II SA/Op 545/16

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie kosztów związanych z usunięciem, przechowaniem i oszacowaniem pojazdu postanawia: 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości, 2) oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego. M. T. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie kosztów związanych z usunięciem, przechowaniem i oszacowaniem pojazdu, z decyzji tej wynika dla skarżącego obowiązek zapłaty z tytułu tych kosztów, kwoty 51.811 zł. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2016 r. skarga został odrzucona. Postanowienie to zostało doręczone stronie skarżącej w dniu 22 grudnia 2016 r. M. T. w dniu 27 grudnia 2016 r. (data stempla pocztowego) złożył na urzędowym formularzu wniosek przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W formularzu wniosku wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe sam, osiąga dochód miesięczny z wynagrodzenia w kwocie 2.100 zł, ponosi stałe miesięczne wydatki i zobowiązania w następujących kwotach: 800 zł czynsz, 400 zł prąd, woda, śmieci, 300-400 zł potrącenia komornika, 40-50 zł telefon. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, zwany też dalej "orzekającym", działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, późn. zm.), zwanej alej P.p.s.a., wezwał skarżącego, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania do uzupełnienie wniosku o prawo pomocy poprzez złożenie następujących wyjaśnień i dokumentów: - wykazania wydatków ponoszonych przez niego miesięcznie na utrzymanie mieszkania, takich jak opłaty za media (woda, prąd, gaz itp.), poprzez nadesłanie rachunków lub oświadczenia o wysokości poszczególnych wydatków, które według skarżącego wynoszą miesięcznie, łącznie 1.250 zł, - przesłania wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, to jest: październik i listopada 2016 r., mogą być w formie wydruków z Internetu, - wykazania, jakie są aktualne dochody skarżącego (np. poprzez nadesłanie zaświadczenie o zarobkach lub wydruku wyciągu z konta bankowego, obejmujący operację przelewu wynagrodzenia na konto bankowe, nie trzeba przesyłać, jeśli wykażą ją wydruki z konta bankowego za wskazane wyżej miesiące), - przesłania dokumentu potwierdzającego zajęcie komornicze na kwotę 300-400 zł miesięcznie. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym 7- dniowym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową, także informację, że na wniosek strony skarżącej termin tez może ulec przedłużeniu. Skarżący odpowiedział na wezwanie pismem z dnia 13 stycznia 2017 r., wyjaśnił w nim, że kwota 1.250 zł wydatków na mieszkanie jest uśredniona, zależna od zużycia prądu, wody, gazu, a opłaty wahają się do 640 zł (okres urlopu) do 1500 zł miesięcznie. Ponadto ponosi koszty spłaty karty kredytowej od 120 zł do 160 zł miesięcznie oraz spłaca ratę kredytu w wysokości 836, 34 zł miesięcznie. Do kosztów jego miesięcznego utrzymania wchodzi także koszt paliwa około 200 zł, a także ubezpieczenia pojazdu 184, 66 zł, oraz coroczne badania techniczne, ich to koszt 100 zł. Jego wydatki znacząco przekraczają połowę jego wynagrodzenia, które w roku kalendarzowym 2016 wahało się od 1.355, 66 zł do 4.238, 13 zł, powoduje to w niektórych miesiącach konieczność posiłkowania się kartą kredytową, na zakup żywności, środków higieny i czystości. Skarżący wyjaśnił, że wskazany rachunek bankowy nie jest jego jedynym, ale jedynym, na który wpływa jego wynagrodzenie za pracę. Nie posiada kont i lokat dewizowych, a zajęcie komornicze jest nieaktualne, postępowanie egzekucyjne umorzono wobec zaspokojenia wierzytelności. Skarżący przesłał w załączeniu historię rachunku bankowego za październik i listopad 2016 r. oraz szczegółowe wyciągi uzyskanych w 2016 r. dochodów oraz spłaty kredytu w kwocie 836, 34 zł miesięcznie. Przesłał także zaświadczenie z dnia 12 stycznia 2017 r. o zatrudnieniu i dochodach, z którego wynika, że jest on zatrudniony od dnia 1 sierpnia 2014 r. do dnia 31 października 2018 r. na czas określony, w Spółce z o. o. A, a jego średnie wynagrodzenie z okresu ostatnich trzech miesięcy wynosi 3.503 zł netto, oraz potwierdzenie z dnia 31 maja 2016 r. zawarcia umowy ubezpieczenia samochodu marki BMW [...]. Skarżący został ponownie wezwany, na podstawie art. 255 P.p.s.a. do uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie wyjaśnień i dokumentów, tj. - przesłanie wyciągów z posiadanych przez skarżącego pozostałych rachunków bankowych, z ostatnich 2 miesięcy, to jest: październik i listopad 2016 r., wskazano, że mogą być w formie wydruków z Internetu, - wskazanie marki i rocznika posiadanego na własność samochodu, - wyjaśnienie, z jakiego tytułu spłaca, co miesiąc kredyt, ze wskazaniem aktualnego stanu kredytu do spłaty, - wyjaśnienie, jaki ma tytuł prawny do mieszkania we [...] (ul. [...]), w szczególności, jeśli stanowi jego własność, to czy je wynajmuje i czy ma z tego dochód, a jeśli tak to, w jakiej wysokości. Wezwanie odnośnie mieszkania, podyktowane było tym, że skarżący podaje w skardze swój adres w [...], adres ten widnieje także na wielu przesłanych przez niego dokumentach, natomiast na części dokumentów, np. wydrukach z kont bankowych widniał adres we [...]. Wezwanie to, tak jak poprzednie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym 7-dniowym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową, a na wniosek strony skarżącej termin tez może ulec przedłużeniu. Skarżący pismem z dnia 1 lutego 2017 r. (ta sama data stempla pocztowego), wyjaśnił, że kredyt gotówkowy został zaciągnięty na zakup samochodu marki BMW serii [...], rocznik 2001 r., sprowadzonego z zagranicy. Samochód ten obecnie nie jest już jego własnością, ponieważ nie przeszedł pozytywnie badań technicznych, wykryto w nim wady, których naprawa przerosła możliwości finansowe skarżącego, co zmusiło go do jego sprzedaży. Skarżący przesłał kopię umowy sprzedaży samochodu z dnia 15 stycznia 2017 r. za kwotę 7.000 zł. Skarżący wyjaśnił, że lokal we [...] wynajmuje wraz z innymi osobami, w załączeniu przesłał umowę najmu z dnia 1 stycznia 2017 r. Przesłał także wyciągi z pozostałych rachunków bankowych za październik i listopad 2016 r. Wyjaśnił, że prowadzi działalność gospodarczą od 21 września 2015 r., w dniu 26 września 2016 r. zawiesił ją, w związku z brakiem zleceń, jednakże w dniu 2 stycznia 2017 r. odwiesił działalność, licząc na większy front robót. Obecnie jednak zleceń nie przybywa, a koszty związane z prowadzeniem działalności są stałe, co miesiąc, także zmuszony będzie w miesiącu lutym do jej zamknięcia. Skarżący nadesłał także kopię wypisu z rejestru CEIDG odnośnie prowadzonej działalności gospodarczej. Analiza przedstawionych przez skarżącego wyjaśnień i dokumentów prowadzi do następującej oceny sytuacji materialnej skarżącego. Skarżący osiąga obecnie miesięczny dochód z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę w Spółce z o.o. A, za ostatni kwartał 2016 r. wyniósł on średnio 3.503 zł netto. Ponadto skarżący okresowo uzyskuje także dochody z prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący nie wyjaśnił dokładnie, jakie są to kwoty, ale z nadesłanych w odpowiedzi na drugie wezwanie, wydruków z jego kolejnych kont bankowych, wynikało, że przykładowo w dniu 8 listopada 2016 r. otrzymał przelew od J. A. na kwotę 2000 euro, w przeliczeniu na walutę polską 8.266 zł, a w dniu 3 października 2016 r. otrzymał przelew od firmy budowlanej w kwocie 2.000 zł z tytułu zaliczki na materiały do garderoby. Należy wiec, zdaniem orzekającego, wobec braku jakichkolwiek innych wyjaśnień ze strony skarżącego, powiązać te przelewy z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Można zatem wnioskować z nich, że skarżący oprócz wynagrodzenia za pracę, uzyskuje też okresowo dodatkowe kwoty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący nie wyjaśnił, jakiego rzędu są to dochody, a orzekający uznał, że wobec braku takich wyjaśnień nie będzie go po raz trzeci wzywał do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Szczególnie, że kwota przelewu na 8.266 zł nie wpłynęła na konto skarżącego, jako np. zaliczka na materiały, a lektura dalszych dokonywanych przez skarżącego operacji na koncie, pozwala domniemywać, że kwota ta stanowiła jego przychód. Skarżący przykładowo w dniu 14 listopada 2016 r., czyli pod dniu otrzymania przelewu na kwotę 8.266 zł, dokonał dwukrotnie przelewów na swoje inne konto w kwotach po 3.000 zł. Wobec powyższych rozważań, orzekający, stwierdził, że dokumenty i wyjaśnienia już nadesłane pozwalają na dokonanie oceny sytuacji materialnej skarżącego w kontekście spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy i ustalenia, w jakim zakresie mu ono przysługuje. Działając na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a., należało, zatem rozważyć, czy skarżący spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym całkowitym zakresie całkowitym tj. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie radcy prawnego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całości, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o jego przyznanie. Sąd natomiast zobowiązany jest podać powody, dla których uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy, z jednej strony, uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej, ocenić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego pod względem wyżej podanych przesłanek ustawowych, orzekający ustalił, że skarżący osiągał aktualnie średni stały dochód z umowy o pracę w kwocie 3.500 zł, z tej kwoty około 1.250 zł miesięcznie płaci z tytułu wynajmu mieszkania, pozostaje mu zatem na utrzymanie kwota 2.250 zł. Skarżący spłaca także kredyt gotówkowy w kwocie 25.000 zł na zakup auta, a całkowita kwota kredytu do spłaty wynosiła 40.155, 36 zł, aktualnie skarżący ma do spłaty 28 rat po 836, 34 zł, a zatem kwotę 23.417, 52 zł. Należy przy tym zwrócić uwagę, że skarżący w dniu 15 stycznia 2017 r. sprzedał kredytowany samochód za kwotę 7.000 zł, mógłby zatem przeznaczyć większą ilość gotówki na zmniejszenie kwoty kredyt lub też o ile umowa nie przewidywałaby takiej możliwości miałby środki na prowadzenie postępowania sądowego. Poza tymi wyjaśnieniami przychodzi zauważyć, że według, słusznych w ocenie orzekającego poglądów orzecznictwa obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny (patrz. postanowienia NSA: z 22 października 2014 r., II FZ 1468/14, Lex nr 1549477, z 27 maja 2014 r., II FZ 680/14, Lex nr 1465299, z 8 lipca 2014 r., II OZ 671/14, Lex nr 1481973). Spłata zatem kredytu zasadniczo nie może być zaliczana do kosztów utrzymania koniecznego skarżącego, ale należy przy tym wskazać, że nawet, gdyby odjąć kwotę kredytu od kwoty 2.250 zł, pozostałej skarżącemu pod odjęciu kosztów mieszkania, będzie miał on do dyspozycji kwotę około 1.413 zł. Biorąc pod uwagę, że jest to kwota pozostająca do dyspozycji skarżącego już po odjęciu kwoty służącej zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych, a kwota spłacanego kredytu może aktualnie ulec zmniejszeniu lub też skarżący może mieć do dyspozycji choćby cześć kwoty ze sprzedaży auta, a oprócz dochodów z pracy osiąga też dodatkowe dochody z działalności gospodarczej, należy ocenić, że jego sytuacja materialna nie kwalifikuje go do przyznania mu prawa pomocy w żądanym całkowitym zakresie. W tym miejscu przychodzi też wyjaśnić, że jednym z głównych elementów mających wpływ na stwierdzenie spełnienia przez skarżącego przesłanki przyznania prawa pomocy jest również określenie rozmiaru obciążenia finansowego ciążącego na nim w związku postępowaniem. Koszty, jakie mogą aktualnie ciążyć na skarżącym to 100 zł wpisu sądowego od zażalenia, stosownie § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193, z późn. zm.), zwanego dalej rozporządzeniem, a także to 1.500 zł wpisu sądowego do skargi, stosownie do § 1 pkt 3 rozporządzenia, według którego wpis stosunkowy zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem i wynosi odpowiednio ponad 50.000 zł do 100.000 zł – 2% wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 1.500 zł. Wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi w sprawie 51.811 zł, czyli 2% z tej kwoty to 1036, 22 zł, należny wpis od skargi, zatem wynosi w sprawie 1.500 zł. Ewentualne dalsze koszty postępowania, jakie mogą powstać dla skarżącego to 100 zł opłaty kancelaryjnej za wydanie wyroku wraz z uzasadnieniem, stosownie do § 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach administracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) oraz wpis od skargi kasacyjnej, wynoszący połowę wpisu od skargi - jak stanowi § 3 rozporządzenia - czyli w tym wypadku byłaby to kwota 750 zł. Zdaniem orzekającego środki finansowe, jakimi dysponuje skarżący, przy wysokości wykazanych przez niego stałych wydatków, do których dodać należy koszty ubrania, czy środków czystości, wskazują, że jest on osobą, której przysługuje prawo pomocy, ale w zakresie mniejszym niż ten, o jaki wnosi. Orzekający ocenił, że skarżący nie wykazał, że przysługuje mu przyznanie prawa pomocy w całości, czyli, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ocena sytuacji materialnej skarżącego prowadzi do wniosku, że zasługuje on na przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, to jest, że spełnia on przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., czyli nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania swojego koniecznego. Skarżący ma bowiem stałe źródło utrzymania i wysokość jego średniego dochodu jest wystarczająca na wygospodarowanie wolnych środków na pokrycie części kosztów postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a., orzekający postanowił przyznać skarżącemu prawo pomocy w części poprzez zwolnienie od kosztów sądowych całości, a odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzedu. Przychodzi wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel jakichkolwiek źródeł W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (patrz. H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd prawa Publicznego 2007 r., nr 4, s. 36-39). Dodatkowo należy w tym miejscu przytoczyć, istotny - zdaniem orzekającego - dla sprawy, pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych, według, którego: "Koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania." (patrz. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 39/15, Lex nr 1640590). Trudno, więc przyjąć, że skarżący bez podjęcia jakichkolwiek starań zaoszczędzenia pieniędzy ze swojej strony, będzie chciał przerzucić całość kosztów postępowania w swojej sprawie na państwo. Należy też zauważyć, że obecnie przyznane skarżącemu zwolnienie z kosztów sądowych od skargi gwarantuje mu dostęp do drogi sądowej na wszystkich etapach postępowania, a obecnie przykładowo dla zaskarżenia postanowienia wydanego w jego sprawie, nie musi on korzystać z instytucji przymusu adwokacko-radcowskiego, a zatem z pomocy fachowego pełnomocnika. Jeśli natomiast uważa, że pomoc pełnomocnika jest dla niego nieodzowna, to w ocenie referendarza jest on w stanie wygospodarować środki na jego opłacenie, w szczególności, gdy nie będzie musiał już gromadzić takich środków na wysokie w tej sprawie koszty sądowe. Wobec powyższego orzeczono, jak w sentencji postanowienia.