II SA/Op 539/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. G. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 marca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. G. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 8 października 2015 r., nr [...], w przedmiocie odmowy udostępnienia danych z rejestru mieszkańców postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 3 marca 2016 r. Skarżący Z. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 8 października 2015 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Opola z dnia 27 sierpnia 2015 r., nr [...], o odmowie udostępnienia danych z rejestru mieszkańców. Postanowieniem z dnia 22 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę Z. G. Pismem z dnia 1 lutego 2016 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, który na wezwanie referendarza sądowego uzupełnił poprzez wskazanie, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w całości, to jest poprzez ustanowienie adwokata z urzędu i zwolnienie z kosztów sądowych. Skarżący - na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." - został też wezwany pismem z dnia 18 lutego 2016 r. do złożenia, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, wyjaśnień i dokumentów, tj.: - jakiej wysokości są koszty utrzymania domu, poprzez nadesłanie rachunków lub oświadczenia o ich wysokości za energię elektryczną, wodę itp., - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez skarżącego i wszystkich członków jego gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, czyli za styczeń 2016 r. i grudzień 2015 r. - przesłanie zaświadczenia o aktualnej wysokości renty, - przesłanie zaświadczenia o aktualnej wysokości dochodów (z renty, emerytury, czy z pracy) osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, - wskazanie, czy skarżący lub członkowie jego gospodarstwa domowego posiadają zasoby pieniężne (oszczędności, papiery wartościowe itp.), podając ich wysokość nominalną, - wskazanie, czy skarżący lub członkowie gospodarstwa domowego posiadają przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3.000 euro, czyli 12.000 zł, - przesłanie dokumentów potwierdzających zadłużenie egzekwowane przez komornika, z którego będzie wynikała miesięczna i całkowita wysokość tego obciążenia, - wskazanie, czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają aktualnie ze świadczeń z pomocy społecznej, a jeśli tak, to należy nadesłać kopię decyzji o przyznaniu tych świadczeń. Skarżący został pouczony, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Jednocześnie poinformowano skarżącego, że może ubiegać się o przedłużenie wyznaczonego terminu. Na powyższe wezwanie skarżący odpowiedział pismem z dnia 29 lutego 2016 r., w którym wyjaśnił, że mieszka w domu rodzinnym i prowadzi osobne gospodarstwo domowe. Nie ma na utrzymaniu nikogo, nie ponosi kosztów za media, ogrzewanie, nie ma zasobów na koncie, "nawet nie ma teczki w SB". Zarzucił, że wypełnił druk wniosku, a zatem uważa żądania za przekroczenie uprawnień, szantaż. Postanowieniem z dnia 3 marca 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy, wskazując, że nie przesłał on żądanych dodatkowych dokumentów, ani żadnych wyjaśnień pozwalających ustalić jego sytuację materialną i finansową w sposób wystarczający do oceny, czy skarżący spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, a w szczególności w zakresie całkowitym, o jaki wniósł. Od postanowienia z dnia 3 marca 2016 r., doręczonego w dniu 14 marca 2016 r., skarżący w dniu 21 marca 2016 r. wniósł sprzeciw, w którym wskazał jedynie, że odwołuje się od postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że w myśl art. 260 § 1-3 P.p.s.a, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Po myśli art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie zaś do art. 243 § 1 i art. 252 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Zgodnie natomiast z art. 255 P.p.s.a., w każdym przypadku gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do nadesłania wyjaśnień i dokumentów, opisanych szczegółowo wcześniej, lecz w odpowiedzi z dnia 29 lutego 2016 r. skarżący jedynie ogólnie podał, że mieszka w domu rodzinnym i prowadzi osobne gospodarstwo domowe. Nie ma na utrzymaniu nikogo, nie ponosi kosztów za media, ogrzewanie, nie posiada zasobów na koncie. Nie przesłał natomiast żądanych przez referendarza dodatkowych dokumentów, ani żadnych wyjaśnień pozwalających ustalić jego sytuację materialną i finansową, a co pozwoliłoby na ocenę, czy spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, w szczególności zaś w zakresie całkowitym. Sąd zgadza się ze stanowiskiem zaprezentowanym w postanowieniu z dnia 3 marca 2016 r., że obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Tymczasem, jak słusznie zauważono w zaskarżonym postanowieniu, odpowiedź skarżącego z dnia 29 lutego 2016 r. nie tylko nie wyjaśniła jego sytuacji materialnej, ale także zrodziła dodatkowe wątpliwości w tym zakresie. Skarżący stwierdził bowiem, że mieszka w domu rodzinnym, ale prowadzi osobne gospodarstwo domowe. Wyjaśnił też, że nie ponosi kosztów utrzymania domu, nie opłaca mediów (wody, prądu itp.). Wobec takich wyjaśnień, referendarz sądowy zasadnie powołał się na wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny pogląd (por. postanowienie z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I FZ 407/14 - dostępne LEX nr 1538441), według którego "Dla oceny, że mamy do czynienia ze wspólnym gospodarstwem domowym, nie ma istotnego znaczenia, że jest to sytuacja oparta na gościnności czy życzliwości rodziny. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny, strona postępowania nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa." Jeśli bowiem skarżący mieszka w domu rodzinnym i nie ponosi żadnych kosztów związanych z zamieszkaniem, to należy przyjąć, że korzysta w tym zakresie z życzliwości rodziny, a więc powinien był wyjaśnić również sytuację materialną jej członków, gdyż wpływa ona na jego sytuację materialną. Skarżący nie przesłał jednak ani dokumentów odnośnie swojej sytuacji materialnej, ani też odnośnie członków swojej rodziny. Ponadto Z. G. stwierdził, że nie ma środków finansowych na koncie bankowym, ale wydruku z tego konta nie przesłał. Podobnie, w żaden sposób nie potwierdził zawartej we wniosku informacji o zajęciu otrzymywanych świadczeń rentowych i dokonywanych przez komornika potrąceniach. Powtórzyć przyjdzie, podzielając w tej mierze utrwalony pogląd orzecznictwa, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna uprawnia ją do przyznania prawa pomocy. Trafnie wywodził Naczelny Sąd Administracyjny, że "Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę." (tak: NSA w postanowieniu z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1028/14 - LEX nr 1530792). W związku ze zgłoszonym przez skarżącego już w piśmie z dnia 29 lutego 2016 r. zarzutem dotyczącym przekroczenia uprawnień do żądania nadesłania dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, wyjaśnić trzeba, że podstawę prawną działania Sądu stanowił cyt. wyżej przepis art. 255 P.p.s.a., wskazany zresztą w wezwaniu z dnia 18 lutego 2016 r. Natomiast niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (tak: NSA w postanowieniu z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829). Uchylając się od pełnej współpracy z Sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez Sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy (tak: NSA w postanowieniu z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223). Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo przyjął, iż skarżący nie wykonał ciążącego na nim obowiązku wykazania swojej sytuacji materialnej, gdyż pomimo wezwania, nie przesłał wyjaśnień i dokumentów pozwalających na jej ustalenie. Działając w ten sposób, przede wszystkim nie wykazał w sposób przejrzysty całokształtu swojego stanu majątkowego. Natomiast dane zawarte we wniosku i informacje przekazane w piśmie z dnia 29 lutego 2016 r. były niewystarczające dla uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania we własnym zakresie. Skoro skarżący nie uzupełnił w sposób prawidłowy złożonego w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FZ 170/12, LEX nr 1137689). Odnotować nadto przyjdzie, że Z. G. nie nadesłał żądanych dokumentów także na etapie wnoszenia sprzeciwu. Ograniczył się jedynie do wskazania, że odwołuje się od postanowienia z dnia 3 marca 2016 r., jednak w dalszym ciągu nie udokumentował okoliczności mających świadczyć na rzecz przyznania mu prawa pomocy. W efekcie, brak danych uniemożliwił zbadanie, czy sytuacja majątkowa skarżącego wypełnia określone w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przesłanki, których zaistnienie skutkowałoby uwzględnieniem jego wniosku i przyznaniem mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając na uwadze powyższe postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a.