II SA/Op 59/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata A. S. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi K. Z. na pismo Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 12 stycznia 2017 r., nr [...] w przedmiocie pozostawienia podania bez rozpoznania postanawia: odmówić przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Postanowieniem z dnia 20 marca 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, odrzucił skargę K. Z. na wskazane w sentencji pismo Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 12 stycznia 2017 r. Na skutek wniosku skarżącej, postanowieniem z dnia 16 maja 2017 r. referendarz sądowy ustanowił dla niej adwokata z urzędu. Okręgowa Rada Adwokacka w Opolu wyznaczyła na pełnomocnika strony adwokata A. S. W dniu 31 maja 2017 r. wymieniony adwokat złożył w tut. Sądzie pismo z dnia 31 maja 2017 r., w którym zwrócił się o "przyznanie kosztów zastępstwa procesowego z urzędu, oświadczając iż koszty te nie zostały przez skarżącą uiszczone w żadnej części." Do pisma z dnia 31 maja 2017 r. załączył opinię, sporządzoną w tej samej dacie, o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia tut. Sądu z dnia 20 marca 2017 r. Na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II z dnia 5 czerwca 2017 r. odnotowano, że opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej została przez adwokata sporządzona w terminie, o którym mowa w art. 177 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Jednocześnie wezwano pełnomocnika do nadesłania odpisu opinii w terminie 7 dni. Pełnomocnik nadesłał odpis opinii w dniu 19 czerwca 2017 r. (data nadania przesyłki). Na zarządzenie Sądu z dnia 4 lipca 2017 r. przesłano do Okręgowej Rady Adwokackiej w Opolu na podstawie art. 177 § 5 P.p.s.a., pismo, w którym zawiadomiono Radę, że opinia z dnia 31 maja 2017 r. o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie o sygn. akt II SA/Op 59/17 ze skargi K. Z. na pismo Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu o pozostawieniu podania bez rozpoznania, nadesłana do tut. Sądu przez adwokata A. S., nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności z uwagi na brak uzasadnienia prawnego zajętego w opinii stanowiska. Jednocześnie w piśmie tym Sąd zwrócił się o nadesłanie informacji o osobie wyznaczonego innego pełnomocnika, stosownie do treści art. 177 § 5 P.p.s.a. Okręgowa Rada Adwokacka w Opolu w dniu 13 lipca 2017 r. poinformowała pisemnie tut. Sąd, że adwokat A. S. zwolniony został z pełnienia funkcji pełnomocnika z urzędu dla skarżącej, a w jego miejsce wyznaczony został adwokat M. Z. W dniu 31 lipca 2017 r. wpłynęło do tut. Sądu pismo adwokata A. S. z zapytaniem, dlaczego do chwili obecnej nie zostało mu wydane postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia za reprezentowanie skarżącej, co wiązało się z rzeczywiście podjętymi czynnościami, poświęconym czasem oraz poniesionymi przez niego faktycznymi kosztami w postaci wystosowania pism do skarżącej, zapoznaniem się z aktami i sporządzeniem opinii. Wniosek adwokata o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej został przedstawiony do rozpoznania referendarzowi sądowemu. Referendarz sądowy, zwany też dalej "orzekającym", na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 8 P.p.s.a., zważył w sprawie, co następuje: Wyznaczony z urzędu adwokat ma prawo do wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej oraz do zwrotu niezbędnych wydatków na podstawie art. 250 P.p.s.a. Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, ponoszone przez Skarb Państwa, obejmują zgodnie z § 2 pkt 1 i 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1714), zwanego dalej "rozporządzeniem", opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz niezbędne i udokumentowane wydatki adwokata. Według § 4 ust. 1 rozporządzenia, opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Stosownie natomiast do ust. 2 tego przepisu, ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w przywołanym ust. 1, a nieprzekraczającej 150 % określonej w rozdziałach 2-4, następuje z uwzględnieniem: 1) nakładu pracy adwokata, w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu; 2) wartości przedmiotu sprawy; 3) wkładu adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie; 4) stopnia zawiłości sprawy, w szczególności trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. Mając na uwadze treść przywołanych wyżej unormowań, orzekający ocenił działanie adwokata z urzędu z uwzględnieniem kryteriów wskazanych w cytowanym § 4 ust. 2 rozporządzenia i odmówił przyznania mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. W pierwszej kolejności przychodzi, bowiem wyjaśnić, że wynagrodzenie z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej należy się za pomoc faktycznie stronie udzieloną. W orzecznictwie sądowym nie uznaje się natomiast za rzeczywiste udzielenie takiej pomocy, przeglądania akt, czy wystosowania pism do skarżącej. Przykładami orzeczeń we wskazanej kwestii, podzielanych przez orzekającego, są postanowienia: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/po 103/16, z dnia 29 grudnia 2016 r., sygn.. akt II SA/Po 375/16, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 2 września 2016 r., sygn. akt I SA/Łd 1216/15, Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 865/12, wszystkie dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Ponadto, jak stwierdzono w uzasadnieniu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/po 103/16, i z czym orzekający się zgadza, w przepisach rozporządzenia, nie przewidziano opłaty za czynności przygotowawcze, a przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej następuje jedynie za pomoc prawną rzeczywiście przez adwokata z urzędu udzieloną, bez względu na to z jakich przyczyn nie doszło do jej udzielenia. W niniejszej sprawie natomiast, pomimo sporządzenia przez pełnomocnika z urzędu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku, nie została ona uznana za rzeczywiste udzielenie pomocy prawnej skarżącej. Opisanym już bowiem wcześniej zarządzeniem Sądu z dnia 4 lipca 2017 r., stwierdzono, że przedmiotowa opinia nie została sporządzona przez pełnomocnika z zachowaniem zasad należytej staranności z uwagi na brak uzasadnienia prawnego zajętego w opinii stanowiska i jej odpis nie został w związku z tym przesłany skarżącej. W tej sytuacji, przychodzi według orzekającego zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10, dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl, wskazał, że "Mimo literalnej wykładni art. 250 P.p.s.a., przepis ten nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Jak zaznaczono powyżej, wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie sądu także pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej. Przyznane wynagrodzenie obciąża Skarb Państwa, a sąd dysponując w tym zakresie środkami publicznymi odpowiada za "zasadność i legalność ich wydatkowania". (por. B. Dauter w: S. Babiarz i inni, "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Wyd. LexisNexis 2007, s. 317). W związku z tym wynagrodzenie może być przyznane jedynie w sytuacji, gdy pomoc prawna świadczona jest przez pełnomocnika w sposób profesjonalny. Sąd podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniach: z 16.03.2000 r. (I PZ 86/99) i z 10.12.2001 r. (I PKN 248/01, OSNAP z 2002 r. Nr 9, poz. 5) w myśl którego pomoc prawna świadczona w sposób sprzeczny z zasadami profesjonalizmu nie stanowi podstawy do przyznania wynagrodzenia. Sąd nie podziela natomiast poglądu przedstawionego przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 12.07.2004 r. (FSK 1187/04, POP z 2005 r. Nr 3, s. 60), według którego wynagrodzenie pełnomocnikowi świadczącemu pomoc prawną z urzędu przysługuje nawet w wypadku nieprofesjonalnego świadczenia tej pomocy." Sąd Najwyższy z kolei w swoim orzecznictwie zajął stanowisko, że czynności pełnomocnika ustanowionego z urzędu, które są sprzeczne z zasadami profesjonalizmu nie uzasadniają przyznania mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (zob. postanowienia SN z dnia 12 lutego 1999 r., II CKN 341/98, publ. OSNC 1999/6/123, Lex nr 36282 oraz z dnia 18 marca 1999 r., I CKN 1046/97, publ. OSNC 1999/10/178, Lex nr 36293). Pogląd ten podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2014 r., I FZ 321/14, dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Podobnie wypowiedział się WSA w Lublinie w postanowieniu z dnia 15 września 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 258/11, dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl, gdzie stwierdził, że "(...) sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej zostało przeciwstawione sporządzeniu i wniesieniu skargi kasacyjnej. Oznacza to, że o opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej można mówić wówczas, gdy w jej treści adwokat zgodnie z najlepszą wiedzą, poddając analizie przesłanki prawne i faktyczne wydanego wyroku, dochodzi do wniosku, iż nie ma podstaw do kwestionowania orzeczenia Sądu pierwszej instancji, a wiec podstaw do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej (por. postanowienie NSA z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt II OZ 106/11-Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych)." Przenosząc zaprezentowane w orzeczeniach rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy zdaniem orzekającego przyjąć, że brak uzasadnienia prawnego stanowiska - zajętego przez pełnomocnika z urzędu – w skardze kasacyjnej jest równoznaczny z brakiem zachowania podstawowych zasad staranności i profesjonalizmu, co zostało jednoznacznie stwierdzone, opisanym wyżej zarządzeniem Sądu z dnia 4 lipca 2017 r. Wobec tego orzekający uznał, że niezasadne jest przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia za opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2017 r. i za wszystkie czynności przygotowawcze poprzedzające jej sporządzenie, gdyż świadczył on usługi prawne w sposób nieprofesjonalny. Ponadto zgodnie z § 3 rozporządzenia, każdy wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, obligatoryjnie powinien zawierać oświadczenie, że koszty te nie zostały zapłacone w całości, ani w części. Powyższy przepis statuuje podstawową zasadę zawartości wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, w myśl, której warunkiem niezbędnym ich przyznania jest złożenie oświadczenia, że opłata ta nie została zapłacona w całości lub w części. Oświadczenie to jest niezbędnym elementem uzasadnienia wniosku o przyznanie kosztów, stanowi bowiem przesłankę do przyjęcia, że za świadczoną pomoc prawną pełnomocnik nie otrzymał wynagrodzenia, a zatem że zachodzi podstawa do poniesienia tych kosztów przez Skarb Państwa. Brak tego oświadczenia stanowi nieusuwalny brak wniosku, skutkujący odmową przyznania wynagrodzenia. Wobec tego aktualność zachowały poglądy judykatury i doktryny prezentowane w tym przedmiocie pod rządami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 461). Brak takiego oświadczenia wywołuje zatem skutki materialnoprawne, polegające na utracie prawa do wynagrodzenia (postanowienie SN z dnia 9 września 2011 r., III SPP 27/11, Lex nr 1106755). Zgodnie więc z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, brak przedmiotowego oświadczenia pełnomocnika, wywołuje skutki materialnoprawne polegające na utracie prawa do wynagrodzenia i nie stosuje się do niego trybu uzupełnienie braków formalnych pisma procesowego opisanego w art. 49 P.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GZ 273/09, zamieszczone System Informacji Prawnej Lex nr 582846, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 90/09, zamieszczone System Informacji Prawnej Lex nr 550321, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt I OZ 390/08, zamieszczone System Informacji Prawnej Lex nr 493827. Badanie istnienia tej przesłanki jest konieczne z uwagi na fakt, że sąd, jako dysponent środków publicznych odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania (por. postanowienie Sądu najwyższego z dnia 14 października 1998 r., sygn. akt II CKN 687/98, publikowane OSNC 1999/3/63, zamieszczone System Informacji Prawnej Lex nr 34587). Jak już wyżej opisano, pełnomocnik z urzędu złożył wniosek o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, co uczynił w piśmie przewodnim z dnia 31 maja 2017 r., ale nie złożył, wymaganego na podstawie treści § 3, oświadczenia, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. W orzecznictwie sądów jest natomiast obecnie ugruntowane jednolite stanowisko w tym zakresie. Według niego oświadczenie pełnomocnika musi wyraźnie odpowiadać treści § 3 rozporządzenia (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 maja 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 119/17, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 1533/14, dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Nie jest więc równoznaczny ze złożeniem tego oświadczenia, wniosek pełnomocnika o przytoczonej już na wstępie uzasadnienia, a powtórzonej tu treści: "wnosząc o przyznanie kosztów zastępstwa prawnego z urzędu, oświadczając, iż koszty te nie zostały przez Skarżącą uiszczone w żadnej części". Brak zatem we wniosku pełnomocnika wyraźnego oświadczenia wymaganego przez wskazany przepis prawa stanowi kolejną przesłankę odmowy przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w niniejszej sprawie. Wobec powyższego, na mocy art. 250 § 1 w związku z art. 258 §1 i 2 pkt 8 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.