II SA/Op 403/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 23 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. S. H. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. W dniu 24 sierpnia 2010 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wniosek skarżącej na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokat lub radcy prawnego. W rubrykach nr 6,7 i 8 wniosku odnośnie stanu rodzinnego, majątku i dochodów skarżąca wskazała, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z trójką dzieci, w tym dwoje pełnoletnich i jedno małoletnie, wszystkie uczące się, zamieszkują w mieszkaniu spółdzielczym własnościowym o powierzchni 48,65 m². Oświadczyła też, że nie posiada żadnych przedmiotów wartościowych ani oszczędności. Dochód rodziny to łącznie 599,19 zł miesięcznie, składa się na niego dodatek mieszkaniowy wynoszący 232,19 zł, zasiłek rodzinny w kwocie 367 zł. Rodzina ponosi co miesiąc łącznie kwotę 650,45 zł stałych wydatków, składają się na nią czynsz za mieszkanie 460,45 zł, opłata za energię elektryczną około 105 zł miesięcznie, za gaz kwotę 84 zł. S. H. podała, że jest uboga i nie jest emerytką z KRUS w rozumieniu art. 28 o ubezpieczeniu społecznym, nie tworzy więc dochodu w wysokości 1943,53 zł. Korzystała ze świadczeń z opieki społecznej, obecnie spotyka się z odmową jej przyznania. Referendarz sądowy działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wzywa Panią w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania do złożenia wyjaśnień dokumentów, tj. - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez wszystkich członków gospodarstwa domowego wnioskodawczyni, rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, - zaświadczenia o wysokości i okresie pobierania stypendiów unijnych przez D. i P. H., - przesłanie dowodu potwierdzającego odbycie przez P. H. leczenia stwardnienia rozsianego z uwzględnieniem kosztów tego leczenia; - przesłanie dowodu otrzymania przez rodzeństwo P. H. pieniędzy z podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości rolnej z zabudowaniami o powierzchni 17,26 ha w K., dokonanej w 2009r. przez P. H. za cenę 360000 zł, na podstawie aktu notarialnego Repertorium [...] numer [...], podpisanego w dniu 1 lipca 2008 r. O przekazaniu pieniędzy rodzeństwu skarżąca oświadczyła w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy m.in. w sprawie II SA/Op 333/10 i II SA/Op 337/10, Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewskazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jej odmową. Wezwanie to było podyktowane brakiem wyczerpujących danych we wniosku o przyznanie prawo pomocy w przedmiocie sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny oraz pojawiającymi się odnośnie tej sytuacji wątpliwościami po uzyskaniu informacji z innych toczących się z udziałem skarżącej postępowań, gdzie również składała wnioski o prawo pomocy. Odpowiadając na wezwanie tut. Sadu skarżąca w piśmie z 14 września 2010 r., oświadczyła, że nie przedłoży wyciągów albowiem nie posiada ani ona, ani członkowie jej gospodarstwa domowego kont, lokat czy rachunków bankowych. D., P. i D. H. otrzymali stypendium socjalne, wszyscy jednakowo po 850 zł. Mąż nie posiada dowodu leczenia albowiem nie podlegało ono refundacji. Rodzeństwo męża otrzymało pieniądze ze sprzedaży nieruchomości zakupionej przez rodziców męża bez żadnej dokumentacji. Było to zgodne z wolą rodziców męża, który stał się właścicielem nieruchomości przez zawarciem związku małżeńskiego, przekazanej mu w zamian za rentę – emeryturę rolna rodziców. W tym miejscu należy wyjaśnić, że w związku z ujawnieniem przy rozpoznawaniu w Wydziale I tut. Sądu spraw o sygn. akt I SA/Op 460/09 w przedmiocie płatności do gruntów rolnych za 2007 r. i sygn. akt II SA/Op 461/09 w przedmiocie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za 2007 r., faktu sprzedaży przez męża skarżącej w 2009 r. gospodarstwa rolnego w K. za kwotę 360000 zł, co wynikało z załączonej kopii aktu notarialnego Repertorium [...] numer [...] z dnia 1 lipca 2008 r., zapłata ostatniej raty ceny miała nastąpić w dniu 31 grudnia 2009 r., referendarz sądowy uznał, iż zachodzi wątpliwość co do stanu majątkowego skarżącej i jej rodziny. Wprawdzie jak podaje skarżąca jej mąż P. H. nie tworzy wspólne z nią i jej dziećmi gospodarstwa domowego, pomimo, że jest zameldowany na stałe pod tym samym adresem, i jak wynika z jego podpisu na zwrotnym pocztowym potwierdzeniu odbioru pisma wysyłanego z tut. Sądu bywa on we wspólnym miejscu zamieszkania (zwrotne potwierdzenie odbioru z dnia 16 sierpnia 2010 r., K-51 akt, sygn. akt II SA/OP337/10), jednakże zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Stanowi o tym art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o treści: "Małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli." Wobec tego w ocenie referendarza sądowego należało wyjaśnić, czy mąż skarżącej dysponuje kwotą uzyskaną ze sprzedaży gospodarstwa rolnego i czy ma on środki na zapewnienie wsparcia rodzinie. Dlatego skarżąca została wezwana do wyjaśnienia powyższej kwestii. Ponadto, jak już wspomniano, skarżąca składała wnioski o prawo pomocy w innych postępowaniach toczących się przed tut. Sądem, referendarz sądowy prowadząc w nich postępowanie wzywał skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca przesłała wówczas zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości jej dochodów, jest ona opodatkowana wspólnie mężem, ich dochód w 2008 r. wynosił 9107,95 zł, a w 2009 r. wynosił 9066,72 zł. Podała, iż mąż jest właścicielem samochodu marki Volkswagen Sharan, zdaniem skarżącej ma on wartość rynkową w kwocie 9 tys zł. Działając w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz 1270 z zm.), zwanej dalej P.p.s.a, referendarz sądowy zważył, co następuje: Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a., o prawo pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istota instytucji procesowej prawa pomocy przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( art. 244 § 1 P.p.s.a. ). Zaznaczenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a. ). Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy ( por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. ). W ocenie referendarza tak jest w niniejszej sprawie. Skarżąca pomimo wezwania i pouczenia jej o skutkach nie zastosowania się do jego treści, nie wyjaśniła wątpliwości odnoszących się do stanu majątkowego jej i jej rodziny. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że skarżąca tłumaczyła fakt nie występowania do swojego męża o podwyższenie alimentów na wspólne dzieci jego niskimi dochodami i złym stanem zdrowia. Według jej oświadczenia P. H. choruje na stwardnienie rozsiane. Jednocześnie jak opisano wyżej ujawniono w aktach sądowych dotyczących innej sprawy, fakt sprzedaży przez męża skarżącej w 2009 r. gospodarstwa rolnego w K. za kwotę 360000 zł. Skarżąca wiedziała o tej transakcji, gdyż występowała w niej, co ukazuje akt notarialny, jako pełnomocnik męża. Skarżąca wezwana do wyjaśnienia co stało się z suma uzyskaną ze sprzedaży gospodarstwa, wyjaśniła, że 60000 zł mąż przeznaczył na leczenie, a resztę kwoty podzielono pomiędzy jego rodzeństwo. Wezwana do przedłożenia dowodów na powyższe okoliczności, oświadczyła, że nie jest w stanie ich przedstawić. W tej sytuacji trudno jest dać wiarę twierdzeniom skarżącej, a kwota ze sprzedaży gospodarstwa męża, co do której nie jest w stanie przedstawić dowodów jej rozdysponowania, jest na tyle duża, że w ocenie referendarza zasadniczo zmienia ona jego sytuację materialną i powoduje, że ma on realną możliwość uczestniczenia w pokrywaniu wydatków rodziny. Zdaniem referendarza można uzyskać dowody leczenia męża, które jak można zakładać przeprowadzał uprawniony lekarz lub jednostka medyczna. Mogą mieć one formę np. zaświadczenia wystawionego w oparciu o dokumentację medyczną. Również w ocenie referendarza uzyskanie stosownych oświadczeń od rodzeństwa męża na okoliczność uzyskania przez nie kwot z podziału sumy ze sprzedaży nie wydaje się niemożliwe Reasumując skarżąca mogła przedłożyć w ocenie referendarza dokumenty wymienione w wezwaniu na okoliczność rozdysponowania pomiędzy rodzeństwo męża kwoty ze sprzedaży jego gospodarstwa rolnego, a także na okoliczność wydatkowania na leczenie SM uzyskanych z tego tytułu przez męża 60000 zł. Nieprzedłożenie ich zatem należy potraktować jako niewykazanie, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy. W świetle obowiązującego orzecznictwa sądów administracyjnych "Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, do dostarczenia, której została zobowiązana na podstawie art. 255 P.p.s.a, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy." (patrz postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2009 r., sygn. akt II FZ 260/09, niepubl., System Informacji Prawnej Lex nr 552702). Pogląd taki wyraził też Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II FZ 525/08, niepubl., System Informacji Prawnej Lex nr 551932 : "Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, iż strona wykazała przesłanki uzasadniające przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek." Oraz w postanowieniu z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II GZ 332/08, niepubl. System Informacji Prawnej Lex nr 551914: "Uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego w trybie art. 255 P.p.s.a. służy uzupełnieniu stanu wiedzy o sytuacji stron. Sąd zwraca się do strony, jeśli w toku badania akt sprawy dojdzie do wniosku, że dane w nich zawarte są niewystarczające do oceny, czy zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy. Niezastosowanie się strony do wezwania sądu odnosi ten skutek, że w sytuacji pełnego wyjaśnienia okoliczności sprawy sąd musi odmówić przyznania prawa pomocy." Referendarz sądowy uznał, zatem, iż sytuacja materialna skarżącej i jej rodziny nie została ustalona, skarżąca nie wykazała, że jej mąż faktycznie nie dysponuje już pieniędzmi uzyskanymi ze sprzedaży gospodarstwa w K., z których mógłby wspomóc rodzinę. Tym samym skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niej adwokata lub radcy prawnego. Ponadto, jak ustalono w postępowaniu wyjaśniającym skarżąca ma nieruchomości w R. stanowiące gospodarstwo rolne. Grunty są dzierżawione, według oświadczeń skarżącej bezpłatnie, a budynki zdaniem skarżącej mają wartość 5000 zł. Nie można jednak nie zauważyć, że zgodnie z obowiązującym orzecznictwem "Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego, np. na jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek" (patrz: teza II postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, publikowane "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo" pod redakcją Bogusława Dautera, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2007, teza 137, s. 467). Trudno zatem z biorąc pod uwagę ustalone składniki majątku skarżącej, jak nieruchomości w R., której wartość jest na chwilę obecną nie ustalona, niemniej nie można przyjąć, że tego typu nieruchomość jest bezwartościowa, czy należący do jej męża samochód Volkswagen Sharan, wywieść, że rodzina skarżącej kwalifikuje się od osób ubogich, a do takich właśnie skierowane ma być prawo pomocy. W świetle orzecznictwa "Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacja materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne." (patrz: postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, publikowana jedynie teza "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo" pod redakcją Bogusława Dautera, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2007, teza 57, s. 448). Skarżąca i jej rodzina mają majątek tak nieruchomy, jak i ruchomy, a mimo, że skarżącą nie pracuje, to dodatkowo podnoszony już fakt nieudowodnienia rozdysponowania kwoty 360000 zł, powoduje, że nie ma możliwości zakwalifikowania jej sytuacji materialnej, jako spełniającej przesłanki przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego, na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.