II SA/Op 421/13

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie skargi R. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 lutego 2013 r., nr [...], w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. R. C. pismem z dnia 22 sierpnia 2013 r., złożył w dniu 26 sierpnia 2013 r. (data stempla pocztowego), skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 lutego 2013 r., nr [...], w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy. W skardze poprosił o zwolnienie w całości z ponoszenia kosztów sądowych ze względu na bardzo trudną sytuację materialną. Skarżącemu w dniu 9 października 2013 r. referendarz sądowy, działając na podstawie art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., przesłał wymagany, według tego przepisu, urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, do wypełnienia i odesłania w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Skarżący przesłał wypełniony formularz wniosku PPF w dniu 14 października 2013 r., (data stempla pocztowego), uzasadniając go napisał, że jego stan rodzinny i majątkowy nie pozwala mu na poniesienie kosztów, ponadto sprawa jest bardzo skomplikowana i nie jest w stanie samodzielnie występować przed Sądem. Wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami i bratem. Mama pracuje, zarabia 1200 zł netto miesięcznie, a tato jest na rencie inwalidzkiej, wynoszącej miesięcznie 1150 zł. Stałe dochody otrzymują wyłącznie rodzice, skarżący nie posiada żadnego majątku, ani udziału w żadnych nieruchomościach. Jednocześnie skarżący podał w rubryce nr 7 wniosku, przeznaczonej do wskazania majątku wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie, że majątek ten stanowi dom o powierzchni 80 m2 i nieruchomość rolna o powierzchni 1,7 ha. Skarżący podniósł, że nie pracuje zawodowo, jest zarejestrowany w PUP w Nysie od 2012 r., jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Ma na utrzymaniu 2 dzieci, na które w miarę możliwości płaci alimenty, chociaż posiada zaległości. W związku ze złożonym przez skarżącego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy działając w trybie art. 255 P.p.s.a., wezwał go pismem z dnia 16 października 2013 r., do złożenia w terminie 10 dni od dnia jego otrzymania, wyjaśnień i dokumentów, tj. - wskazanie wyszczególnionych kwot miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie domu, jak: czynsz, opłaty za media, to jest prąd, wodę, wywóz śmieci, gaz itp., poprzez nadesłanie oświadczenia co do ich wysokości lub rachunków za nie, a także podania kto ponosi te koszty, - przedłożenie dokumentu potwierdzającego wysokość aktualnych miesięcznych świadczeń rentowych jego ojca i wynagrodzenia jego matki - przedłożenie wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont, lokat dewizowych z okresu ostatnich 2 miesięcy, ewentualnie należących do osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, lub oświadczenia o ich nie posiadaniu, - deklaracji podatkowej składnej przez niego za rok 2012 r. z potwierdzeniem, że została złożona we właściwym urzędzie skarbowym, lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres, - przesłania aktualnego zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w Nysie o jego zarejestrowaniu, jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, - przesłania zaświadczenia z Urzędu Gminy o dochodowości gospodarstwa rolnego, czy na to gospodarstwo rodzina skarżącego korzysta z dopłat unijnych, jeśli tak to w jakiej wysokości lub czy gospodarstwo to stanowi inne źródło dochodu np. jest dzierżawione, i podanie wysokości tego dochodu, przesłanie umowy dzierżawy. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Skarżący odebrał wezwanie w dniu 23 października 2013 r., i odpowiedział na nie pismem z dnia 30 października 2013 r., nadanym w placówce pocztowej w dniu 31 października 2013 r., w którym wskazał, że wnosi o załączenie zestawienia rachunków za opłaty, które ponoszą jego rodzice, uwzględnienie wydatków ojca na lekarstwa co miesiąc w kwocie 60 zł, wywóz śmieci 24 zł miesięcznie, zakup węgla na rok 2100 zł. Do pisma dołączył: - zaświadczenie z PUP Nysa z dnia 28 października 2013 r., o zarejestrowaniu go jako osoba bezrobotna z dniem 23 października 2012 r., bez prawa do zasiłku, - potwierdzenie odbioru renty przez ojca z września 2013 r., wynika z niego, że wysokość świadczenia rentowego wynosi 1391,99 zł miesięcznie, - wydruk z konta bankowego matki z września 2013 r., wynika z niego, że jej wynagrodzenie za wrzesień 2013 r., wynosiło 1504,78 zł, oprócz tego dokonała ona w dniu 11 września 2013 r. wpłaty własnej na rachunek w kwocie 250 zł, a także spłaca ona linię kredytową na rachunku, - umowe kredytu gotówkowego z dnia 9 stycznia 2012 r., na kwotę 15000 zł, zawartą przez jego matkę, Dowód wpłaty KP z dnia 18 października 2013 r., przez jego matkę na rzecz Banku [...] kwoty 247,62 zł, - dowód z dnia 21 sierpnia 2013 r., zapłaty ubezpieczenia mienia nieruchomego przez jego ojca, na kwotę 186 zł, - rachunki za energię za okres od maja 2013 r. do października 2013 r., na kwoty za miesiąc od 137,15 zł do 147,83 zł. - rachunek za gaz za październik 2013 r. na kwotę 75,50 zł, - rachunek za wodę i ścieki za wrzesień 2013 r. na kwotę 79,38 zł, - wezwanie do zapłaty, skierowane do matki skarżącego, z dnia 18 października 2013 r., na kwotę 485,71 zł, z tytułu zaległości za usługi telefoniczne. Skarżący, pomimo wezwania, nie przesłał deklaracji podatkowej lub innego zaświadczenia o wysokości jego dochodów za 2012 r., a także zaświadczenia z Urzędu Gminy o dochodowości gospodarstwa rolnego lub innego wyjaśnienia, co do dochodów z posiadanej przez rodzinę skarżącego nieruchomości rolnej. Wniosek R. C. złożony na urzędowym formularzu wniosku obejmuje swym zakresem żądanie przyznania prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Skarżący podał, że zamieszkuje z rodzicami i bratem, stałe miesięczne dochody w łącznej wysokości 2896,77zł netto. Podał jednocześnie, że rodzina ma dom i nieruchomość rolną. W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a. ). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Wnioskodawca nie przesłał wszystkich żądanych przez referendarza dodatkowych dokumentów. Referendarz zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.). W ocenie referendarza tak jest w niniejszej sprawie. R. C., pomimo wezwania i pouczenia go o skutkach nie zastosowania się do jego treści, nie wyjaśnił wątpliwości odnoszących się do stanu majątkowego. jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Podkreślić ponownie należy, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. R. C., pomimo wezwania w tym przedmiocie, nie wykazał, aby w przypadku jego i jego rodziny, którą tworzy z rodzicami i bratem, występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Wprawdzie z akt administracyjnych wynika, że R. C. w okresie od 25 czerwca 2012 r. do 24 września 2012 r. pracował na umowę o pracę, osiągając wynagrodzenie 1500 zł brutto (umowa o pracę z dnia 20 czerwca 2012 r., odwołanie skarżącego z dnia 18 lipca 2012 r.), a w odwołaniu z dnia 18 lipca 2012 r. podnosił, iż alimenty zasądzone na drugie dziecko w kwocie 1000 zł miesięcznie, przekraczają jego możliwości finansowe, a on sam ma zaciągniętych szereg kredytów i pożyczek, to jednocześnie nie wskazał, aby poczynił kroki w celu zmniejszenia kwoty zasądzonych od niego alimentów, stosownie do jego możliwości zarobkowych. Z konstrukcji natomiast art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, iż przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, jedynym kryterium podlegającym ocenie jest stan majątkowy strony, a obowiązkiem Sądu jest przyznanie prawa pomocy, jeśli strona wykaże przesłanki określone cytowanym przepisem (patrz: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt II SO/Ol 6/08, niepublikowane, System Informacji Prawnej Lex nr 397553). Referendarz sądowy z uwagi na nie przesłanie przez skarżącego deklaracji podatkowej za 2012 r. i wyjaśnienia odnośnie dochodów z nieruchomości rolnej, nie mógł ocenić sytuacji materialnej skarżącego, pod kątem spełniania przez niego przesłanek przyznania prawa pomocy. Przychodzi w tym miejscu wyjaśnić, jak tłumaczone jest pojęcie "stan majątkowy strony" na tle orzecznictwa związanego z prawem pomocy. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. I OZ 657/0, teza 1, System Informacji Prawnej Lex nr 181557, orzeczono, że "Art. 252 § 1 P.p.s.a., nie można interpretować wąsko, gdyż pojęcie "stanu majątkowego strony" nie jest tożsame z pojęciem "jej majątku". Jest ono zakresem zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe." Niewątpliwie wpływ na sytuację skarżącego ma też sytuacja majątkowa jego rodziców, stąd referendarz sądowy poczynił próby jej ustalenia, odnośnie dochodów z nieruchomości rolnej. W tym miejscu przychodzi też zauważyć, że według przyjętego w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądu na tle zagadnienia przyznawania prawa pomocy, posiadanie majątku wolnego od obciążeń prawami osób trzecich, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż majątek ten może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2013 r., sygn. .akt II OZ 406/13, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 1319089). Biorąc więc pod uwagę nie wyjaśnienie przez skarżącego swojej sytuacji materialnej, przy nasuwających się wątpliwościach odnośnie jej prawdziwego stanu, takich jak kwestia dochodu z nieruchomości rolnej, jego dochodu za rok 2012, a także powodu dla którego pomimo deklarowanej złej sytuacji materialnej, nie wystąpił on o zmniejszenie przez Sąd zasądzonych alimentów, w ocenie referendarza sądowego należy stwierdzić, że nie wykazał on przesłanek do przyznania mu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Decyzja referendarza sądowego w tym przedmiocie znajduje również poparcie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jak przykładowo w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn.. akt II GZ 260/13, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 1320697, zgodnie z którym "Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełna ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy." Z tych też względów, nie znajdując podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy, referendarz sądowy orzekł na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. jak w sentencji postanowienia. Powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądowadministracyjne są również dostępne Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres strony https://cbois.nsa.gov.pl/cbois.