 r., wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez przedłożenie stosownych dokumentów i złożenie wyjaśnień. Przesyłka pocztowa zawierająca ww. wezwanie, powróciła do tut. Sądu z adnotacją, że nie została doręczona, pomimo dwukrotnego jej awizowania w dniach: 27 marca 2014 r. i 4 kwietnia 2014 r. W dniu 5 maja 2014 r. wpłynęło do tut. Sądu pismo skarżącego nazwane: "wniosek", w którym skarżący stwierdził: "utrzymanie – zasiłek MOPS (okresowy, jego wysokość wynika z ustawy). Pozostałe – propozycja o zwrócenie się np. do UKS o uzupełnienie wzmiankowanych. W kwestii przyznania radcy prawnego z urzędu". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek A. W. o przyznanie prawa pomocy z dnia 2 kwietnia 2014 r. należało oddalić. Zgodnie z art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do takich postanowień niewątpliwie należy postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 27 września 2014 r., sygn. akt II SA/Op 18813, którym odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy. Przywołane postanowienie stało się natomiast prawomocne, na skutek oddalenia w dniu 15 listopada 2013 r. przez Naczelny Sąd Administracyjny, zażalenia A. W. Z powyższych względów, kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony w dniu 2 kwietnia 2014 r., należało uznać jako wniosek o zmianę postanowienia tut. Sądu z dnia 27 września 2013 r., sygn. akt II SA/Op 188/13, wydanego na skutek rozpoznania sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego z dnia 9 lipca 2013 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy. Wskazać więc należy, że strona skarżąca może domagać się – co do zasady – ponownie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym, po oddaleniu złożonego poprzednio wniosku, jeżeli powoła się na okoliczności zasadniczo zmienione lub inne niż te, którymi uzasadniała poprzedni wniosek. Niemniej nie każde nowe okoliczności, ani inne okoliczności uzasadniają odmienną ocenę sytuacji materialnobytowej i rodzinnej strony w stosunku do poprzednio dokonanej i procesowo w toku instancji zweryfikowanej. Przepis art. 165 P.p.s.a. może być bowiem zastosowany tylko w przypadku istotnej zmiany okoliczności faktycznych dotyczących strony (por. też postanowienia NSA z 11 maja 2005 r., sygn. akt I OZ 416/05) z dnia 8 listopada 2012 r., sygn.. akt II OZ 957/12 i z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. akt II OZ 1017/12 opublikowane w CBOIS na stronie internetowej NSA: www.nsa.gov.pl). W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe. W ocenie Sądu, wnioskując ponownie o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł identyczne okoliczności w jego uzasadnieniu, jak we wniosku zgłoszonym na formularzu z dnia 6 czerwca 2013 r. (k-20-21 akt sądowych). Sytuacja materialna, rodzinna, bytowa i zdrowotna skarżącego wynikająca z obecnego oświadczenia niczym nie różni się od poprzednio wykazywanej. Dlatego nie nastąpiła przesłanka zmiany okoliczności sprawy, która jest konieczna do zmiany lub uchylenia dotychczasowego rozstrzygnięcia z dnia 27 września 2013 r. Podkreślić także należy, że skarżący podobnie jak przy rozpoznawaniu jego poprzedniego wniosku z dnia 6 czerwca 2013 r., nie wykonał zarządzenia do przedłożenia stosownych dokumentów i udzielenia odpowiedzi na zawarte w zarządzeniu pytania, dotyczące sytuacji materialnej strony (zarządzenie z dnia 15 kwietnia 2014 r. – k-133 akt). Wnioskodawca jedynie w piśmie z dnia 5 maja 2014 r. odnosząc się do wysokości uzyskiwanego przez niego dochodu z tytułu zasiłku, odesłał Sąd do przepisów ustawy, a także zaproponował, aby Sąd zwrócił się do UKS o uzupełnienie brakujących informacji na temat sytuacji materialnej wnioskodawcy. A to na stronie ubiegającej o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania podnoszonej przez nią złej sytuacji materialnej, stanowiącej podstawę do przyznania prawa pomocy. Strona powinna zatem przekonać rozpoznający wniosek Sąd, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie kosztów wynajmu pełnomocnika z urzędu. Strona winna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Podkreślić należy, że strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek Sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 732/08, dostępne w CBOIS na stronie internetowej NSA: www.nsa.gov.pl) Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 165 P.p.s.a., należało odmówić zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 27 września 2013 r., sygn. akt II SA/Op 188/13 o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy. Wobec tego, Sąd orzekł jak w sentencji.