II SA/Op 333/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 14 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] , nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. S.H. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [..] w przedmiocie zasiłku celowego. W dniu 23 lipca 2010 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy, poprzez ustanowienie adwokata z urzędu, złożony na urzędowym formularzu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wskazała, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z trójką dzieci, w tym dwoje pełnoletnich i jedno małoletnie, wszystkie uczące się. Wskazała, że zamieszkują w mieszkaniu spółdzielczym własnościowym o powierzchni 48,65 m². Oświadczyła, że nie posiada żadnych przedmiotów wartościowych ani oszczędności. Dochód rodziny to łącznie 679,19 zł miesięcznie, składa się na niego dodatek mieszkaniowy wynoszący 232,19 zł, zasiłek rodzinny w kwocie 367 zł i alimenty od męża P.H., zasądzone w 1998 r. po 20 zł na każde dziecko. Oprócz tego dochodu skarżąca wskazała, że dzieci otrzymują stypendia unijne z Urzędu Miejskiego w Nysie po 850 zł na każde dziecko, jak wynika to z zapisu w rubrykach nr 9 i 10 formularza wniosku. Skarżąca wykazała, przesyłając stosowne dokumenty, że rodzina ponosi co miesiąc łącznie kwotę około 560,45 zł stałych wydatków, składają się na nią czynsz za mieszkanie 460,45 zł, opłata za energię elektryczną około 100 zł miesięcznie. Przesłała też fakturę za gaz na kwotę około 93,33 zł z dnia 7 maja 2010 r. oraz decyzję z dnia 10 marca 2010 r. o wymiarze renty dla męża P.H. w kwocie 873,21 zł netto miesięcznie. S.H. przesłała też zaświadczenie z Urzędu Pracy z dnia 30 stycznia 2009 r. o odbyciu przez nią zajęć aktywizacyjnych. W związku z ujawnieniem przy rozpoznawaniu w Wydziale I tut. Sądu spraw o sygn. akt I SA/Op 460/09 w przedmiocie płatności do gruntów rolnych za 2007 r. i sygn. akt II SA/Op 461/09 w przedmiocie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za 2007 r., faktu sprzedaży przez męża skarżącej w 2009 r. gospodarstwa rolnego w K. za kwotę 360000 zł , co wynikało z załączonej kopii aktu notarialnego Repertorium A numer [...] z dnia 1 lipca 2008 r., zapłata ostatniej raty ceny miała nastąpić w dniu 31 grudnia 2009 r., referendarz sądowy uznał, iż zachodzi wątpliwość co do stanu majątkowego skarżącej i jej rodziny. Wprawdzie jak podaje skarżąca jej mąż P. H. nie tworzy wspólne z nią i jej dziećmi gospodarstwa domowego, pomimo, że jest zameldowany na stałe pod tym samym adresem, i jak wynika z jego podpisu na zwrotnym pocztowym potwierdzeniu odbioru pisma wysyłanego z tut. Sądu bywa on we wspólnym miejscu zamieszkania (zwrotne potwierdzenie odbioru z dnia 16 sierpnia 2010 r., K-51 akt), jednakże zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Stanowi o tym art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o treści: "Małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli." Wobec tego w ocenie referendarza sądowego należało wyjaśnić, czy mąż skarżącej dysponuje kwotą uzyskaną ze sprzedaży gospodarstwa rolnego i czy ma on środki na zapewnienie wsparcia rodzinie. Skarżąca została wezwana na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., do uzupełnienia danych zawartych w urzędowym formularzu wniosku PPF, poprzez: - przesłanie deklaracji podatkowej odnośnie podatku dochodowego od osób fizycznych składanej przez nią do Urzędu Skarbowego, ewentualnie zaświadczenia, że takiej deklaracji nie składała z właściwego Urzędu Skarbowego, - zaświadczenia o wysokości i okresie pobierania stypendiów unijnych przez jej dzieci, - wyjaśnienie kwestii nieruchomości położonej w miejscowości K. o powierzchni 17,26 ha, czy stanowi ona współwłasność jej i męża, a jeśli nie, to o przedstawienie dokumentu potwierdzającego ten stan, wskazanie jakiego rodzaju jest to nieruchomość, czy stanowi ona źródło dochodu i jaką ma szacunkową wartość rynkową, - czy w związku ze sprzedażą w 2009 r. (zapłata ostatniej raty ceny w dniu 31 grudnia 2009 r.), na podstawie aktu notarialnego Repertorium A numer [...] podpisanego w dniu 1 lipca 2008 r., nieruchomości rolnej z zabudowaniami przez pani męża o powierzchni 17,26 ha za cenę 360000 zł, otrzymała jakieś kwoty pieniężne od swojego męża, a także wyjaśnienie na jaki cel została przeznaczona w/w kwota, czy pozostaje ona nadal lub jej część w dyspozycji męża np. na jego rachunku bankowym, - wskazanie marki samochodu posiadanego przez męża, jego rocznika i szacunkowej wartości rynkowej, - czy wystąpiła o podwyższenie alimentów do męża na wspólne dzieci, jeśli tak na jakim etapie jest sprawa, - czy w gospodarstwie rolnym w R. znajdują się nieruchomości budynkowe, jakiego rodzaju, powierzchni, czy stanowią źródło dochodu np. z tytułu wynajmu, a także jaka jest ich szacunkowa wartość rynkowa. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. S.H. odebrała wezwanie w dniu 30 lipca 2010 r. i odpowiedziała na nie pismem z dnia 5 lipca 2010 r. (wpłynęło w dniu 9 sierpnia 2010 r.), wyjaśniła w nim, że nie posiada kopii deklaracji podatkowej, a mąż otrzymał zwrot podatku w wysokości 400 zł. Stypendium unijne wynosiło za rok 2009 na 2010, po 850 zł, przesłała w załączeniu decyzję Burmistrza Nysy z dnia 21 maja 2010 r. o przyznaniu stypendium dla córki D. H. Skarżąca oświadczyła, że nieruchomość w K. stanowiła własność jej męża, została przepisana przez jego rodziców 30 lat temu w zamian za rentę z ZUS, nie zna jej wartości rynkowej, ale wie, że została sprzedana poniżej cen rynkowych. Nie otrzymała z tego tytułu pieniędzy na swoją rzecz od męża, pieniądze podzielono na 6 rodzeństwa, w roku 2008 mąż skorzystał z zabiegów leczniczych w cenie 60 tys. zł w celu spowolnienia objawów SM. Skarżąca oświadczyła, że ani ona, ani nikt z domowników, ani mąż nie mają kont i lokat bankowych. Samochód będący własnością męża to Volkswagen Sharan rocznik 1999, wartość rynkowa 9 tys zł, był sprowadzony do kraju jako auto powypadkowe. Od 1998 r. skarżącą nie wystąpiła o podwyższenie alimentów do męża, z uwagi na jego świadczenie rentowe kwocie 691 zł. Wskazała też, że w gospodarstwie rolnym w R. poza dzierżawionymi gruntami na okres lat 10, są budynki mieszkalne i gospodarcze zużyte, w całości, nie podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu. Nie stanowią źródła dochodu, w ubiegłym roku była osoba chętna do ich nabycia za 5 tys zł. S.H. przesłała też zawiadomienie z Telekomunikacji o przeniesieniu przysługującej wobec niej wierzytelności w kwocie 612,16 zł z faktur za usługi telefoniczne na firmę windykacyjną. Wobec złożonych przez skarżącą wyjaśnień, referendarz sądowy ponownie na podstawie art. 255 zwanej dalej P.p.s.a, do uzupełnienia danych zawartych w urzędowym formularzu wniosku PPF, poprzez: - przesłanie, wobec braku kopii deklaracji podatkowej odnośnie podatku dochodowego od osób fizycznych składanej przez nią do Urzędu Skarbowego, zaświadczenia z właściwego Urzędu Skarbowego o wysokości dochodu osiągniętego w roku 2009, - wyjaśnienia kwestii wartości budynków i działki o powierzchni 0,2550 ha w R., która według danych zawartych w decyzji Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie z dnia 17 lutego 2009 r., nr [...] (strona 5 decyzji), ma wartość rynkową uwzględniającą ceny sprzedaży na nyskim rynku nieruchomości 80 tys. zł, a nie jak wskazuje 5 tys zł, - zaświadczenia o wysokości i okresie pobierania stypendiów unijnych przez jej dzieci, D. i P. H., - przesłania dowodu potwierdzającego odbycie przez jej męża leczenia stwardnienia rozsianego z uwzględnieniem kosztów tego leczenia, - przesłania dowodu otrzymania przez rodzeństwo męża pieniędzy z podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości rolnej w K.. Wezwanie to zawierało tak, jak poprzednie pouczenie, iż niezastosowanie się do niego w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. Wezwanie to doręczono skarżącej, do rak jej małżonka S.H., w dniu 16 sierpnia 2010 r., a odpowiedziała ona na nie pismem z dnia 19 sierpnia 2010 r. (data wpływu do tut. Sadu w dniu 24 sierpnia 2010 r., oświadczyła w nim, że wypełniła formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy zgodnie z prawdą. Wskazała, że nie jest w stanie wyłożyć za kopie zeznań podatkowych za 2009 r. kolejnych 15 zł wobec liczenia się z każdą złotówką. Działka w R. o powierzchni 0,2550 ha zabudowana budynkami poniemieckimi nie stanowi większej wartości faktycznej niż 5 tys. zł z powodu całkowitego zniszczenia. Stypendia unijne dla dzieci wypłacone w dwóch ratach wynosiły po 850 zł, załączyła oryginał decyzji w tym przedmiocie dotyczący jej córki. Mąż odbył płatne leczenie, ale nie ubiegał się o zwrot, nie ma dowodów wydatków. Nie jest możliwy dowód z podziału sumy z tytułu sprzedaży nieruchomości w K., stanowiącej własność męża, albowiem dokonano podziału zgodnie z wolą rodziców męża, któremu przepisano gospodarstwo w zamian za renty przed zawarciem związku małżeńskiego. Działając w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz 1270 z zm.), zwanej dalej P.p.s.a, referendarz sądowy zważył, co następuje: Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a., o prawo pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istota instytucji procesowej prawa pomocy przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( art. 244 § 1 P.p.s.a. ). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a. ). Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. S.H. nie przesłała żądanych przez Sąd dodatkowych dokumentów. Przechodząc do oceny sytuacji skarżącej, referendarz zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy ( por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. ). W ocenie referendarza tak jest w niniejszej sprawie. Skarżąca pomimo wezwania i pouczenia jej o skutkach nie zastosowania się do jego treści, nie wyjaśniła wątpliwości odnoszących się do stanu majątkowego jej i jej rodziny. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że skarżąca tłumaczyła fakt nie występowania do swojego męża o podwyższenie alimentów na wspólne dzieci jego niskimi dochodami i złym stanem zdrowia, według jej oświadczenia P.H. choruje na stwardnienie rozsiane. Jednocześnie jak opisano wyżej ujawniono w aktach sądowych dotyczących innej sprawy, fakt sprzedaży przez męża skarżącej w 2009 r. gospodarstwa rolnego w K. za kwotę 360000 zł. Skarżąca wiedziała o tej transakcji, gdyż występowała w niej, co ukazuje akt notarialny, jako pełnomocnik męża. Skarżąca wezwana do wyjaśnienia co stało się z suma uzyskaną ze sprzedaży gospodarstwa, wyjaśniła, że 60000 zł mąż przeznaczył na leczenie, a resztę kwoty podzielono pomiędzy jego rodzeństwo. Wezwana do przedłożenia dowodów na powyższe okoliczności, oświadczyła, że nie jest w stanie ich przedstawić. W tej sytuacji trudno jest dać wiarę twierdzeniom skarżącej, a kwota ze sprzedaży gospodarstwa męża, co do której nie jest w stanie przedstawić dowodów jej rozdysponowania, jest na tyle duża, że w ocenie referendarza zasadniczo zmienia ona jego sytuację materialną i powoduje, że ma on realną możliwość uczestniczenia w pokrywaniu wydatków rodziny. Zdaniem referendarza można uzyskać dowody leczenia męża, które jak można zakładać przeprowadzał uprawniony lekarz lub jednostka medyczna. Mogą mieć one formę np. zaświadczenia wystawionego w oparciu o dokumentację medyczną. Również w ocenie referendarza uzyskanie stosownych oświadczeń od rodzeństwa męża na okoliczność uzyskania przez nie kwot z podziału sumy ze sprzedaży nie wydaje się niemożliwe Skarżąca przedłożyła zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości jej dochodu za 2008 r. i 2009 r. Wynika z nich, że skarżąca jest opodatkowana wspólnie z małżonkiem P. H., ich dochód w 2008 r. wynosił 9107,95 zł , a w 2009 r. – 9066,72 zł. Reasumując skarżąca mogła przedłożyć w ocenie referendarza dokumenty wymienione w wezwaniu na okoliczność rozdysponowania pomiędzy rodzeństwo męża kwoty ze sprzedaży jego gospodarstwa rolnego, a także na okoliczność wydatkowania na leczenie SM uzyskanych z tego tytułu przez męża 60000 zł. Nieprzedłożenie ich zatem należy potraktować jako niewykazanie, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy. W świetle obowiązującego orzecznictwa sądów administracyjnych "Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, do dostarczenia, której została zobowiązana na podstawie art. 255 P.p.s.a, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy." (patrz postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2009 r., sygn. akt II FZ 260/09, niepubl., System Informacji Prawnej Lex nr 552702). Pogląd taki wyraził też Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II FZ 525/08, niepubl., System Informacji Prawnej Lex nr 551932 : "Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, iż strona wykazała przesłanki uzasadniające przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek." Oraz w postanowieniu z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II GZ 332/08, niepubl. System Informacji Prawnej Lex nr 551914: "Uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego w trybie art. 255 P.p.s.a. służy uzupełnieniu stanu wiedzy o sytuacji stron. Sąd zwraca się do strony, jeśli w toku badania akt sprawy dojdzie do wniosku, że dane w nich zawarte są niewystarczające do oceny, czy zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy. Niezastosowanie się strony do wezwania sądu odnosi ten skutek, że w sytuacji pełnego wyjaśnienia okoliczności sprawy sąd musi odmówić przyznania prawa pomocy." Referendarz sądowy uznał, zatem, iż sytuacja materialna skarżącej i jej rodziny nie została ustalona, skarżąca nie wykazała, że jej mąż faktycznie nie dysponuje już pieniędzmi uzyskanymi ze sprzedaży gospodarstwa w K., z których mógłby wspomóc rodzinę. Tym samym skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niej adwokata z urzędu. Ponadto, jak ustalono w postępowaniu wyjaśniającym skarżąca ma nieruchomości w R. stanowiące gospodarstwo rolne. Grunty są dzierżawione, według oświadczeń skarżącej bezpłatnie, a budynki zdaniem skarżącej mają wartość 5000 zł. Nie można jednak nie zauważyć, że zgodnie z obowiązującym orzecznictwem "Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego, np. na jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek" (patrz: teza II postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, publikowane "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo" pod redakcją Bogusława Dautera, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2007, teza 137, s. 467). Trudno zatem z biorąc pod uwagę ustalone składniki majątku skarżącej, jak nieruchomości w R., czy należący do jej męża samochód Volkswagen Sharan, wywieść, że rodzina skarżącej kwalifikuje się od osób ubogich, a do takich właśnie skierowane ma być prawo pomocy. W świetle orzecznictwa "Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacja materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne." (patrz: postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, publikowana jedynie teza "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo" pod redakcją Bogusława Dautera, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2007, teza 57, s. 448). Skarżąca i jej rodzina mają majątek tak nieruchomy, jak i ruchomy, a mimo, że skarżącą nie pracuje, to dodatkowo podnoszony już fakt nieudowodnienia rozdysponowania kwoty 360000 zł, powoduje, że nie ma możliwości zakwalifikowania jej sytuacji materialnej, jako spełniającej przesłanki przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego, na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.