II SA/Op 402/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Krupiński po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. M. reprezentowanego przez kuratora J. M. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 kwietnia 2016 r. o umorzeniu postępowania dotyczącego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. M. reprezentowanego przez kuratora J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia 25 stycznia 2016 r. o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem 7 lipca 2015 r., sygn. akt II SO/Op 27/15, po rozpoznaniu wniosku M. M. reprezentowanego przez kuratora J M., o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu ustanowił radcę prawnego. O wyznaczenie radcy prawnego Sąd zwrócił się w dniu 7 lipca 2015 r. (w myśl art. 253 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm. - zwanej dalej P.p.s.a.) do Okręgowej Izby Radców Prawnych w Opolu. Pełnomocnikiem z urzędu wyznaczona została r. pr. J. D., która w dniu 7 sierpnia 2015 r. (data nadania przesyłki) wniosła w imieniu M. M. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia, a następnie reprezentowała skarżącego w tej sprawie prowadzonej pod sygn. akt II SA/Op 402/15. W sprawie tej, po przywróceniu na wniosek pełnomocnika terminu do wniesienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 17 listopada 2015 r., oddalił skargę. Pismem procesowym z dnia 11 stycznia 2016 r. profesjonalny pełnomocnik zawiadomił Sąd o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Wyjaśnił, że odpis opinii prawnej o niezasadności skargi kasacyjnej przesłał kuratorowi skarżącego. W dniu 25 stycznia 2016 r. (data nadania w placówce pocztowej) M. M., zastępowany przez kuratora J. M., złożył na urzędowym formularzu PPF kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, bądź radcy prawnego z urzędu. Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2016 r. referendarz sądowy orzekł o umorzeniu postępowania zainicjowanego powyższym wnioskiem. Postanowienie to zostało przesłane na adres pełnomocnika ustanowionego z urzędu i doręczone w dniu 1 lutego 2016 r. (por.: k-104 akt). Przy piśmie z dnia 25 lutego 2016 r., kurator skarżącego J. M. złożyła na urzędowym formularzu kolejne dwa wnioski datowane na dzień 25 stycznia 2016 r., o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego, bądź adwokata z urzędu, które należało potraktować łącznie jako jeden wniosek. Uzasadniając żądanie kurator skarżącego podała, że żąda przyznania prawa pomocy w celu wniesienia prawidłowo sporządzonego i skutecznego środka zaskarżenia od wyroku tut. Sądu. Wskazała także, że wnosi o pomoc sądową w celu wniesienia prawidłowo sporządzonego i skutecznego środka zaskarżenia do Trybunału Konstytucyjnego RP "o zgodność z Konstytucją i Prawem Międzynarodowym sporządzania opinii przez ustanowionych z urzędu prawników w celu zamknięcia uprawnionemu drogi odwoławczej". W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wykazano, że skarżący tworzy samodzielne gospodarstwo domowe, którego źródłami dochodu jest zasiłek stały w wysokości 604 zł. Oświadczono także, że z uzyskiwanych dochodów M. M. jest potrącane 70 % tytułem kosztów pobytu w Domu Pomocy Społecznej w [...] (woj. [...]). W złożonym wniosku nie wykazano innych źródeł dochodu, ani jakichkolwiek składników majątkowych należących do wnioskodawcy. Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2016 r., referendarz sądowy umorzył postępowanie wszczęte kolejnym wnioskiem skarżącego z dnia 25 stycznia 2016 r., w zakresie przyznania prawa pomocy. Odpis zapadłego orzeczenia został doręczony kuratorowi skarżącego – J. M., w dniu 18 kwietnia 2016 r. (por. : k-131 akt). W dniu 20 kwietnia 2016 r. złożono sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu zarzucono ww. orzeczeniu pominięcie faktu, że ustanowiony z urzędu radca prawny odstąpił od reprezentowania M. M. i nie sporządził do sądu właściwego wniosku o zwolnienie go z obowiązku reprezentacji, a jedynie na tę okoliczność wydał opinię wyrażającą jego zdanie. Wskazano także, że profesjonalny pełnomocnik chociaż zapowiedział wniesienie skargi kasacyjnej w sprawie, nie dokonał tego, a następnie sporządził opinię o bezzasadności środka odwoławczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Na zasadzie art. 259 § 1 P.p.s.a., od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień referendarza sądowego co do postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy - art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.) strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Stosownie do treści art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego powoduje, że rozstrzygnięcie to traci moc ex lege. W konsekwencji, wobec wyeliminowania tego postanowienia z porządku prawnego, pozostaje nadal do rozpoznania złożony przez stronę wniosek o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie, sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 kwietnia 2016 r. o umorzeniu postępowania w sprawie prawa pomocy, został wniesiony w terminie. Odpis kwestionowanego postanowienia został bowiem skutecznie doręczony w dniu 18 kwietnia 2016 r. kuratorowi skarżącego, natomiast sprzeciw wniesiono w dniu 20 kwietnia 2016 r., tj. w ustawowym terminie siedmiu dni, określonym w art. 259 § 1 P.p.s.a. Zauważyć należy, że treść art. 258 § 2 oraz art. 260 P.p.s.a. od dnia 15 sierpnia 2015 r. uległa zmianie - odpowiednio na podstawie art. 1 pkt 72 i pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658, zwanej też ustawą zmieniającą). Na zasadzie art. 2 tej ustawy przepisy P.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy P.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym. Ze względu na datę wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego, w niniejszej sprawie należało zastosować przepis art. 258 w brzmieniu aktualnym, natomiast art. 260 P.p.s.a. w dotychczasowym, jakie powołano na wstępie. Jak wynika z akt sprawy, postanowieniem z dnia 7 lipca 2015 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Następnie Okręgowa Izba Radców Prawnych w Opolu wyznaczyła dla skarżącego pełnomocnika w osobie radcy prawnego J. D. Wobec tego, że skarżącemu przyznano już prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a także korzysta on z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, rozpoznanie jego ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym uznać należało za zbędne i umorzyć postępowanie, na podstawie przepisu art. 249a P.p.s.a., określającego, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Przepis ten, wprowadzony na mocy art. 1 pkt 66 ustawy zmieniającej, ma zastosowanie również do postępowań wszczętych przed wejściem w życie tej ustawy. Należy w związku z tym zauważyć, że zgodnie z art. 243 § 1 i 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (§ 1), a przyznanie prawa pomocy przed lub w toku postępowania rozpoznawczego obejmuje również postępowanie egzekucyjne (§ 2). Na zasadzie art. 251 i art. 249 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy wygasa ze śmiercią strony, która je uzyskała, albo może być cofnięte przez sąd w całości lub części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano nie istniały lub przestały istnieć. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, iż przyznane przez sąd prawo pomocy rozciąga się na pełen tok postępowania sądowoadministracyjnego i w przypadku wyznaczenia przez korporację prawniczą pełnomocnika oraz podjęcia przez niego działań, stanowi to wykonanie wydanego przez sąd postanowienia o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Tym samym skarżący nie może ubiegać się o ponowne ustanowienie pełnomocnika, gdyż prawo to zostało niejako skonsumowane. Ponadto zgłoszenie przez stronę wniosku zawierającego żądanie ustanowienia w ramach prawa pomocy kolejnego pełnomocnika z tego powodu, że poprzedni odmówił sporządzenia skargi kasacyjnej nie może prowadzić do ponownego rozpoznawania tej kwestii, ponieważ sprawa prawa pomocy została już rozstrzygnięta. W przypadku więc gdy strona, której przyznano prawo pomocy zwróci się z ponownym wnioskiem pokrywającym się z zakresem przyznanego prawa pomocy, to postępowanie wszczęte w tym przedmiocie jest bezprzedmiotowe (por. postanowienia NSA: z 29 października 2015 r., II OZ 1021/15; z 18 marca 2011 r., I OZ 165/11; z 30 kwietnia 2009 r., II OZ 374/09; z 25 czerwca 2008 r., I OZ 460/08; z 22 kwietnia 2005 r., II OZ 262/05, dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe stanowisko jest aktualne również w odniesieniu do rozpoznawanego obecnie wniosku z dnia 25 stycznia 2016 r. o przyznanie prawa pomocy (data wpływu do Sądu: 1 marca 2016 r.). Stosownie do art. 253 P.p.s.a., rola sądu po wydaniu postanowienia o przyznaniu prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu, kończy się na wystąpieniu do właściwej okręgowej rady adwokackiej, rady okręgowej izby radców prawnych, Krajowej Rady Doradców Podatkowych lub Krajowej Rady Rzeczników Patentowych. Sąd administracyjny nie ma natomiast wpływu na wyznaczenie konkretnego pełnomocnika przez organy danego samorządu zawodowego. Kontroli sądu nie podlega też sposób reprezentacji i współpracy pełnomocnika z jego mandantem. W tych kwestiach właściwa jest wyłącznie korporacja prawnicza. To organ samorządu zawodowego wyznacza imiennie pełnomocnika na podstawie postanowienia sądu, który przyznał stronie postępowania sądowoadministracyjnego prawo pomocy w takim zakresie. Tym bardziej sąd nie może ingerować w sytuacji, gdy stronie nie odpowiada sposób reprezentowania jej przez wyznaczonego pełnomocnika. Prawo pomocy, przyznane skarżącemu na mocy postanowienia z dnia 7 lipca 2015 r. w zakresie ustanowienia radcy prawnego, nie zostało w toku postępowania cofnięte. Wyznaczenie przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Opolu osoby profesjonalnego pełnomocnika i sporządzenie przez tegoż pełnomocnika opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, stanowiło wykonanie tego postanowienia. Odnosząc się do treści sprzeciwu należy wskazać, że w przepisach procedury sądowoadministracyjnej brak jest normy, która przyznawałaby stronie prawo żądania od sądu zmiany osoby pełnomocnika albo - jak zasugerowano w sprzeciwie - wyznaczenia kolejnego pełnomocnika z urzędu, z uwagi na okoliczność, że w ocenie skarżącego wyznaczony radca prawny nie spełnia jego oczekiwań. Sąd nie jest więc umocowany do wydania ponownego rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy w postaci kolejnego pełnomocnika z tego powodu, że poprzedni odmówił sporządzenia skargi kasacyjnej, gdyż sprawa prawa pomocy została już rozstrzygnięta. Jak wskazano wyżej, przyznane skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu zostało już skonsumowane i żądanie ustanowienia w ramach prawa pomocy następnego pełnomocnika nie może prowadzić do ponownego rozpoznawania tej kwestii przez Sąd. Postępowanie w zakresie ponownego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest zatem w takiej sytuacji bezprzedmiotowe. W omawianym zakresie ustawodawca nie przewidział możliwości jakichkolwiek odstępstw i zastosowania wnioskowanego w sprzeciwie nadzwyczajnego trybu postępowania. Nie znajduje również oparcia w przepisach prawa żądanie zasądzenia na rzecz kuratora kosztów postępowania w sprawie zainicjowanej sprzeciwem. Poza tym dodać trzeba, że na zasadzie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., sprawy z zakresu pomocy i opieki społecznej są objęte zwolnieniem od obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Do takich spraw należy skarga na decyzję o odmowie przyznania zasiłku celowego. Z uwagi na ustawowe zwolnienie, wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie należy uznać za bezprzedmiotowy, co skutkuje koniecznością umorzenia postępowania zainicjowanego wnioskiem złożonym w dniu 4 stycznia 2016 r. Z przywołanych względów, na podstawie art. 249a w związku z art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.