II SA/Op 271/17

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 6 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej, z funduszu alimentacyjnego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego postanawia: odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. A. D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na opisaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 6 kwietnia 2017 r. Skarżący w dniu 18 lipca 2017 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Skarżący w formularzu wniosku wskazał, że jest osoba chorą, korzysta z pomocy społecznej poprzez Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], jego jedyny dochód stanowi zasiłek okresowy, jaki otrzymał w ubiegłym miesiącu w kwocie 317 zł, cierpi na [...] i inne przewlekłe schorzenia [...], jest w trakcie przedłużenia decyzji o grupie niepełnosprawności, ciąży na nim zobowiązanie do ponoszenia wydatku kwocie 350 zł z tytułu alimentów na jedno z dzieci. Skarżący został na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 26 lipca 2017 r. wezwany pismem z dnia 27 lipca 2017 r., do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o przesłanie wyszczególnionych dokumentów i dodatkowych wyjaśnień. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pismem z dnia 8 sierpnia 2017 r. skarżący wskazał, że stanowi ono według niego "szykany i znęcanie się psychiczne". W związku z podniesionym przez skarżącego argumentem zbyt szczegółowej i zawiłej treści wezwania wystosowanego na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 26 lipca 2017 r., wezwano skarżącego ponownie na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 10 sierpnia 2017 r., do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania, poprzez wykazanie: 1) złego stanu zdrowia skarżącego (przez przesłanie np. zaświadczenia lekarskiego, rachunków za leki, leczenie lub karty leczenia szpitalnego itp.), w szczególności, że jest osobą niepełnosprawną (np. orzeczenie o niepełnosprawności), 2) korzystania przez skarżącego obecnie z zasiłku z pomocy społecznej i podania kwoty tej pomocy (np. przesłanie decyzji o przyznaniu zasiłków lub zaświadczenia, itp.), 3) w jakim kraju skarżący zamieszkuje i czy osiąga w nim jakieś dochody z tytułu pracy zarobkowej lub pomocy społecznej, czy zasiłku dla bezrobotnych (przez przesłanie np. zaświadczenia o zarobkach lub decyzji o przyznaniu zasiłków, albo zaświadczenia o zarejestrowaniu się jako bezrobotny), 4) gdzie skarżący zamieszkuje (np. mieszkanie własne, wynajmowane, czy wraz z rodziną) i jakie ponosi w związku z tym koszty utrzymania mieszkania (przez przesłanie np. umowy najmu, rachunków opłat za energię elektryczną, gaz, prąd itp.) 5) dochodów skarżącego za rok 2016 przez przesłanie deklaracji podatkowej złożonej za ten rok do Urzędu Skarbowego, 6) stanu rachunków bankowych skarżącego, przez przesłanie wyciągów z tych rachunków za czerwiec 2017 r. i lipiec 2017 r. 7) czy skarżący płaci alimenty na dziecko w kwocie 350 zł, przez nadesłanie np. dowodów wpłat na konto bankowe, przekazów pocztowych, itp., Wezwanie to zawierało pouczenie skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym 14 dniowym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową, oraz, że termin powyższy może ulec na prośbę skarżącego przedłużeniu. Skarżący odebrał wezwania w dniu 14 sierpnia 2017 r., osobiście i do dnia wydania niniejszego postanowienia nie złożył na nie żadnej odpowiedzi. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., zważono, co następuje: Skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., określającego przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym, przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku, gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Wnioskodawca, pomimo dwóch wezwań, nie przesłał żadnych dodatkowych dokumentów i wyjaśnień, a zatem nie rozstrzygnął wątpliwości, co do swojego stanu majątkowego. Orzekający zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia, "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Obowiązek bowiem wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów i wyjaśnień. Potwierdza to obowiązujące orzecznictwo. Przykładowo wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny pogląd (por. postanowienie z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1140/14, Lex nr 1533899), że "Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy." Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił też uwagę, i pogląd ten również należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. ). Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r. poz. 1257, z późn. zm), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. Skarżący, pomimo kolejnego wezwania w tym przedmiocie i długiego wyznaczonego w tym celu terminu, nie złożył żądanych dokumentów, które były niezbędne do wyjaśnienia wątpliwości powstałych po lekturze jego wniosku. Brak jest zatem wystarczającego materiału pozwalającego na ocenę czy kwalifikuje się on do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący podał, że utrzymuje się jedynie z zasiłku okresowego z pomocy społecznej w kwocie 317 zł miesięcznie, a jednocześnie, że ciąży na nim zobowiązanie alimentacyjne na dziecko w kwocie 350 zł (prawdopodobnie również miesięcznie). Wezwany nie przesłał jednakże żadnych dokumentów potwierdzających, że jest 317 zł to jego jedyny dochód, a nawet nie przesłał decyzji o przyznaniu mu tego zasiłku, co zdaniem orzekającego, nie powinno stanowić dla niego problemu. Skarżący nie przesłał także, tak istotnych dokumentów, mogących mieć znaczący wpływ na ocenę jego sytuacji materialnej, jak: - wyciągów obrazujących stan rachunków bankowych - kopii deklaracji podatkowej za 2016 r., - dokumentów odnośnie ponoszonych kosztów zamieszkania. Przychodzi w tym miejscu zauważyć, że orzekającemu jest z urzędu wiadomo, iż w aktach sprawy akt sprawy o sygn. II SA/Op 425/17, toczącej się przed tut. Sądem ze skargi wnioskodawcy, znajdują się załączone do odpowiedzi na skargę kopie dokumentów, dotyczących niepełnosprawności i stanu zdrowia skarżącego. Dokumenty te są następujące: 1) historia zdrowia i choroby skarżącego z dnia 7 stycznia 2017 r., w której stwierdzono, że ma infekcję [...], 2) orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 1 kwietnia 2015 r., gdzie zaliczono skarżącego do stopnia niepełnosprawności [...], ustalono, że niepełnosprawność datuje się od 11 marca 2015 r. i została orzeczona na okres do 30 kwietnia 2017 r., nie ustalono daty jej powstania, stwierdzono, że skarżący może wykonywać pracę z przeciwskazaniem do ciężkiej pracy fizycznej, [...], 3) zaświadczenie lekarskie z dnia 28 lutego 2013 r., że skarżący ma [...] i [...], 4) zaświadczenie lekarskie od lekarza [...] z dnia 15 listopada 2016 r., że skarżący korzysta z porad lekarskich w ramach poradni [...], wystawione na prośbę skarżącego do OPS, 5) zaświadczenie lekarskie z dnia 13 grudnia 2016 r., że skarżący ma [...], pozostała część zaświadczenia, dotycząca celu badania (uzasadnienia) jest dla orzekającego nieczytelna, 6) zaświadczenie lekarskie z dnia 13 grudnia 2016 r., że skarżący ma [...]. Jak przyjęło się natomiast w orzecznictwie sądowym sąd jest uprawniony do oceny sytuacji finansowej strony w oparciu o zawarte we wniosku oświadczenie strony i dowody przedstawione przez nią w konkretnej sprawie, a także o fakty znane sądowi z urzędu, np. okoliczności wynikające z dokumentów zawartych w aktach innych postępowań z udziałem wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 listopada 2010 r., sygn. akt I GZ 360/10, System Informacji Prawnej Lex nr 741357). Jednakże dokumenty znajdując się w aktach sprawy o sygn. II SA/Op425/17 nie są, w ocenie orzekającego, wystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącego. Nie wynika z nich bowiem, jakie aktualnie dochody osiąga skarżący, czy faktycznie utrzymuje się jedynie z zasiłku z pomocy społecznej, czy ma jakieś oszczędności, a nawet czy samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Odnośnie natomiast niepełnosprawności skarżącego, to z ostatniego, aktualnego do 30 kwietnia 2017 r. orzeczenia w tym przedmiocie, nie wynika, że skarżący nie może wykonywać żadnej pracy, a zatem, że nie ma żadnych możliwości zarobkowych. Powyższe nie wynika także z nadesłanych przez skarżącego zaświadczeń lekarskich. Przy ocenie natomiast, czy skarżący spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy, należy także wziąć pod uwagę, czy ma on możliwości zarobkowe. Zgodnie bowiem z podzielanym przez orzekającego poglądem wyrażonym w orzecznictwie: "Orzekając o przyznaniu prawa pomocy sąd powinien mieć na uwadze nie tylko osiągany dochód, ale także samą możliwość zarobkowania przez wnioskującego. Nie można bowiem dopuścić do sytuacji, w której zdolna do podjęcia pracy, jednakże z wyboru niepracująca osoba, korzysta ze środków budżetu państwa w celu prowadzenia swoich spraw przed sądem i nie ponosi żadnego wysiłku, aby w kosztach tych partycypować w jakimkolwiek zakresie" (patrz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2010 r., sygn. akt I GZ 189/10, Lex nr 643270). Skarżący nie wykazał zatem swoich twierdzeń, że utrzymuje się jedynie z zasiłków z pomocy społecznej, a jego stan zdrowia, jest na tyle zły, że nie może on wcale pracować. Trafnie także wywiódł Naczelny Sąd Administracyjny, że "Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę." (por: NSA w postanowieniu z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1028/14, LEX nr 1530792). Sąd ten stwierdził, także, że "Uchylając się od współpracy z Sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez Sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy" (por: NSA w postanowieniu z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223). Podzielając przedstawione poglądy orzecznictwa, referendarz sądowy stwierdził, że w efekcie, brak danych uniemożliwił zbadanie, czy sytuacja majątkowa skarżącego wypełnia określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przesłanki, których zaistnienie skutkowałoby uwzględnieniem jej wniosku i przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tych też względów, z uwagi na niewykazanie przez skarżącego, danych niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia