II SA/Op 298/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku energetycznego na skutek wniosku adwokat A. R. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu postanawia: oddalić wniosek. Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SO/Op 12/16, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu umorzył postępowanie wszczęte z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowił J. M. adwokata z urzędu, w sprawie dotyczącej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku energetycznego. Pismem z dnia 10 maja 2016 r. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] poinformowała, że w sprawie II SO/Op 12/16 na pełnomocnika z urzędu, została wyznaczona adwokat A. R., wykonująca zawód w Kancelarii Adwokackiej w [...], przy ul. [...]. Adwokat A. R., działając w imieniu J. M., złożyła w dniu 30 maja 2016 r. za pośrednictwem organu (data prezentaty organu), skargę na opisaną na wstępie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, która to skarga została zarejestrowana w Repertorium sądowym pod sygn. akt II SA/Op 298/16. W skardze nie został zawarty wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Pełnomocnik zawarła natomiast wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, według norm przypisanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w dniu 29 czerwca 2016 r., działając na zasadzie art. 58 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odrzucił skargę, jako wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Stosownie do treści art. 250 P.p.s.a., wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, który orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, przywołany powyżej przepis art. 250 P.p.s.a. nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega bowiem ocenie pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej. Pełnomocnikowi, ustanowionemu na podstawie art. 244 P.p.s.a., należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 P.p.s.a., jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej powoduje bowiem, że to Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to konieczność ustalenia przez Sąd (referendarza sądowego), czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (tak: w postanowieniu NSA z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1226/13; por. także: wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2010 r. sygn. akt I FSK 1648/08; postanowienie NSA z dnia 21 października 2010 r. sygn. akt II FSK 83/09 – wszystkie przywołane w niniejszym postanowieniu orzeczenia, dostępne są na stronie internetowej www.cbois.nsa.gov.pl). Nie budzi przy tym większych wątpliwości, że w ramach oceny referendarza sądowego czy pomoc prawna w sprawie została rzeczywiście udzielona mieści się nie tylko zbadanie dokonania przez pełnomocnika z urzędu jakichkolwiek czynności procesowych, ale również ocena czy działania te wykonywane były z zachowaniem należytej staranności. Pomoc prawna świadczona w sposób sprzeczny z zasadami profesjonalizmu nie stanowi bowiem podstawy do przyznania wynagrodzenia (por. postanowienie NSA z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10). W niniejszej sprawie adwokat A. R., została wyznaczona na pełnomocnika z urzędu skarżącej, przed wniesieniem skargi do sądu. Pełnomocnik podejmując działania w ramach pomocy prawnej, sporządziła i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, jednakże nie złożyła wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia tej skargi. Z tych przyczyn, wobec braku stosownego wniosku o przywrócenie terminu, Sąd I instancji skargę odrzucił. Orzeczenie to stało się prawomocne z dniem 9 lipca 2016 r., wobec nie wniesienia skargi kasacyjnej na ww. postanowienie. Z powyższego wynika, że sporządzona przez pełnomocnika skarga, wobec jej prawomocnego odrzucenia, nie została skutecznie wniesiona. Brak wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, a w konsekwencji jej odrzucenie nie pozwala przyjąć, że czynność procesowa, którą pełnomocnik zamierzał dokonać, została faktycznie zrealizowana. Nie można wówczas stwierdzić, że podejmowane czynności przybrały realny wymiar dla mocodawcy, który zmierzała bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której pomoc jest udzielona (postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 5 listopada 2013 r. sygn. akt III SA/Po 1316/12). Podkreślić należy, że pełnomocnik procesowy odpowiada zarówno za treść, jak i formę składanych pism procesowych oraz podjętych czynności. Jak słusznie bowiem podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 7 października 2014 r., sygn. akt I OSK 2400/14, udzielenie pełnomocnictwa profesjonalnemu reprezentantowi powinno gwarantować stronie, że w sprawie nie nastąpią uchybienia natury formalnej, (por. także postanowienie z dnia 18 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 321/15). Zdaniem referendarza, w okolicznościach niniejszej sprawy nie można stwierdzić, że adwokat A. R. dokonała czynności procesowych z uwzględnieniem należytej staranności, jaka jest wymagana od profesjonalnego pełnomocnika. Podjęte przez pełnomocnika działania nie mogą zatem zostać uznane za skutecznie dokonane, a w konsekwencji za faktycznie udzieloną pomoc prawną, za którą przysługuje wynagrodzenie od Skarbu Państwa (por. postanowienie NSA z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt I GZ 146/11). Niezależnie od powyższego wskazać trzeba, że pełnomocnik składając wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, nie złożyła oświadczenia, że koszty te nie zostały opłacone ani w części, ani w całości. Obowiązek ten wynika natomiast z § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2015 r., poz. 1801). Referendarz sądowy podziela ugruntowany w orzecznictwie pogląd, wyrażony przez Sąd Najwyższy i sądy administracyjne (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1998 r., sygn. akt II CKN 687/98, opubl. OSNC z 1999 r. nr 3, poz. 63; wyrok NSA W-wa z dnia 21 czerwca 2006 r., sygn. akt II FSK 862/05, niepubl.), że złożenie wskazanego oświadczenia, stanowi konieczną przesłankę warunkującą przyznanie pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu stosownego wynagrodzenia. Przedmiotowe oświadczenie stanowi bowiem podstawę do ustalenia, że opłaty za czynności adwokackie nie zostały zapłacone w całości lub w części. Pozwala tym samym określić zakres, w jakim wynagrodzenie za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy powinno zostać pokryte przez Skarb Państwa. Faktu, że opłaty za czynności adwokackie nie zostały zapłacone w całości lub w części nie można wywodzić z treści żądania zawartego we wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Jego treść nie zastępuje bowiem treści oświadczenia, o którym mowa w § 3 rozporządzenia, i nie może być też z treścią tego oświadczenia utożsamiana. Wskazać jednocześnie należy, iż brak przedmiotowego oświadczenia wywołuje skutki materialnoprawne polegające na utracie prawa do wynagrodzenia i nie stosuje się do niego trybu uzupełnienia jego braków, opisanego w art. 49 P.p.s.a. (por. NSA z dnia 21 czerwca 2006 r. sygn. akt II FSK 862/05 Lex nr 242945). W rozpoznawanej sprawie wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącej – adwokat A.R., złożyła wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w piśmie procesowym z dnia 30 maja 2016 r. W dokumencie tym jednakże, ani w innych dokumentach znajdujących się w aktach sprawy sądowej, nie zostało sformułowane oświadczenie, o którym mowa w § 3 rozporządzenia. Wobec powyższych okoliczności sprawy, referendarz sądowy nie znajdując podstaw do przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu, orzekł jak w sentencji, działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 8 P.p.a.s. w związku z art. 250 P.p.s.a.