II SA/Op 405/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Cisyk po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. S. H. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. W dniu 12 kwietnia 2011 r. (data nadania w placówce pocztowej) wpłynęło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu pismo skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym referendarz sądowy wezwał skarżącą w dniu 26 kwietnia 2011 r. (data odbioru przesyłki) na podstawie art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., do przesłani wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Skarżąca w dniu 4 maja 2011 r. (data nadania w placówce pocztowej) odesłała urzędowy formularz wniosku, wnosząc w nim o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jest bez dochodów dlatego nie może zatrudnić adwokata do niezbędnej obrony i powołała art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej. Podniosła, że sama wychowuje dwoje dzieci w wieku 21 lat i 16 lat. Mąż od 1991 r. choruje i gospodaruje odrębnie. Oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepełnoletnią córką D. i pełnoletnim synem D. Dochody tego gospodarstwa to 386,99 zł miesięcznie, w tym 265,99 zł z tytułu dodatku mieszkaniowego i 121 zł z tytułu zasiłku rodzinnego i alimentów. Ponadto nie mają żadnych dochodów z pracy. Skarżąca wpisała w formularzu, że ma majątek w postaci mieszkania o powierzchni 48,65 m2 oraz w rubryce nr 7 odnośnie nieruchomości rolnej wpisała "nie dzierżawa 10 lat". W rubryce nr 11 dotyczącej innych danych, które składający oświadczenie uważa za istotne, oświadczyła, że "Wniosek wg danych zgodnych ze stanem faktycznym jest zasadny". Wykonując zarządzenie Sędziego z dnia 19 maja 2011 r., w trybie art. 255 P.p.s.a., wezwano skarżącą, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. - oświadczenie, czy wnioskodawczyni i P. H. posiadają rozdzielność majątkową, orzeczoną separację, bądź rozwód, a także czy w/w jest zameldowany pod tym samym adresem, co wnioskodawczyni oświadczyła m.in. w sprawie II SA/Op 340/10) oraz czy za rok 2010 r. dokonała rozliczenia podatku dochodowego wspólnie z małżonkiem, a nadto przesłanie stosownej deklaracji odnośnie tej okoliczności, - wyjaśnienie, dlaczego skarżąca nie wykazała w formularzu wniosku nieruchomości rolnej w R. wykazywanej m.in. w sprawie II SA/Op 528/10, II SA/Op 686/10. Jeżeli przyczyną tego jest sprzedaż należy wskazać wartość uzyskaną z tego tytułu i przedłożyć odpis dokumentu potwierdzającego tę okoliczność; - wskazanie, czy wnioskodawczyni uzyskuje dodatkową pomoc od osób trzecich i instytucji, wraz z podaniem rodzaju uzyskiwanej pomocy, a w przypadku pomocy finansowej – jej wysokość, a także udokumentowanie powyższego przez np. przedłożenie odpisu umowy pożyczki; - wyjaśnienie czy wnioskodawczyni posiada zaległości z tytułu opłat za czynsz i media lokalowe (np. energia, gaz, itp.), jeżeli tak – należy przedłożyć dowód potwierdzający zadłużenie; - oświadczenie czy członkowie gospodarstwa domowego skarżącej posiadają rachunki bankowe (w tym konta i lokaty dewizowe), jeżeli tak – należy przedłożyć wyciągi z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, za miesiące luty, marzec i kwiecień 2011r.; - przedłożenie deklaracji podatkowej za 2010 r. członków gospodarstwa domowego wnioskodawczyni, wraz z potwierdzeniem ich złożenia we właściwym urzędzie skarbowym; - przesłanie dowodu potwierdzającego odbycie przez P. H. leczenia [...] z uwzględnieniem kosztów tego leczenia. O przekazaniu części sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości w K. w wysokości 60.000 zł na leczenie męża, wnioskodawczyni oświadczyła m.in. w sprawie o sygn. akt 334/10; - przesłanie dowodu otrzymania przez rodzeństwo P. H. pieniędzy z podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości rolnej z zabudowaniami o powierzchni 17,26 ha w K., dokonanej w 2009r. przez P. H. za cenę 360.000 zł, na podstawie aktu notarialnego Repertorium A numer [...], podpisanego w dniu 1 lipca 2008r. O przekazaniu pieniędzy rodzeństwu skarżąca oświadczyła w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy m.in. w sprawie II SA/Op 333/10, II SA/Op 337/10, II SA/Op 403/10, II SA/Op 405/10; - przedłożenie specyfikacji ponoszonych wydatków na utrzymanie miesięczne siebie i członków rodziny. Skarżąca została pouczona, iż niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jej odmową. Skarżąca odebrała wezwanie w dniu 23 maja 2011 r. i odpowiedziała na nie w dniu 30 maja 2011 r. (data nadania w placówce pocztowej), pismem z dnia 23 maja 2011 r. W piśmie tym wskazała ponownie, że P. H. gospodaruje odrębnie, a podwyższone alimenty wynoszą od 2010 r. - 30 zł. Nieruchomość ma wartość nic nie znaczącą - jest sytuacja zaprzestania działalności rolniczej z art. 28 o ubezpieczeniach społecznych rolników, pkt 4 – obowiązuje zakaz. Na zakazie nie może prowadzić hodowli grzybów. Sprzedaż nieruchomości rolnej nie nastąpi, ma czworo dzieci, które dokonają budowli. Pomoc osób trzecich się zakończyła – pożyczki trzeba zwrócić, skarżąca od 2008 r. nie ma pomocy społecznej z wyjątkiem zasądzonej rodzicom dotacji mieszkaniowej. Pożyczek nie można zaciągać w nieskończoność. Koszty utrzymania mieszkania to czynsz 449,02 zł – 265,99 zł, który pokrywa dodatek mieszkaniowy, energia 122,18 zł, gaz 78,68 zł. Nie ma zadłużenia albowiem dzieci chcą się uczyć i jeść. Członkowi gospodarstwa domowego nie posiadają lokat, w tym syn 21 lat ukończył szkołę i wyjeżdża z kraju po okresie wakacji, córka lat 16 podejmie pracę w okresie wakacji. Deklaracji za rok 2010 r. nie składali członkowie bo nie osiągnęli dochodu. Nie ma znaczenie leczenie męża, gdyż w oparciu o § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. należy brać się pod uwagę dochody z okresu ostatnich dwóch lat. Akt notarialny z 1 lipca 2008 r., dot. sprzedaży posiada tę datę, a według WSA "dokonano w 2009 r.", co skarżąca uznaje za absurd, typowy dla WSA, a konkretnie referendarzy. Ponadto skarżąca podniosła, że pomoc prawną przyznano jej jedynie do 3 spraw kasacyjnych, opracowanie kasacji trwało tylko 5 dni, dodaje na poziomie mylnego naliczenia dochodu w kwocie 805,70 zł. Nadto w 4 sprawach rozpoznań oddalających ostatecznie przyznano adwokata, ale udział brali substytuci "z wystosowaniem opinii odmownej do sporządzenia kasacji". Skarżąca dodała też, że nie prowadzi specyfikacji wydatków na utrzymanie, oprócz wyżej wymienionych mediów. W tym miejscu Sąd podnosi okoliczności znane z urzędu, które uzasadniały wezwanie do złożenia wyjaśnień. W związku z ujawnieniem przy rozpoznawaniu w Wydziale I tut. Sądu spraw o sygn. akt I SA/Op 460/09 w przedmiocie płatności do gruntów rolnych za 2007 r. i sygn. akt II SA/Op 461/09 w przedmiocie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za 2007 r., faktu sprzedaży przez męża skarżącej w 2009 r. gospodarstwa rolnego w K. za kwotę 360000 zł, co wynikało z załączonej kopii aktu notarialnego Repertorium A numer [...] z dnia 1 lipca 2008 r., zapłata ostatniej raty ceny miała nastąpić w dniu 31 grudnia 2009 r., tut. Sąd uznał, iż zachodzi wątpliwość co do stanu majątkowego skarżącej i jej rodziny. Wprawdzie jak podaje skarżąca jej mąż P. H. nie tworzy wspólne z nią i jej dziećmi gospodarstwa domowego, pomimo, że jest zameldowany na stałe pod tym samym adresem, i jak wynika z jego podpisu na zwrotnym pocztowym potwierdzeniu odbioru pisma wysyłanego z tut. Sądu bywa on we wspólnym miejscu zamieszkania (zwrotne potwierdzenie odbioru z dnia 16 sierpnia 2010 r., K-51 akt, sygn. akt II SA/Op 337/10), jednakże zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Stanowi o tym art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o treści: "Małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli." Wobec powyższego należało wyjaśnić, czy mąż skarżącej dysponuje kwotą uzyskaną ze sprzedaży gospodarstwa rolnego i czy ma on środki na zapewnienie wsparcia rodzinie. Ponadto, jak już wspomniano, skarżąca składała wnioski o prawo pomocy w innych postępowaniach toczących się przed tut. Sądem, referendarz sądowy prowadząc w nich postępowanie wzywał skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca przesłała wówczas zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości jej dochodów, jest ona opodatkowana wspólnie mężem, ich dochód w 2008 r. wynosił 9107,95 zł, a w 2009 r. wynosił 9066,72 zł. Podała, iż mąż jest właścicielem samochodu marki [...], zdaniem skarżącej ma on wartość rynkową w kwocie 9 tys zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a., o prawo pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istota instytucji procesowej prawa pomocy przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( art. 244 § 1 P.p.s.a. ). Zaznaczenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a. ). Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy ( por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. ). W ocenie Sądu tak jest w niniejszej sprawie. Skarżąca została wezwana i pouczona o skutkach nie zastosowania się do wezwania, ale nie wyjaśniła wątpliwości odnoszących się do jej stanu majątkowego. Skarżąca tłumaczy, że mąż P. H. choruje na [...] i odrębnie prowadzi gospodarstwo domowe, chociaż jest zameldowany pod tym samym adresem i praktycznie zamieszkuje razem ze swoja rodziną, co potwierdza fakt, że niejednokrotnie odbierał korespondencję sądową, (zwrotne pocztowe potwierdzenie odbioru z dnia 21 stycznia 2011 r. k.47 sygn. akt II SA/Op 523/10 i wyżej wskazane w aktach II SA/Op 337/10). Skarżąca wiedziała o sprzedaży przez męża gospodarstwa rolnego, była bowiem, jak wynika z aktu notarialnego, pełnomocnikiem męża. Wezwana do wyjaśnienia w przedmiocie co stało się z sumą uzyskaną ze sprzedaży podała, że 60000 zł mąż przeznaczył na leczenie, a resztę kwoty podzielono pomiędzy jego rodzeństwo. Wezwana do przedłożenia dowodów na powyższe okoliczności, oświadczyła, że nie może ich przedstawić. Dlatego też Sąd nie uznał, że skarżąca wykazała, że kwota ze sprzedaży została wydatkowana, a zatem, że małżonek nie ma środków na efektywne pomaganie w pokrywaniu potrzeb swojej rodziny. Zdaniem Sądu można uzyskać dowody leczenia męża, które jak można zakładać przeprowadzał uprawniony lekarz lub jednostka medyczna, w formie np. zaświadczenia wystawionego w oparciu o dokumentację medyczną, jak i można uzyskać oświadczenia od rodzeństwa męża, że dostało pieniądze z podziału sumy ze sprzedaży nieruchomości. Odnośnie natomiast daty sprzedaży nieruchomości rolnej w K., to fakt, że datą sprzedaży jest 1 lipca 2008 r., nie zmienia to jednak okoliczności, że cena była płacona w ratach, a ostania rata miała być przelana na konto męża w dniu 31 grudnia 2009 r., co wynika z § 5 umowy sprzedaży, a zatem w tej dacie miały wpłynąć pieniądze zasilając jego konto. Sąd nie widzi zatem przeszkód, dla których skarżąca nie mogła przedłożyć dokumentów wymienionych w wezwaniu na okoliczność rozdysponowania pomiędzy rodzeństwo męża kwoty ze sprzedaży jego gospodarstwa rolnego, a także na okoliczność wydatkowania na leczenie [...] uzyskanych z tego tytułu przez męża 60000 zł. Nieprzedłożenie ich, należy potraktować jako niewykazanie, że skarżąca spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy. W świetle obowiązującego orzecznictwa sądów administracyjnych "Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, do dostarczenia, której została zobowiązana na podstawie art. 255 P.p.s.a, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy." (patrz: postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2009 r., sygn. akt II FZ 260/09. Pogląd taki wyraził też Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II FZ 525/08 "Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, iż strona wykazała przesłanki uzasadniające przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek." Podobnie w postanowieniu NSA z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II GZ 332/08 "Uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego w trybie art. 255 P.p.s.a. służy uzupełnieniu stanu wiedzy o sytuacji stron. Sąd zwraca się do strony, jeśli w toku badania akt sprawy dojdzie do wniosku, że dane w nich zawarte są niewystarczające do oceny, czy zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy. Niezastosowanie się strony do wezwania sądu odnosi ten skutek, że w sytuacji pełnego wyjaśnienia okoliczności sprawy sąd musi odmówić przyznania prawa pomocy." W niniejszej sprawie Sąd uznał, iż sytuacja materialna skarżącej i jej rodziny nie mogła zostać ustalona, gdyż skarżąca nie wykazała, że jej mąż faktycznie nie dysponuje pieniędzmi uzyskanymi ze sprzedaży gospodarstwa w K., z których mógłby wspomóc rodzinę. Tym samym skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niej adwokata z urzędu. Ponadto, jak ustalono w postępowaniu wyjaśniającym skarżąca ma nieruchomości w R. stanowiące gospodarstwo rolne. Grunty są dzierżawione, a skarżąca piśmie z dnia 23 maja 2011 r., oświadczyła, że nie zamierza sprzedawać tej nieruchomości, ponieważ ma czworo dzieci, które w przyszłości będą się na niej budować. Nie można tu nie zauważyć, że zgodnie z obowiązującym orzecznictwem "Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego, np. na jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek" (patrz: teza II postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, publikowane "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo" pod redakcją Bogusława Dautera, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2007, teza 137, s. 467). Dodać przy tym trzeba, że skarżąca podkreśla swoje ubóstwo, jednocześnie wskazując, iż nie zamierza sprzedawać należącej do niej nieruchomości, gdyż chce ją zachować na cele budowlane dla dzieci. Reasumując powyższe, podkreślić należy, że to od skarżącej zależy w jaki sposób wykorzystuje ona swój majątek nieruchomy i nie można wymagać, aby skutki jej decyzji w tym przedmiocie powodowały kredytowanie jej wraz z rodziną ze środków budżetu państwa na pokrycie kosztów postępowania związanych ze składaną przez nią skargą do tut. Sądu. Trudno zatem biorąc pod uwagę ustalone składniki majątku skarżącej, jak nieruchomości w R., czy należący do jej męża samochód [...], wywieść, że rodzina skarżącej kwalifikuje się do osób ubogich, a do takich właśnie skierowane ma być prawo pomocy. W świetle orzecznictwa "Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacja materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne." (patrz: postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, publikowana teza "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo" pod redakcją Bogusława Dautera, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2007, teza 57, s. 448). Skarżąca i jej rodzina mają majątek tak nieruchomy, jak i ruchomy, a mimo, że skarżącą nie pracuje, to dodatkowo podnoszony już fakt nieudowodnienia rozdysponowania kwoty 360000 zł, powoduje, że nie ma możliwości zakwalifikowania jej sytuacji materialnej, jako spełniającej przesłanki przyznania prawa pomocy. Ponadto skarżąca podaje sprzeczne ze sobą informacje, że ponosi wyższe podstawowe wydatki niż uzyskuje dochody, twierdząc, że była je w stanie pokrywać dzięki rozlicznym pożyczkom u osób trzecich, jednocześnie na wezwanie nie jest w stanie, w żaden sposób wykazać faktu wzięcia choćby jednej z nich, a dodatkowo wyjaśnia, że nie może sobie pozwolić na żadne zadłużenia, gdyż dzieci chcą się uczyć i jeść. Skarżąca nie wykazała w ocenie Sądu, że zasługuje na ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu. W tym miejscu należy zauważyć, że skarżącej odmówiono już w tej sprawie prawa pomocy w tym zakresie prawomocnym postanowieniem tut. Sądu z dnia 8 listopada 2010 r., wówczas skarżąca była wzywana do wykazania tych samych okoliczności, co obecnie i tak samo, jak teraz nie przedłożyła żądanych przez Sąd dokumentów. Skarżąca ponownie zatem nie wykazała, że należy jej przyznać prawo pomocy, jako osobie ubogiej, nie mającej możliwości finansowych, na pokrycie chociażby w części kosztów postępowania. Wobec powyższego, orzeczono jak w sentencji.