II SA/Op 466/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. R. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 maja 2016 r. o umorzeniu postępowania z wniosku z dnia 13 maja 2016 r. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 24 lipca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i przyznania specjalnego zasiłku celowego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 7 września 2015 r., sygn. akt II SO/Op 41/15, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu ustanowił T. R. adwokata, przed wszczęciem postępowania sądowego w sprawie dotyczącej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 24 lipca 2015 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i przyznania specjalnego zasiłku celowego. Pełnomocnikiem z urzędu T. R. został wyznaczony przez Okręgową Radę Adwokacką w Opolu -adwokat M. K. Po wniesieniu skargi i wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia, sprawa została odnotowana w repertorium sądowym pod sygn. akt II SA/Op 466/15. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z dnia 3 listopada 2015 r. przywrócił termin do wniesienia skargi, a wyrokiem z dnia 17 grudnia 2015 r., oddalił skargę. Po otrzymaniu uzasadnienia wyroku, pełnomocnik skarżącego w dniu 18 stycznia 2016 r. sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie, którą to opinię doręczono skarżącemu w dniu 9 maja 2016 r. Postanowieniem z dnia 16 lutego 2016 r. i z dnia 4 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie wszczęte dwoma wnioskami skarżącego z dnia 8 lutego 2016 r. (data wpływu do Sądu 11 lutego i 1 marca 2016 r.) o przyznanie prawa pomocy. W dniu 13 maja 2016 r. wpłynął do tut. Sądu kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata bądź radcy prawnego z urzędu. Postanowieniem z dnia 20 maja 2016 r., działając na podstawie art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", referendarz sądowy umorzył postępowanie z wniosku T. R. z dnia 13 maja 2016 r. o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśnił, że zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu, a także przewlekłe prowadzenia postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. T. R., jako osoba skarżąca decyzję z zakresu świadczeń z pomocy społecznej, korzysta z ustawowego zwolnienia z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, więc postępowanie z jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowe, a orzekanie w sprawie stało się zbędne. Referendarz sądowy przypomniał, że o powyższej okoliczności ustawowego zwolnienia wypowiedział się już w postanowieniu z dnia 7 września 2015 r., sygn. akt II SO/Op 41/15. Pomimo tego, że przywołane orzeczenie zostało wydane przed rozpoczęciem postępowania sądowoadministracyjnego, to zachowuje aktualność na wszystkich etapach tego postępowania. Ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych rozciąga się bowiem na wszystkie etapy postępowania sądowoadministracyjnego. Referendarz sądowy wyjaśnił także, odnosząc się do wniosku skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, że postanowieniem z dnia 7 września 2015 r., sygn. akt II SO/Op 41/15, został już ustanowiony T. R. adwokat. W wykonaniu powyższego orzeczenia, Okręgowa Rada Adwokacka w Opolu poinformowała o wyznaczeniu do reprezentowania skarżącego w toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym, adwokata z urzędu w osobie M. K., który reprezentował T. R. w postępowaniu sądowym. Wskazał nadto, że żądanie ustanowienia przez Sąd skarżącemu kolejnego pełnomocnika z urzędu, nie może odnieść zamierzonego skutku. W ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, regulującej procedurę sądowoadministracyjną, w tym przesłanki ustanawiania pełnomocnika z urzędu, brak jest bowiem przepisu, który uprawniałby stronę do żądania ustanowienia kolejnego pełnomocnika w sprawie. Skoro stronie zostało już przyznane prawo pomocy w tym zakresie, to zostało one już skonsumowane. W tym zakresie referendarz powołał się na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 2005 r., sygn. akt II OZ 262/05, dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Od powyższego postanowienia, doręczonego pełnomocnikowi skarżącego w dniu 24 maja 2016 r., skarżący wniósł sprzeciw dniu 31 maja 2016 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej). W sprzeciwie wyraził swoje niezadowolenie z działania ustanowionego w sprawie pełnomocnika z urzędu, który nie wniósł skargi kasacyjnej od wyroku oddalającego skargę, a jedynie sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia takiej skargi. Zdaniem T. R., jeśli pełnomocnik nie chciał reprezentować strony, to powinien zrezygnować ze sprawy lub wnieść o zwolnienie z reprezentacji i wyznaczenie innego pełnomocnika. Skarżący zażądał zmiany zaskarżonego postanowienia na jego korzyść. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że postępowanie sądowe w niniejszej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną po 15 sierpnia 2015 r., zatem zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), zastosowanie znajduje przepis art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Stosownie do art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Sprzeciw od wydanego przez referendarza sądowego postanowienia z dnia 20 maja 2016 r. o umorzeniu postępowania w sprawie prawa pomocy wszczętego wnioskiem z dnia 13 maja 2016 r. został wniesiony z zachowaniem ustawowego 7-dniowego terminu, określonego w art. 259 § 1 P.p.s.a., co uzasadnia jego rozpoznanie przez Sąd. Należy w związku z tym zauważyć, że zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Na zasadzie art. 251 i art. 249 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy wygasa ze śmiercią strony, która je uzyskała, albo może być cofnięte przez sąd w całości lub części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że przyznane przez sąd prawo pomocy rozciąga się na pełen tok postępowania sądowoadministracyjnego i w przypadku wyznaczenia przez korporację prawniczą pełnomocnika oraz podjęcia przez niego działań, stanowi to wykonanie wydanego przez sąd postanowienia o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Tym samym skarżący nie może ubiegać się o ponowne ustanowienie pełnomocnika, gdyż prawo to zostało niejako skonsumowane. Ponadto zgłoszenie przez stronę wniosku zawierającego żądanie ustanowienia w ramach prawa pomocy kolejnego pełnomocnika z tego powodu, że poprzedni odmówił sporządzenia skargi kasacyjnej, nie może prowadzić do ponownego rozpoznawania tej kwestii, ponieważ sprawa prawa pomocy została już rozstrzygnięta. W przypadku więc gdy strona, której przyznano prawo pomocy zwróci się z ponownym wnioskiem pokrywającym się z zakresem przyznanego prawa pomocy, to postępowanie wszczęte w tym przedmiocie jest bezprzedmiotowe (por. postanowienia NSA: z 29 października 2015 r., II OZ 1021/15; z 18 marca 2011 r., I OZ 165/11; z 30 kwietnia 2009 r., II OZ 374/09; z 25 czerwca 2008 r., I OZ 460/08; z 22 kwietnia 2005 r., II OZ 262/05, dostępne - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z treści art. 253 P.p.s.a. wynika jednoznacznie, że rola referendarza sądowego po wydaniu postanowienia o przyznaniu prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu, kończy się na wystąpieniu do właściwej okręgowej rady adwokackiej, rady okręgowej izby radców prawnych, Krajowej Rady Doradców Podatkowych lub Krajowej Rady Rzeczników Patentowych o wyznaczenie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W kwestiach sposobu reprezentacji i współpracy pełnomocnika z jego mandantem właściwa jest wyłącznie konkretna korporacja prawnicza. To bowiem organ samorządu zawodowego wyznacza imiennie pełnomocnika na podstawie postanowienia referendarza sądowego lub sądu, który przyznał stronie postępowania sądowoadministracyjnego prawo pomocy w takim zakresie. Tym bardziej referendarz sądowy lub sąd nie mogą ingerować w sytuacji, gdy stronie nie odpowiada sposób reprezentowania jej przez wyznaczonego pełnomocnika. Powyższe oznacza, że prawomocne orzeczenie wydane w przedmiocie prawa pomocy wyklucza rozpoznanie przez referendarza sądowego lub Sąd następnego wniosku złożonego w tym samym postępowaniu sądowoadministracyjnym, przez tę samą stronę, w tym samym zakresie, opartego na tych samych podstawach faktycznych. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, w której prawo pomocy zostało przyznane skarżącemu na mocy prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 września 2015 r. w zakresie ustanowienia adwokata i prawo to nie zostało w toku postępowania cofnięte. Wyznaczenie przez Okręgową Radę Adwokacką w Opolu osoby profesjonalnego pełnomocnika stanowiło wykonanie tegoż postanowienia. Referendarz sądowy prawidłowo zatem uznał, że rozpoznanie przez Sąd następnego już wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest zbędne i postępowanie z tego wniosku należało umorzyć na podstawie art. 249a P.p.s.a., określającego, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Odnośnie argumentacji zawartej w sprzeciwie należy ponownie zaakcentować, że w przepisach procedury sądowoadministracyjnej brak jest normy uzasadniającej dokonywanie przez sąd zmiany pełnomocnika wyznaczonego stronie, czy też występowanie przez sąd do organu samorządu zawodowego z takim wnioskiem. Nie można zatem uwzględnić żądania strony w zakresie zmiany osoby pełnomocnika albo wyznaczenia kolejnego pełnomocnika z urzędu, z tego powodu, że wyznaczony adwokat nie spełnia jej oczekiwań. Referendarz sądowy nie był więc umocowany do wydania ponownego rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy w postaci kolejnego pełnomocnika z tego powodu, że ustanowiony z urzędu pełnomocnik odmówił sporządzenia skargi kasacyjnej. Zawiadomienie skarżącego oraz Sądu o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej, dokonane przez pełnomocnika pismem z dnia 18 stycznia 2016 r., nastąpiło w ramach wykonywania wydanego w sprawie postanowienia o przyznaniu prawa pomocy. Na skutek wydania tegoż postanowienia, przewidziane przez ustawodawcę uprawnienie strony do żądania przyznania prawa pomocy zostało już wyczerpane. Nie ma więc żadnych podstaw do zmiany tego postanowienia przez Sąd poprzez wyznaczenie po raz kolejny pełnomocnika. W omawianym zakresie ustawodawca nie przewidział możliwości stosowania jakichkolwiek odstępstw. Skoro sprawa dotycząca prawa pomocy została już rozstrzygnięta, to nie może być ponownie rozpoznawana, co rzutuje na bezprzedmiotowość postępowania zainicjowanego kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z dnia 13 maja 2016 r. Jeśli natomiast strona, dla której pełnomocnik został ustanowiony, jest niezadowolona z podejmowanych przez niego działań, może zwrócić się z wnioskiem o jego zmianę do właściwego organu samorządu zawodowego, tj. do Okręgowej Radcy Adwokackiej w Opolu. Poza tym, na zasadzie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., sprawy z zakresu pomocy i opieki społecznej - a do takich spraw należy skarga na decyzję o odmowie przyznania zasiłku celowego i przyznania specjalnego zasiłku celowego - są objęte zwolnieniem od obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Z uwagi na ustawowe zwolnienie zasadnie referendarz sądowy uznał wniosek o przyznanie prawa pomocy w tej części za bezprzedmiotowy oraz umorzył postępowanie zainicjowane wnioskiem z dnia 13 maja 2016 r. i w tym zakresie. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 20 maja 2016 r.