II SA/Op 475/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na zakup żywności na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. S. H. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na zakup żywności. W skardze zawartej w piśmie z dnia 14 sierpnia 2010 r., znajdowała się prośba skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Wobec tego, że skarżąca nie złożyła wniosku o prawo pomocy na wymaganym urzędowym formularzu, o czym stanowi art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 157, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., przesłano jej formularz wniosku PPF do wypełnienia i odesłania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego spowoduje pozostawienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Jednocześnie wezwano skarżącą w trybie art. 255 P.p.s.a., mając na względzie zasadę ekonomii procesowej i szybkiego rozpoznania sprawy, oraz uwzględniając okoliczność wiedzy referendarza sądowego o treści składanych przez skarżącą oświadczeń w innych toczących się przed tut. Sądem sprawach, jak przykładowo sprawa o sygn. akt II SA/Op 333/10, II SA/Op 337/10, II SA/Op 403/10 a także informacji wynikających z załączonych do nich akt administracyjnych spraw, wezwał skarżącą do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. - przedłożenia wyciągów z posiadanych przez wszystkich członków gospodarstwa domowego wnioskodawczyni rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy.-zaświadczenia o pobieraniu stypendiów unijnych przez D. i P. H., - przesłanie dowodu potwierdzającego odbycie przez P. H. leczenia [...] z uwzględnieniem kosztów tego leczenia, - przesłania dowodu otrzymania przez rodzeństwo P. H. pieniędzy z podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości rolnej z zabudowaniami w K., dokonanej w 2009 r., przez P. H. za cenę 360000 zł, na podstawie aktu notarialnego Repertorium A numer [...], podpisanego w dniu 1 lipca 2008 r., gdyż o przekazaniu pieniędzy rodzeństwu oświadczyła m.in. w sprawie II SA/Op 333/10, II SA/Op 337/10, II SA/Op 403/10, II SA/Op 405/10. II SA/Op 407/10. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w części dotyczącej złożenia wyjaśnień i nadesłania dokumentów w zakreślonym terminie, może być uznane za niewskazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Obydwa wezwania, zawarte w piśmie z dnia 28 września 2010 r., zostały doręczone skarżącej w dniu 6 października 2010 r., jak wynika ze zwrotnego pocztowego potwierdzenia odbioru (K-12 akt). Skarżąca w dniu 13 października 2010 r. (data nadania przesyłki placówce pocztowej), przesłała do tut. Sądu wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz pismo z dnia 8 października 2010 r. We wniosku o przyznanie prawa pomocy wniosła o ustanowienie adwokata, uzasadniając go wskazała, że samotnie wychowuje trójkę uczących się dzieci nie jest w stanie bez uszczerbku dla siebie i rodziny zatrudnić adwokata. Pomoc jest uzasadniona charakterem sprawy albowiem świadczenia społeczne otrzymywała do 2008 r., a później wypłacono jej pomocy społecznej tylko kwotę 2500 zł. Podniosła, że jest jej finansowo ciężko, egzystuje na pożyczkach u znajomych i krewnych, nie może wywodzić tematu kredytu, gdyż są to koszty kserowania umów i przekroczenia tajemnicy, ponieważ nie posiada ona stałego wynagrodzenia, renty, emerytury. Podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z pełnoletnimi synami P. H. i D. H. oraz małoletnią córką D. H. Wskazała, że nie ma żadnego majątku, poza mieszkaniem o wielkości 48,65 m 2. nieruchomością rolna w dzierżawie na 10 lat. W rubryce nr 8 wniosku dotyczącej stanu majątkowego osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wpisała zasiłek rodzinny wynoszący 367 zł oraz dodatek mieszkaniowy 232,24 zł. W rubryce nr 9 wniosku dotyczącej innych dodatkowych informacji o stanie majątkowym, skarżąca podała, że posiada zadłużenia by opłacić podstawowe koszty utrzymania, czynsz 460,45 zł, energia 105,76 zł, gaz 74,93 zł. Dochody rodziny to łącznie 599,24 zł z tytułu 232,24 zł dodatku mieszkaniowego i 367 zł z tytułu zasiłku rodzinnego. W rubryce nr 11 wniosku dotyczącej innych danych, które składający oświadczenia uważa za istotne skarżąca stwierdziła, że korzysta z pomocy osób znajomych, krewnych na pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dzieci. Wobec treści wniosku o prawo pomocy pojawiły się kolejne wątpliwości odnośnie sytuacji materialnej skarżącej. Referendarz w tej sytuacji kolejny raz wezwał na podstawie art. 255 P.p.s.a., w pismie z dnia 19 października 2010 r. (k.17 akt), skarżącą pouczając ją, jak przy pierwszym wezwaniu o możliwych skutkach niezastosowania się do wezwania, w postaci odmowy przyznania prawa pomocy, do złożenia wyjaśnień i dokumentów, to jest: - przedłożenia dowodów uzyskiwania pieniędzy tytułu pożyczek od krewnych i znajomych np. w postaci umów pożyczki lub innych oświadczeń o ich udzieleniu, - przedłożenia w przypadku korzystania z kredytu lub pożyczki bankowej stosownej umowy z bankiem, a także wyjaśnienia źródła spłaty tego zobowiązania. Skarżąca na to wezwanie odpowiedziała pismem dnia 24 października 2010 r., (k. 20 akt), oświadczając, że nie jest w stanie przedłożyć umów kredytów, pożyczek lub innych oświadczeń o ich udzieleniu z uwagi na ilość i okoliczności pozyskiwanych kredytów, którymi w sytuacji trzyletnich zaburzeń przepisów prawa pomocy społecznej od miesiąca kwietnia-maja 2008 r., zmuszona jest swą sytuację beznadziejną wspierać. Ma na utrzymaniu aktualnie dwoje dzieci uczących się. Dla uwiarygodnienia faktu korzystania z koniecznych, nie do końca spłacanych zadłużeń przedstawia dowód wpłaty gotówkowej [...] na kwotę 130 zł z dnia 9 lipca 2010 r., [...] –potwierdzenie wpłaty na kwotę 63,46 zł z dnia 14 września 2010 r. prowadzonej na rzecz osoba obca. Stwierdziła także, że przesłanką otrzymania prawa pomocy nie są formy wspierania poza OPS [...]. W załączeniu przesłała w/w dwa potwierdzenia wpłaty, przy czym z potwierdzenia wpłaty do [...] w kwocie 63,46 zł wynika, iż skarżąca dokonała jej na rachunek bankowy prowadzony na rzecz J. W., z potwierdzenia wpłaty do [...] wynika, że wpłata została przez skarżącą dokonana na numer rachunku kredytowego. Referendarz sądowy próbował dwukrotnie wzywając skarżącą do złożenia wyjaśnień i przełożenia dokumentów ustalić jej rzeczywistą sytuację materialną w celu uzyskania informacji potrzebnych do podjęcia decyzji odnośnie tego, czy kwalifikuje się ona do przyznania prawa pomocy. W tym miejscu należy wyjaśnić, że w związku z ujawnieniem przy rozpoznawaniu w Wydziale I tut. Sądu spraw o sygn. akt I SA/Op 460/09 w przedmiocie płatności do gruntów rolnych za 2007 r. i sygn. akt II SA/Op 461/09 w przedmiocie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za 2007 r., faktu sprzedaży przez męża skarżącej w 2009 r. gospodarstwa rolnego w K. za kwotę 360000 zł, co wynikało z załączonej kopii aktu notarialnego Repertorium A numer [...] z dnia 1 lipca 2008 r., zapłata ceny miała nastąpić ratami pierwsza w kwocie 190000 zł do dnia podpisania katu notarialnego, następnie do dnia 31 grudnia 2008 r. - 60000 zł, do dnia 30 czerwca 2009 r. - 60000 zł, i do dnia 31 grudnia 2009 r. - 50000 zł., referendarz sądowy uznał, iż zachodzi wątpliwość co do stanu majątkowego skarżącej i jej rodziny. Wprawdzie jak podaje skarżąca jej mąż P. H. nie tworzy wspólne z nią i jej dziećmi gospodarstwa domowego, pomimo, że jest zameldowany na stałe pod tym samym adresem, i jak wynika z jego podpisu na zwrotnym pocztowym potwierdzeniu odbioru pisma wysyłanego z tut. Sądu bywa on we wspólnym miejscu zamieszkania (zwrotne potwierdzenie odbioru z dnia 16 sierpnia 2010 r., K-51 akt, sygn. akt II SA/Op 337/10), jednakże zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Stanowi o tym art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o treści: "Małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli." Wobec tego w ocenie referendarza sądowego należało wyjaśnić, czy mąż skarżącej dysponuje kwotą uzyskaną ze sprzedaży gospodarstwa rolnego i czy ma on środki na zapewnienie wsparcia rodzinie. Dlatego skarżąca została wezwana do wyjaśnienia powyższej kwestii. Ponadto, jak już wspomniano, skarżąca składała wnioski o prawo pomocy w innych postępowaniach toczących się przed tut. Sądem, referendarz sądowy prowadząc w nich postępowanie wzywał skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca przesłała wówczas zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości jej dochodów, jest ona opodatkowana wspólnie z mężem, ich dochód w 2008 r. wynosił 9107,95 zł, a w 2009 r. wynosił 9066,72 zł. Podała, iż mąż jest właścicielem samochodu marki [...], zdaniem skarżącej ma on wartość rynkową w kwocie 9 tys zł. Działając w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz 1270 z zm.), zwanej dalej P.p.s.a, referendarz sądowy zważył, co następuje: Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a., o prawo pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istota instytucji procesowej prawa pomocy przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( art. 244 § 1 P.p.s.a. ). Zaznaczenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a. ). Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy ( por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. ). W ocenie referendarza tak jest w niniejszej sprawie. Skarżąca pomimo wezwania i pouczenia jej o skutkach nie zastosowania się do jego treści, nie wyjaśniła wątpliwości odnoszących się do stanu majątkowego jej i jej rodziny. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że skarżąca tłumaczyła fakt nie występowania do swojego męża o podwyższenie alimentów na wspólne dzieci jego niskimi dochodami i złym stanem zdrowia. Według jej oświadczenia P. H. choruje na [...]. Jednocześnie jak opisano wyżej ujawniono w aktach sądowych dotyczących innej sprawy, fakt sprzedaży przez męża skarżącej w 2009 r. gospodarstwa rolnego w K. za kwotę 360000 zł. Skarżąca wiedziała o tej transakcji, gdyż występowała w niej, co ukazuje akt notarialny, jako pełnomocnik męża. Skarżąca wezwana do wyjaśnienia co stało się z suma uzyskaną ze sprzedaży gospodarstwa, wyjaśniła, że 60000 zł mąż przeznaczył na leczenie, a resztę kwoty podzielono pomiędzy jego rodzeństwo. Wezwana do przedłożenia dowodów na powyższe okoliczności, oświadczyła, że nie jest w stanie ich przedstawić. W tej sytuacji trudno jest dać wiarę twierdzeniom skarżącej, a kwota ze sprzedaży gospodarstwa męża, co do której nie jest w stanie przedstawić dowodów jej rozdysponowania, jest na tyle duża, że w ocenie referendarza zasadniczo zmienia ona jego sytuację materialną i powoduje, że ma on realną możliwość uczestniczenia w pokrywaniu wydatków rodziny. Zdaniem referendarza można uzyskać dowody leczenia męża, które jak należy zakładać przeprowadzał uprawniony lekarz lub jednostka medyczna. Mogą mieć one formę np. zaświadczenia wystawionego w oparciu o dokumentację medyczną. Również w ocenie referendarza uzyskanie stosownych oświadczeń od rodzeństwa męża na okoliczność uzyskania przez nie kwot z podziału sumy ze sprzedaży nie wydaje się niemożliwe. Dodatkowo, oprócz przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, za przyjęciem przez referendarza, że sytuacja finansowa męża skarżącej ma wpływ na kwestię przyznania jej prawa pomocy, przemawia to jaktłumaczone jest pojęcie "stan majątkowy strony" na tle orzecznictwa związanego prawem pomocy. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r. , sygn. I OZ 657/0, teza 1, System Informacji Prawnej Lex nr 181557, orzeczono, że "Art. 252 § 2 P.p.s.a., nie można interpretować wąsko, gdyż pojęcie "stanu majątkowego strony" nie jest tożsame z pojęciem "jej majątku". Jest ono zakresem zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe. Niewątpliwie wpływa na sytuację skarżącej i jej dzieci ma też sytuacja majątkowa jej męża, stąd referendarz sądowy poczynił próby jej ustalenia. Ponadto skarżąca wywodzi też, że utrzymuje się z pożyczek i kredytów, jednakże w żadne sposób nie wykazała że tak w istocie jest. Przesłane przez nią bowiem dwa dowody wpłaty do [...] z dnia na kwotę 63,46 zł z dnia 14 września 2010 r. na rzecz J. W. i do [...] na kwotę 130 zł z dnia 9 lipca 2010 r., nie pokazują w żaden sposób z jakiego tytułu dokonywane były wpłaty, a zatem czy była to spłata pożyczki lub kredytu. Wprawdzie wpłata skarżącej do [...] jest dokonana na rachunek kredytowy, ale nie wynika z dokumentu czyj jest ten rachunek, czy skarżącej czy innej osoby, ani też na jaki cel zaciągany był kredyt. Dowody wpłaty nie potwierdzają zatem okoliczności korzystania przez skarżącą pożyczek i kredytów w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Reasumując skarżąca mogła przedłożyć w ocenie referendarza dokumenty wymienione w wezwaniu na okoliczność rozdysponowania pomiędzy rodzeństwo męża kwoty ze sprzedaży jego gospodarstwa rolnego, a także na okoliczność wydatkowania na leczenie [...] uzyskanych z tego tytułu przez męża 60000 zł, a nadto mogła przedłożyć dokumenty odnośnie korzystania z pożyczek. Nieprzedłożenie ich zatem należy potraktować jako niewykazanie, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy. W świetle obowiązującego orzecznictwa sądów administracyjnych "Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, do dostarczenia, której została zobowiązana na podstawie art. 255 P.p.s.a, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy." (patrz postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2009 r., sygn. akt II FZ 260/09, niepubl., System Informacji Prawnej Lex nr 552702). Pogląd taki wyraził też Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II FZ 525/08, niepubl., System Informacji Prawnej Lex nr 551932 : "Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, iż strona wykazała przesłanki uzasadniające przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek." oraz w postanowieniu z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II GZ 332/08, niepubl. System Informacji Prawnej Lex nr 551914: "Uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego w trybie art. 255 P.p.s.a. służy uzupełnieniu stanu wiedzy o sytuacji stron. Sąd zwraca się do strony, jeśli w toku badania akt sprawy dojdzie do wniosku, że dane w nich zawarte są niewystarczające do oceny, czy zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy. Niezastosowanie się strony do wezwania sądu odnosi ten skutek, że w sytuacji pełnego wyjaśnienia okoliczności sprawy sąd musi odmówić przyznania prawa pomocy." Referendarz sądowy uznał, zatem, iż sytuacja materialna skarżącej i jej rodziny nie została ustalona, skarżąca nie wykazała, że jej mąż faktycznie nie dysponuje już pieniędzmi uzyskanymi ze sprzedaży gospodarstwa w K., z których mógłby wspomóc rodzinę, nie wykazała też w jaki sposób utrzymuje się, Tym samym skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niej adwokata. Trzeba też wyjaśnić, że nie może mieć wpływu na obecne rozstrzygnięcie referendarza fakt, że wcześniej przyznawał on skarżącej prawo pomocy. Przy wydawaniu pozytywnych dla skarżącej rozstrzygnięć, nie był znany referendarzowi fakt sprzedaży przez jej męża gospodarstwa rolnego za znaczną kwotę, ani też fakt, że jedno z dzieci nie jest już na utrzymaniu skarżącej, a pracuje za granicą. Również to stanowisko referendarza znajduje poparcie w orzecznictwie, zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 listopada 2008 r., system Informacji Prawnej Lex nr 550325; "Rozbieżna kwalifikacja w poszczególnych sprawach kondycji finansowej tego samego wnioskodawcy – na gruncie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy – w sytuacji, gdy w żadnej z tych spraw nie doszło do zmiany sytuacji materialnej strony w stosunku do pozostałych spraw, godzi w zasadę zaufania obywatela do państwa wynikającą z art. 2 Konstytucji.". W sytuacji skarżącej natomiast zaszły wyżej wskazane zmiany, nie doszło zatem do naruszenia przepisów prawa, a przeciwnie w ocenie referendarza należy ocenić, iż to skarżąca wybiórczo starała się przedstawić swoją sytuację materialną, nie podając od początku faktu sprzedaży gospodarstwa rolnego przez jej męża, czy pracy syna za granicą, którą to wykazała dopiero po wezwaniu jej do przedstawienia dokumentu potwierdzającego dalszą edukację syna czy jego status jako osoby bezrobotnej. Podobnie skarżąca podnosi, że utrzymuje się z licznych pożyczek, ale nie umie udokumentować faktu wzięcia choćby jednej. W tych okolicznościach należy w ślad za orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać, że postawa skarżącej to "Postawa strony, która wybiórczo prezentuje dokumentację mającą potwierdzać jej sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej" (postanowienie z dnia 21 lipca 2008 r., Sygn. akt I FZ 287/08, System Informacji Prawnej Lex nr 494242., Wobec powyższego, na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.