II SA/Op 516/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Jeżewska po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. M. reprezentowanego przez kuratora J. M. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 kwietnia 2016 r. o umorzeniu postępowania z wniosku z dnia 26 kwietnia 2016 r. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 24 lipca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 25 września 2015 r., sygn. akt II SO/Op 45/15 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu ustanowił M. M. radcę prawnego, przed wszczęciem postępowania sądowego w sprawie dotyczącej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 24 lipca 2015 r., nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego. Pełnomocnikiem z urzędu M. M. został wyznaczony przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Opolu - radca prawny M. S., co potwierdza pismo z dnia 12 października 2015 r. (k. 30 akt sądowych). Po wniesieniu skargi i wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia, sprawa została odnotowana w repertorium sądowym pod sygn. akt II SA/Op 516/15. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z dnia 21 grudnia 2015 r. przywrócił termin do wniesienia skargi, a wyrokiem z dnia 8 marca 2016 r., oddalił skargę. Po otrzymaniu uzasadnienia wyroku pełnomocnik skarżącego w dniu 22 kwietnia 2016 r. sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie, doręczając ją kuratorowi skarżącego listem poleconym z dnia 22 kwietnia 2016 r. W dniu 5 maja 2016 r. wpłynął do tut. Sądu ponowny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy skarżącemu w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, bądź radcy prawnego z urzędu. Postanowieniem z dnia 11 maja 2016 r. działając na podstawie art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm. – obecnie Dz.U. z 2016 r. poz. 718) - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", referendarz sądowy umorzył postępowanie z wniosku M. M. z dnia 5 maja 2016 r. o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wyjaśnił, że zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu, a także przewlekłe prowadzenia postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. M. M. jest zatem z mocy samej ustawy P.p.s.a., jako osoba skarżąca decyzję z zakresu świadczeń z pomocy społecznej, zwolniony z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, więc postępowanie z jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowe, a orzekanie w sprawie stało się zbędne. Referendarz sądowy wskazał, że o powyższej okoliczności ustawowego zwolnienia skarżącego od uiszczania kosztów sądowych wypowiedział się już w postanowieniu z dnia 25 września 2015 r., sygn. akt II SO/Op 45/15 i pomimo tego, że przywołane orzeczenie zostało wydane przed rozpoczęciem postępowania sądowoadministracyjnego, to zachowuje aktualność na wszystkich etapach tego postępowania. Ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych rozciąga się bowiem na wszystkie etapy postępowania sądowoadministracyjnego. Referendarz sądowy wyjaśnił także, odnosząc się do wniosku skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, że postanowieniem z dnia 25 września 2015 r., sygn. akt II SO/Op 45/15, został już ustanowiony M. M. radca prawny. W wykonaniu powyższego orzeczenia, Dziekan Okręgowej Izby Radców Prawnych w Opolu poinformował o wyznaczeniu do reprezentowania skarżącego w toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym, radcy prawnego z urzędu w osobie M. S., który reprezentował go w postępowaniu sądowym. Referendarz sądowy wskazał, że żądanie ustanowienia przez Sąd skarżącemu kolejnego pełnomocnika z urzędu, nie może odnieść zamierzonego skutku. W ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, regulującej procedurę sądowoadministracyjną, a co za tym idzie również przesłanki ustanawiania pełnomocnika z urzędu, brak jest bowiem przepisu, który uprawniałby stronę do żądania ustanowienia kolejnego pełnomocnika w sprawie. Skoro stronie zostało już przyznane prawo pomocy w tym zakresie, to zostało one już skonsumowane (por.: postanowienie z dnia 22 kwietnia 2005 r. Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt II OZ 262/05; dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Referendarz sądowy w sytuacji, gdy skarżącemu przyznano już prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a także przysługuje mu ustawowe zwolnienia od kosztów sądowych, uznał rozpoznanie jego kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy za zbędne. Wobec tego postanowieniem z dnia 11 maja 2016 r. umorzył postępowanie z wniosku z dnia 5 maja 2016 r. o przyznanie prawa pomocy, działając na podstawie przepisu art. 249a P.p.s.a. stanowiącego, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Od powyższego postanowienia skarżący, działając przez swojego kuratora, wniósł sprzeciw. W sprzeciwie wyraził swoje niezadowolenie z działania ustanowionego mu w sprawie pełnomocnika z urzędu, który nie wniósł skargi kasacyjnej od wyroku oddalającego skargę, a sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia takiej skargi. Zdaniem skarżącego, pełnomocnik, jeśli nie chciał reprezentować strony, to powinien zrezygnować z tego na początku sprawy lub wnieść o zwolnienie z reprezentacji i wyznaczenie innego pełnomocnika. Skarżący zażądał zmiany zaskarżonego postanowienia na jego korzyść. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Ustawa nowelizująca weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Postępowanie sądowe w niniejszej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną po 15 sierpnia 2015 r., zatem zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 P.p.s.a., stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Sprzeciw, od wydanego przez referendarza sądowego postanowienia z dnia 11 maja 2016 r. o umorzeniu postępowania w sprawie prawa pomocy wszczętego wnioskiem z dnia 5 maja 2016 r., został wniesiony z zachowaniem ustawowego 7-dniowego terminu, określonego w art. 259 § 1 P.p.s.a. co uzasadnia jego rozpoznanie przez Sąd. Należy w związku z tym zauważyć, że zgodnie z art. 243 § 1 i 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (§ 1), a przyznanie prawa pomocy przed lub w toku postępowania rozpoznawczego obejmuje również postępowanie egzekucyjne (§ 2). Na zasadzie art. 251 i art. 249 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy wygasa ze śmiercią strony, która je uzyskała, albo może być cofnięte przez sąd w całości lub części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano nie istniały lub przestały istnieć. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, iż przyznane przez sąd prawo pomocy rozciąga się na pełen tok postępowania sądowoadministracyjnego i w przypadku wyznaczenia przez korporację prawniczą pełnomocnika oraz podjęcia przez niego działań, stanowi to wykonanie wydanego przez sąd postanowienia o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Tym samym skarżący nie może ubiegać się o ponowne ustanowienie pełnomocnika, gdyż prawo to zostało niejako skonsumowane. Ponadto, zgłoszenie przez stronę wniosku zawierającego żądanie ustanowienia w ramach prawa pomocy kolejnego pełnomocnika z tego powodu, że poprzedni odmówił sporządzenia skargi kasacyjnej, nie może prowadzić do ponownego rozpoznawania tej kwestii, ponieważ sprawa prawa pomocy została już rozstrzygnięta. W przypadku więc gdy strona, której przyznano prawo pomocy zwróci się z ponownym wnioskiem pokrywającym się z zakresem przyznanego prawa pomocy, to postępowanie wszczęte w tym przedmiocie jest bezprzedmiotowe (por. postanowienia NSA: z 29 października 2015 r., II OZ 1021/15; z 18 marca 2011 r., I OZ 165/11; z 30 kwietnia 2009 r., II OZ 374/09; z 25 czerwca 2008 r., I OZ 460/08; z 22 kwietnia 2005 r., II OZ 262/05, dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z treści art. 253 P.p.s.a. wynika jednoznacznie, że rola referendarza sądowego po wydaniu postanowienia o przyznaniu prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu, kończy się na wystąpieniu do właściwej okręgowej rady adwokackiej, rady okręgowej izby radców prawnych, Krajowej Rady Doradców Podatkowych lub Krajowej Rady Rzeczników Patentowych o wyznaczenie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W kwestiach sposobu reprezentacji i współpracy pełnomocnika z jego mandantem właściwa jest wyłącznie konkretna korporacja prawnicza. To bowiem organ samorządu zawodowego wyznacza imiennie pełnomocnika na podstawie postanowienia referendarza sądowego lub sądu, który przyznał stronie postępowania sądowoadministracyjnego prawo pomocy w takim zakresie. Tym bardziej referendarz sądowy lub sąd nie mogą ingerować w sytuacji, gdy stronie nie odpowiada sposób reprezentowania jej przez wyznaczonego pełnomocnika. Powyższe oznacza, że prawomocne orzeczenie wydane w przedmiocie prawa pomocy wyklucza rozpoznanie przez referendarza sądowego lub sąd następnego wniosku złożonego w tym samym postępowaniu sądowoadministracyjnym, przez tę samą stronę, w tym samym zakresie, opartego na tych samych podstawach faktycznych. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, w której prawo pomocy zostało przyznane skarżącemu na mocy prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 września 2015 r. w zakresie ustanowienia radcy prawnego i prawo to nie zostało w toku postępowania cofnięte. Wyznaczenie przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Opolu osoby profesjonalnego pełnomocnika stanowiło wykonanie tegoż postanowienia. Referendarz sądowy prawidłowo zatem uznał, że rozpoznanie przez Sąd następnego już wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest zbędne i postępowanie z tego wniosku należało umorzyć na podstawie art. 249a P.p.s.a. stanowiącego, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Odnośnie argumentacji zawartej w sprzeciwie należy ponownie zaakcentować, że w przepisach procedury sądowoadministracyjnej brak jest normy uzasadniającej dokonywanie przez sąd zmiany pełnomocnika wyznaczonego dla strony, czy też występowanie przez sąd do organu samorządu zawodowego z takim wnioskiem. Nie można zatem uwzględnić żądania strony w zakresie zmiany osoby pełnomocnika albo wyznaczenia kolejnego pełnomocnika z urzędu, z uwagi na okoliczność, że - zdaniem skarżącego - wyznaczony radca prawny nie spełnia jego oczekiwań. Referendarz sądowy nie był więc umocowany do wydania ponownego rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy w postaci kolejnego pełnomocnika z tego powodu, że poprzedni pełnomocnik, prawomocnie ustanowiony z urzędu, odmówił sporządzenia skargi kasacyjnej. zawiadomienie kuratora skarżącego oraz Sądu o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej, dokonane przez pełnomocnika pismem z dnia 22 kwietnia 2016 r., nastąpiło w ramach wykonywania wydanego w sprawie postanowienia o przyznaniu prawa pomocy. Na skutek wydania tegoż postanowienia, przewidziane przez ustawodawcę uprawnienie strony do żądania przyznania prawa pomocy zostało już wyczerpane. Nie ma więc żadnych podstaw do zmiany tego postanowienia przez Sąd poprzez wyznaczenie po raz kolejny pełnomocnika. W omawianym zakresie ustawodawca nie przewidział możliwości stosowania jakichkolwiek odstępstw. Skoro sprawa dotycząca prawa pomocy została już rozstrzygnięta, to nie może być ponownie rozpoznawana, co rzutuje na bezprzedmiotowość postępowania zainicjowanego kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z dnia 5 maja 2016 r. Jeśli natomiast strona, dla której pełnomocnik został ustanowiony, jest niezadowolona z podejmowanych przez niego działań, może zwrócić się z wnioskiem o jego zmianę do właściwego organu samorządu zawodowego, tj. do Okręgowej Izby Radców Prawnych w Opolu. Poza tym, na zasadzie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., sprawy z zakresu pomocy i opieki społecznej - a do takich spraw należy skarga na decyzję o odmowie przyznania zasiłku celowego - są objęte zwolnieniem od obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Z uwagi na ustawowe zwolnienie, słusznie referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu również i w tej części uznał wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie za bezprzedmiotowy i umorzył postępowanie. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 11 maja 2016 r.