II SA/Op 390/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. M. reprezentowanego przez kuratora J. M. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Op 390/15 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy wszczętego wnioskiem z dnia 26 stycznia 2016 r. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi M. M. reprezentowanego przez kuratora J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 28 kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego postanawia umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia 26 stycznia 2016 r. o przyznanie prawa pomocy. M. M., reprezentowany - jako osoba częściowo ubezwłasnowolniona - przez kuratora J. M., złożył w dniu 27 maja 2015 r. w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa, w którym wniósł o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w związku z otrzymaną w dniu 25 maja 2015 r. decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 28 kwietnia 2015 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego. Postanowieniem z dnia 29 maja 2015 r., sygn. akt II SO/Op 23/15, referendarz sądowy uwzględnił ww. wniosek i ustanowił dla M. M. radcę prawnego z urzędu, którym przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Opolu został wyznaczony radca prawny K. K., który w dniu 4 sierpnia 2015 r. wniósł skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z dnia 21 września 2015 r. przywrócił termin do wniesienia skargi, a następnie wyrokiem z dnia 24 listopada 2015 r. skargę oddalił. W piśmie z dnia 18 grudnia 2015 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego zawiadomił Sąd, że nie widzi podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej i wyjaśnił, że odpis opinii prawnej w tym zakresie przesłał kuratorowi skarżącego. W dniu 4 stycznia 2016 r. (data nadania w placówce pocztowej) J. M. - działając jako kurator M. M. - złożyła na urzędowym formularzu PPF kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, bądź radcy prawnego z urzędu, rozpoznany postanowieniem referendarza sądowego z dnia 14 stycznia 2016 r. o umorzeniu postępowania zainicjowanego tym wnioskiem. Na skutek wniesienia przez J. M. pisma z dnia 26 stycznia 2016 r., zakwalifikowanego jako sprzeciw, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu prawomocnym postanowieniem z dnia 22 lutego 2016 r. umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z dnia 4 stycznia 2016 r. W dniu 25 lutego 2016 r. J. M., działając jako kurator M. M., złożyła na urzędowym formularzu PPF, opatrzonym datą 26 stycznia 2016 r., następny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, który został rozpoznany przez referendarza sądowego postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2016 r., umarzającym postępowanie wszczęte tym wnioskiem. Powyższe postanowienie zostało w dniu 18 kwietnia 2016 r. doręczone kuratorowi skarżącego, który w dniu 20 kwietnia 2016 r. złożył sprzeciw, domagając się zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zarzucił, że staranny pełnomocnik powinien prowadzić sprawę z dbałością i znajomością prawa oraz korzystać ze wszystkich dopuszczalnych prawem środków w celu uzyskania korzystnego rozstrzygnięcia. W razie braku woli reprezentowania klienta powinien zaś zrezygnować lub wnieść o zwolnienie z reprezentacji i wyznaczenie innego pełnomocnika. Tego jednak w niniejszej sprawie pełnomocnik nie uczynił, natomiast sporządził opinię o bezzasadności skargi, nie wiedząc "czy organ kasacyjny albo Trybunał Konstytucyjny podzielił pogląd sporządził w opinii". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Na zasadzie art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień referendarza sądowego o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy - art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.) strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Stosownie do treści art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego powoduje, że rozstrzygnięcie to traci moc ex lege. W konsekwencji, wobec wyeliminowania tego postanowienia z porządku prawnego, pozostaje nadal do rozpoznania złożony przez stronę wniosek o przyznanie prawa pomocy. Odnotować w tym miejscu przyjdzie, że treść art. 258 § 2 oraz art. 260 P.p.s.a. od dnia 15 sierpnia 2015 r. uległa zmianie - odpowiednio na podstawie art. 1 pkt 72 i pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658, zwanej dalej ustawą zmieniającą). Na zasadzie art. 2 tej ustawy, przepisy P.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 tej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy P.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym. Ze względu na datę wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego, w niniejszej sprawie należało zastosować przepis art. 258 w brzmieniu aktualnym, natomiast art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym, powołanym na wstępie. Sprzeciw od wydanego przez referendarza sądowego postanowienia z dnia 1 kwietnia 2016 r., o umorzeniu postępowania w sprawie prawa pomocy wszczętego wnioskiem z dnia 26 stycznia 2016 r., został wniesiony z zachowaniem ustawowego 7-dniowego terminu, określonego w art. 259 § 1 P.p.s.a., co uzasadnia rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 26 stycznia 2016 r. przez Sąd. Należy w związku z tym zauważyć, że zgodnie z art. 243 § 1 i 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (§ 1), a przyznanie prawa pomocy przed lub w toku postępowania rozpoznawczego obejmuje również postępowanie egzekucyjne (§ 2). Na zasadzie art. 251 i art. 249 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy wygasa ze śmiercią strony, która je uzyskała, albo może być cofnięte przez sąd w całości lub części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano nie istniały lub przestały istnieć. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, iż przyznane przez sąd prawo pomocy rozciąga się na pełen tok postępowania sądowoadministracyjnego i w przypadku wyznaczenia przez korporację prawniczą pełnomocnika oraz podjęcia przez niego działań, stanowi to wykonanie wydanego przez sąd postanowienia o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Tym samym skarżący nie może ubiegać się o ponowne ustanowienie pełnomocnika, gdyż prawo to zostało niejako skonsumowane. Ponadto, zgłoszenie przez stronę wniosku zawierającego żądanie ustanowienia w ramach prawa pomocy kolejnego pełnomocnika z tego powodu, że poprzedni odmówił sporządzenia skargi kasacyjnej, nie może prowadzić do ponownego rozpoznawania tej kwestii, ponieważ sprawa prawa pomocy została już rozstrzygnięta. W przypadku więc gdy strona, której przyznano prawo pomocy zwróci się z ponownym wnioskiem pokrywającym się z zakresem przyznanego prawa pomocy, to postępowanie wszczęte w tym przedmiocie jest bezprzedmiotowe (por. postanowienia NSA: z 29 października 2015 r., II OZ 1021/15; z 18 marca 2011 r., I OZ 165/11; z 30 kwietnia 2009 r., II OZ 374/09; z 25 czerwca 2008 r., I OZ 460/08; z 22 kwietnia 2005 r., II OZ 262/05, dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z treści art. 253 P.p.s.a. wynika jednoznacznie, że rola sądu po wydaniu postanowienia o przyznaniu prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu, kończy się na wystąpieniu do właściwej okręgowej rady adwokackiej, rady okręgowej izby radców prawnych, Krajowej Rady Doradców Podatkowych lub Krajowej Rady Rzeczników Patentowych o wyznaczenie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd administracyjny nie ma natomiast wpływu na wyznaczenie konkretnego pełnomocnika przez organy danego samorządu zawodowego. Kontroli sądu nie podlega też sposób reprezentacji i współpracy pełnomocnika z jego mandantem. W tych kwestiach właściwa jest wyłącznie konkretna korporacja prawnicza. To bowiem organ samorządu zawodowego wyznacza imiennie pełnomocnika na podstawie postanowienia sądu, który przyznał stronie postępowania sądowoadministracyjnego prawo pomocy w takim zakresie. Tym bardziej sąd nie może ingerować w sytuacji, gdy stronie nie odpowiada sposób reprezentowania jej przez wyznaczonego pełnomocnika. Reasumując, prawomocne orzeczenie wydane w przedmiocie prawa pomocy wyklucza rozpoznanie przez sąd następnego wniosku złożonego w tym samym postępowaniu sądowoadministracyjnym, przez tę samą stronę, w tym samym zakresie, opartego na tych samych podstawach faktycznych. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, w której prawo pomocy zostało przyznane skarżącemu na mocy prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 maja 2015 r. w zakresie ustanowienia radcy prawnego i prawo to nie zostało w toku postępowania cofnięte. Wyznaczenie przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Opolu osoby profesjonalnego pełnomocnika stanowiło wykonanie tegoż postanowienia. Rozpoznanie przez Sąd następnego już wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym uznać więc należało za zbędne i umorzyć postępowanie na podstawie art. 249a P.p.s.a., określającego, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Przepis ten, wprowadzony na mocy art. 1 pkt 66 powołanej wyżej ustawy zmieniającej z dnia 9 kwietnia 2015 r., w świetle art. 2 tej ustawy ma zastosowanie również do postępowań wszczętych przed wejściem jej w życie, czyli przed dniem 15 sierpnia 2015 r., podobnie jak i powołany wcześniej art. 253 P.p.s.a., wprowadzony na mocy art. art. 1 pkt 69 ustawy zmieniającej. Odnośnie argumentacji zawartej w sprzeciwie należy ponownie zaakcentować, że w przepisach procedury sądowoadministracyjnej brak jest normy uzasadniającej dokonywanie przez sąd zmiany pełnomocnika wyznaczonego dla strony, czy też występowanie przez sąd do organu samorządu zawodowego z takim wnioskiem. Nie znajduje zatem oparcia w przepisach prawa żądanie przez stronę od sądu zmiany osoby pełnomocnika albo wyznaczenia kolejnego pełnomocnika z urzędu, z uwagi na okoliczność, że zdaniem skarżącego wyznaczony radca prawny nie spełnia jego oczekiwań. Sąd nie jest więc umocowany do wydania ponownego rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy w postaci kolejnego pełnomocnika z tego powodu, że poprzedni pełnomocnik, prawomocnie ustanowiony z urzędu, odmówił sporządzenia skargi kasacyjnej. Nie ulega wątpliwości, że zawiadomienie kuratora skarżącego oraz Sądu o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej, dokonane przez pełnomocnika pismem z dnia 18 grudnia 2015 r., nastąpiło w ramach wykonywania wydanego w sprawie postanowienia o przyznaniu prawa pomocy. Na skutek wydania tegoż postanowienia, przewidziane przez ustawodawcę uprawnienie strony do żądania przyznania prawa pomocy zostało już wyczerpane. Nie ma więc żadnych podstaw do zmiany tego postanowienia przez Sąd poprzez wyznaczenie po raz kolejny pełnomocnika. W omawianym zakresie ustawodawca nie przewidział możliwości stosowania jakichkolwiek odstępstw. Skoro sprawa dotycząca prawa pomocy została już rozstrzygnięta, to nie może być ponownie rozpoznawana, co rzutuje na bezprzedmiotowość postępowania zainicjowanego kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z dnia 26 stycznia 2016 r. Jeśli natomiast strona, dla której pełnomocnik został ustanowiony, jest niezadowolona z podejmowanych przez niego działań, może zwrócić się z wnioskiem o jego zmianę do właściwego organu samorządu zawodowego, tj. do Okręgowej Izby Radców Prawnych w Opolu. Poza tym, na zasadzie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., sprawy z zakresu pomocy i opieki społecznej - a do takich spraw należy skarga na decyzję o odmowie przyznania zasiłku celowego - są objęte zwolnieniem od obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Z uwagi na ustawowe zwolnienie, wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie należy uznać za bezprzedmiotowy, co skutkuje koniecznością umorzenia postępowania zainicjowanego wnioskiem z dnia 26 stycznia 2016 r. również i w tej części. Z tych względów, na podstawie art. 249a w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.