II SA/Op 489/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi Z. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 7 sierpnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący Z. Ś. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 7 sierpnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami. Skarżący w skardze złożył wniosek o zwolnienie od kosztów postępowania. Wobec tego przesłano jemu urzędowy formularz wniosku do wypełnienia i odesłania w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Skarżący odesłał wypełniony formularz wniosku w wyznaczonym terminie. Wskazał w nim, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką swoich dzieci, w tym jedno pełnoletnie i drugie małoletnie. Dzieci wychowuje samodzielnie, bez udziału ich biologicznej matki. Skarżący wskazał, że majątek, jaki posiada to dom w [...] o powierzchni około [...] w kredycie, samochód [...], rok produkcji [...]. Skarżący ma zobowiązania z tytułu kredytu obrotowego odnawialnego na firmę i kredytu gotówkowego na 5 lat, obydwa w [...]. Wynajmuje maszyny, gdyż na zakup własnych go nie stać, korzysta z umownych zobowiązań pożyczkowych, ma problemy z rozliczeniami finansowymi klientów. Skarżący podał, że jego jedyny dochód miesięczny to 3.500 zł netto z tytułu działalności gospodarczej. Odnośnie zobowiązań i wydatków, wskazał, że są one takie jak określone w załączonym do wniosku piśmie z dnia 25 października 2017 r., w którym podał, że oprócz dochodu z firmy, ma 500 zł alimentów od matki dzieci. Podkreślił też, że korzysta z kredytów obrotowych w [...] Oddział w [...] na funkcjonowanie deficytowej firmy. Napisał, że jako dowód na okoliczność deficytu firmy załącza PIT za 2016 r. Jednakże w tym miejscu przychodzi zauważyć, że pomimo oświadczenia skarżącego, jego PIT za 2016 r. nie został do tut. Sądu złożony. Skarżący wskazał, że co miesiąc wydaje: 800 zł na media tj. energię elektryczną, wodę, kanalizację, odpady komunalne, gaz, 400 zł na ogrzewanie, 1.200 zł wynoszą jego zobowiązania kredytowe, żywności to 900 zł, dojazdy dzieci do szkoły, podręczniki, środki czystości 300 zł, korepetycje syna z matematyki 100 zł. Skarżący zarówno we wniosku, jak i załączonym do niego piśmie, uzasadniał, że ma trudną sytuację materialną, nie stać go zatem na poniesienie kosztów sądowych, bowiem na poczet bieżącego funkcjonowania ma zobowiązania umowne z tytułu pożyczek, zarówno u rodziny jak i znajomych. Skarżący wniósł we wniosku o zwolnienie go od kosztów sądowych w całości. Działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", określającego, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, referendarz sądowy, zwany też dalej "orzekającym", pismem z dnia 2 listopada 2017 r., wezwał skarżącego w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. 1) kosztów utrzymania domu (przez przesłanie np. rachunków opłat za energię elektryczną, gaz, wodę, podatek od nieruchomości, itp.), 2) dochodów skarżącego za rok 2016 przez przesłanie kopii deklaracji podatkowej złożonej za ten rok do Urzędu Skarbowego, 3) jeśli skarżący jest płatnikiem VAT, deklaracji podatkowych VAT-7 za ostatni kwartał to jest od sierpnia 2017 r. do października 2017 r., 4) stanu rachunków bankowych skarżącego i członków jego rodziny, przez przesłanie wyciągów z tych rachunków za sierpień 2017 r., wrzesień 2017 r. i październik 2017 r. 5) dokumentów obrazującego stan zadłużenia z tytułu posiadanych kredytów i co miesięczne obciążenia z nimi związane, 6) dokument potwierdzający obowiązek zapłaty przez V. Ś. alimentów na dzieci (np. wyrok, ugoda), lub jeśli alimenty są płacone na podstawie umowy ustnej pomiędzy rodzicami - dowody ich płacenia (np. przelewy, przekazy, oświadczenie matki), 7) wykazanie, że skarżący nie zamieszkuje z matką swoich dzieci poprzez nadesłanie dokumentu na tę okoliczność (np. wyrok rozwody, orzeczenie o separacji, decyzja o wymeldowaniu lub potwierdzenie czynności materialno- technicznej wymeldowania się matki dzieci), 8) wykazanie, że skarżący utrzymuje się dzięki wsparciu finansowemu ze strony rodziny i znajomych, poprzez nadesłanie dokumentów potwierdzających jego uzyskanie (np. przelewy bankowe uwidocznione na wyciągach z jego konta bankowego, umowy pożyczki lub oświadczenia pożyczkodawców o udzielonym wsparciu wraz z jego kwotą itp.) Pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową, oraz, że na jego prośbę wskazany termin może ulec przedłużeniu. Wezwanie z dnia 2 listopada 2017 r., doręczono skarżącemu do jego rąk w dniu 8 listopada 2017 r., co potwierdza jego podpis na zwrotnym pocztowym potwierdzeniu odbioru (k. 25 akt sąd.) Skarżący nie odpowiedział na wezwanie do dnia wydania niniejszego postanowienia, a wyznaczony 14 dniowy termin na udzielenie odpowiedzi, liczony od dnia 9 listopada 2017 r. upłynął mu w dniu 22 listopada 2017 r. Skarżący zatem, pomimo wezwania w tym zakresie, nie nadesłał żadnych żądanych dokumentów i wyjaśnień. Stosownie natomiast do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o jego przyznanie. Strona zobligowana jest zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast zobowiązany jest podać powody, dla których uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy, z jednej strony, uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej, ocenić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody i posiadany majątek. Zgodnie natomiast z art. 255 P.p.s.a., w każdym przypadku, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Orzekający wezwał skarżącego do nadesłania wyjaśnień i dokumentów, opisanych szczegółowo wcześniej, lecz wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Zabrakło zatem w ocenie orzekającego dokumentów i wyjaśnień pozwalających ustalić sytuację materialną i finansową skarżącego i jego rodziny, w celu dokonania oceny, czy spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, np. chociażby przez zwolnienie z już wymaganej kwoty wpisu sądowego do skargi wynoszącej 200 zł. Przychodzi w tym miejscu wyjaśnić, że aktualnie wymaganą od skarżącego kwotą kosztów sądowych, jest opisane 200 zł wpisu, a dalsze ewentualne koszty sądowe, jakie mogą się pojawić w sprawie skarżącego, to 100 zł opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem na piśmie, oraz 100 zł wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, jeśli zdecyduje się on na jej wniesienie. Całość zatem kosztów sądowych, jakie mogą obciążać skarżącego w tej sprawie, to maksymalnie 400 zł. Obowiązek natomiast wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów i wyjaśnień. Potwierdza to obowiązujące orzecznictwo. Przykładowo wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny pogląd (por. postanowienie z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1140/14, Lex nr 1533899), według którego "Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy." Zauważyć, więc ponownie przyjdzie, podzielając w tej mierze jeszcze inne utrwalone poglądy orzecznictwa, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna uprawnia ją do przyznania prawa pomocy. Trafnie też wywiódł Naczelny Sąd Administracyjny, że "Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę." (por: NSA w postanowieniu z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1028/14 - LEX nr 1530792). Sąd ten stwierdził, także, że "Uchylając się od współpracy z Sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez Sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy" (por: NSA w postanowieniu z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223). Podzielając przedstawione poglądy orzecznictwa, orzekający stwierdził, że w efekcie, brak danych uniemożliwił zbadanie, czy sytuacja majątkowa skarżącego wypełnia określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przesłanki przyznania prawa pomocy w części, których zaistnienie skutkowałoby uwzględnieniem jego wniosku i przyznaniem prawa pomocy w żądanym częściowym zakresie. Szczególnie, że podnoszony przez skarżącego argument spłaty kredytu hipotecznego i innych świadczy tak naprawdę o tym, że skarżący na etapie ich przyznawania musiał się wykazać odpowiednią zdolnością kredytową, co przemawia przeciwko przyjęciu, że jest on osobą ubogą. Po drugie spłata kredytu nie może mieć pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi i być okolicznością uzasadniającą zwolnienie z kosztów sądowych. W przedmiocie tego, jak należy oceniać kredyt, przy ustalaniu możliwości poniesienia kosztów sądowych przez stronę ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wypowiadał się natomiast już wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach. Ich przykłady to: postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1/14, Lex nr 1452182, z tezą "Spłata kredytów nie może być okolicznością uzasadniającą zwolnienie od kosztów sądowych. Podejmując bowiem decyzję o ich zaciągnięciu strona musi też liczyć się z koniecznością ich spłaty. Konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych nie może mieć priorytetu zapłaty przed ponoszeniem kosztów sądowych."; postanowienie NSA z 9 października 2013 r., sygn. akt I OZ 862/13, Lex nr 1461345, z tezą: "Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyty nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Wynikające z nich prywatne zobowiązania finansowe nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania." Kredyty zatem nie świadczą o złej sytuacji finansowej skarżącego, a sam skarżący nie przedłożył, dokumentów mogących przybliżyć tę sytuację, jak np. deklaracji podatkowej za ubiegły rok. Wprawdzie sam skarżący wskazywał, że przesyła tę deklarację, ale faktycznie do akt sądowych jej nie dołączył i nie uczynił tego również na późniejsze wyraźne wezwanie orzekającego. Skarżący zatem, jak już opisano, nie przesłał żadnych dokumentów i wyjaśnień pozwalających na ocenę, czy zapłata aktualnie wymaganej kwoty 200 zł, a łącznie ewentualnie kwoty 400 zł, faktycznie wykracza poza możliwości finansowe jego rodziny. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji.