II SA/Op 65/11

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. S. H. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [....] w przedmiocie zasiłku okresowego. W dniu 12 maja 2011 r. (data nadania w placówce pocztowej) wpłynęło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu pismo skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym referendarz sądowy wezwał pismem z dnia 17 maja 2011 r., skarżącą w dniu 27 maja 2011 r. (data odbioru przesyłki) na podstawie art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., do przesłania wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Skarżąca w dniu 3 czerwca 2011 r. (data nadania w placówce pocztowej), odesłała urzędowy formularz wniosku, wnosząc w nim o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie może zatrudnić adwokata do niezbędnej obrony bez uszczerbku dla rodziny z powodu pozostawania bez pracy, a fakt korzystania z pomocy społecznej jest warunkiem do przyznania prawa pomocy. Podała, że sama wychowuje dwoje dzieci w wieku 21 lat i 16 lat i prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Dochody tego gospodarstwa to 386,99 zł miesięcznie, w tym 265,99 zł z tytułu dodatku mieszkaniowego, 91 zł z tytułu zasiłku rodzinnego oraz 30 zł z tytułu alimentów. Skarżąca wpisała, że ma majątek w postaci mieszkania o powierzchni 48,65 m2. Referendarz sądowy działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wezwał skarżącą pismem z dnia 7 czerwca 2011 r. w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. - oświadczenie, czy wnioskodawczyni i P. H. posiadają rozdzielność majątkową, orzeczoną separację, bądź rozwód, a także czy w/w jest zameldowany pod tym samym adresem, co wnioskodawczyni oświadczyła m.in. w sprawie II SA/Op 340/10) oraz czy za rok 2010 r. dokonała rozliczenia podatku dochodowego wspólnie z małżonkiem, a nadto przesłanie stosownej deklaracji odnośnie tej okoliczności, - wyjaśnienie, dlaczego skarżąca nie wykazała w formularzu wniosku nieruchomości rolnej w R. wykazywanej m.in. w sprawie II SA/Op 528/10, II SA/Op 686/10. Jeżeli przyczyną tego jest sprzedaż należy wskazać wartość uzyskaną z tego tytułu i przedłożyć odpis dokumentu potwierdzającego tę okoliczność; - wskazanie, czy wnioskodawczyni uzyskuje dodatkową pomoc od osób trzecich i instytucji, wraz z podaniem rodzaju uzyskiwanej pomocy, a w przypadku pomocy finansowej – jej wysokość, a także udokumentowanie powyższego przez np. przedłożenie odpisu umowy pożyczki; - wyjaśnienie czy wnioskodawczyni posiada zaległości z tytułu opłat za czynsz i media lokalowe (np. energia, gaz, itp.), jeżeli tak – należy przedłożyć dowód potwierdzający zadłużenie; - oświadczenie czy członkowie gospodarstwa domowego skarżącej posiadają rachunki bankowe (w tym konta i lokaty dewizowe), jeżeli tak – należy przedłożyć wyciągi z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, za miesiące luty, marzec i kwiecień 2011r.; - przedłożenie deklaracji podatkowej za 2010r. członków gospodarstwa domowego wnioskodawczyni, wraz z potwierdzeniem ich złożenia we właściwym urzędzie skarbowym; - przesłanie dowodu potwierdzającego odbycie przez P. H. leczenia stwardnienia rozsianego z uwzględnieniem kosztów tego leczenia. O przekazaniu części sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości w K. w wysokości 60.000 zł na leczenie męża, wnioskodawczyni oświadczyła m.in. w sprawie 334/10; - przesłanie dowodu otrzymania przez rodzeństwo P. H. pieniędzy z podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości rolnej z zabudowaniami o powierzchni 17,26 ha w K., dokonanej w 2009r. przez P. H. za cenę 360.000 zł, na podstawie aktu notarialnego Repertorium A numer [...], podpisanego w dniu 1 lipca 2008r. O przekazaniu pieniędzy rodzeństwu skarżąca oświadczyła w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy m.in. w sprawie II SA/Op 333/10, II SA/Op 337/10, II SA/Op 403/10, II SA/Op 405/10; - przedłożenie specyfikacji ponoszonych wydatków na utrzymanie miesięczne siebie i członków rodziny. Skarżąca została pouczona, iż niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Wezwanie to zostało doręczone skarżącej do rąk jej męża P. H. w dniu 10 czerwca 2011 r., co potwierdza podpis na zwrotnym pocztowym potwierdzeniu odbioru (k. 44 akt). Skarżąca odpowiedziała na wezwanie pismem z dnia 10 czerwca 2011 r., wysłanym do tut. Sadu w dniu 17 czerwca 2010 r. W piśmie tym wskazała, że nieruchomość rolna w R. jest bez dochodu, wobec zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej od 1991 r. do 2014 r., ewentualna sprzedaż jest w Wydziale I WSA w Opolu, nie uzyskuje pomocy społecznej od osób z wyjątkiem OPS N., wysokość czynszu mieszkaniowego to 449,02 zł minus 265,99 dotacja, energia około 100 zł, gaz około 80 zł co drugi miesiąc. Nie może mieć zadłużenia bo ma na utrzymaniu wyłącznym dwójkę dzieci, nikt z domowników nie posiada rachunków bankowych. Nie prowadzi specyfikacji dochodu, gdyż jest osobą bezrobotną bez dochodu. Nie przedkłada deklaracji, gdyż jej dochód jest 0,00, wspólne naliczanie to przywilej, lecz nie ma związku z osiąganiem zwrotu podatku dla niej. O przesłanie dowodu prosi korespondować z P. H. na adres meldunkowy od teraz R. [...], gimna N., dotyczy to sprzedaży z dnia 1 lipca 2008 r. bez związku z uwagi na art.6 pkt 14 o pomocy społecznej. W tym miejscu należy wyjaśnić, że w związku z ujawnieniem przy rozpoznawaniu w Wydziale I tut. Sądu spraw o sygn. akt I SA/Op 460/09 w przedmiocie płatności do gruntów rolnych za 2007 r. i sygn. akt II SA/Op 461/09 w przedmiocie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za 2007 r., faktu sprzedaży przez męża skarżącej w 2009 r. gospodarstwa rolnego w K. za kwotę 360000 zł, co wynikało z załączonej kopii aktu notarialnego Repertorium A numer [...] z dnia 1 lipca 2008 r., zapłata ostatniej raty ceny miała nastąpić w dniu 31 grudnia 2009 r., tut. Sąd uznał, iż zachodzi wątpliwość co do stanu majątkowego skarżącej i jej rodziny. Wprawdzie jak podaje skarżąca jej mąż P. H. nie tworzy wspólne z nią i jej dziećmi gospodarstwa domowego, pomimo, że jest zameldowany na stałe pod tym samym adresem, i jak wynika z jego podpisu na zwrotnym pocztowym potwierdzeniu odbioru pisma wysyłanego z tut. Sądu, bywa on we wspólnym miejscu zamieszkania, jednakże zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Stanowi o tym art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o treści: "Małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli." Wobec tego w ocenie referendarza sądowego należało wyjaśnić, czy mąż skarżącej dysponuje kwotą uzyskaną ze sprzedaży gospodarstwa rolnego i czy ma on środki na zapewnienie wsparcia rodzinie. Dlatego skarżąca została wezwana do wyjaśnienia powyższej kwestii. Ponadto, jak już wspomniano, skarżąca składała wnioski o prawo pomocy w innych postępowaniach toczących się przed tut. Sądem, referendarz sądowy prowadząc w nich postępowanie wzywał skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca przesłała wówczas zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości jej dochodów, jest ona opodatkowana wspólnie mężem, ich dochód w 2008 r. wynosił 9107,95 zł, a w 2009 r. wynosił 9066,72 zł. Podała, iż mąż jest właścicielem samochodu marki [...] zdaniem skarżącej ma on wartość rynkową w kwocie 9 tys zł. Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a., o prawo pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istota instytucji procesowej prawa pomocy przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( art. 244 § 1 P.p.s.a. ). Zaznaczenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a. ). Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy ( por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. ). W ocenie Sądu tak jest w niniejszej sprawie. Skarżącej doręczono wezwanie i pouczono o skutkach nie zastosowania się do niego, a ta w odpowiedzi nie wyjaśniła wątpliwości odnoszących się do jej stanu majątkowego. Skarżąca tłumaczy, że mąż P. H. jest zameldowany obecnie pod innym adresem i do niego należy się zwracać o oświadczenia odnośnie kwot ze sprzedanego gospodarstwa rolnego w K.. W tym miejscu należy wyjaśnić, że to skarżąca zwraca się o przyznanie jej prawa pomocy, nie jej mąż, wobec czego brak jest podstaw do prowadzenia korespondencji w tym względzie i żądania oświadczeń od niego zamiast skarżącej. Skarżąca wiedziała o sprzedaży przez męża gospodarstwa rolnego, była bowiem, jak wynika z aktu notarialnego, pełnomocnikiem męża. Wezwana do wyjaśnienia co stało się z suma uzyskaną ze sprzedaży podała, że 60000 zł mąż przeznaczył na leczenie, a resztę kwoty podzielono pomiędzy jego rodzeństwo. Wezwana do przedłożenia dowodów na powyższe okoliczności, oświadczyła, że nie może ich przedstawić. Dlatego referendarz sądowy nie uznał, że skarżąca wykazała, że kwota ze sprzedaży została wydatkowana, a zatem, że małżonek nie ma środków na efektywne pomaganie w pokrywaniu potrzeb swojej rodziny. Zdaniem Sądu można uzyskać dowody leczenia męża, które jak można zakładać przeprowadzał uprawniony lekarz lub jednostka medyczna, w formie np. zaświadczenia wystawionego w oparciu o dokumentację medyczną, jaki i można uzyskać oświadczenia od rodzeństwa męża, że dostało pieniądze z podziału sumy ze sprzedaży nieruchomości. Referendarz sądowy nie uważa zatem, że brak jest przeszkód dla których skarżąca nie mogła przedłożyć dokumentów wymienionych w wezwaniu na okoliczność rozdysponowania pomiędzy rodzeństwo męża kwoty ze sprzedaży jego gospodarstwa rolnego, a także na okoliczność wydatkowania na leczenie SM uzyskanych z tego tytułu przez męża 60000 zł. Nieprzedłożenie ich zatem należy potraktować jako niewykazanie, że skarżąca spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy. W świetle obowiązującego orzecznictwa sądów administracyjnych "Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, do dostarczenia, której została zobowiązana na podstawie art. 255 P.p.s.a, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy." (patrz: postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2009 r., sygn. akt II FZ 260/09, niepubl., System Informacji Prawnej Lex nr 552702). Pogląd taki wyraził też Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II FZ 525/08, niepubl., System Informacji Prawnej Lex nr 551932 : "Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, iż strona wykazała przesłanki uzasadniające przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek." oraz w postanowieniu z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II GZ 332/08, niepubl. System Informacji Prawnej Lex nr 551914: "Uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego w trybie art. 255 P.p.s.a. służy uzupełnieniu stanu wiedzy o sytuacji stron. Sąd zwraca się do strony, jeśli w toku badania akt sprawy dojdzie do wniosku, że dane w nich zawarte są niewystarczające do oceny, czy zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy. Niezastosowanie się strony do wezwania sądu odnosi ten skutek, że w sytuacji pełnego wyjaśnienia okoliczności sprawy sąd musi odmówić przyznania prawa pomocy." Sąd uznał, zatem, iż sytuacja materialna skarżącej i jej rodziny nie mogła zostać ustalona, gdyż skarżąca nie wykazała, że jej mąż faktycznie nie dysponuje pieniędzmi uzyskanymi ze sprzedaży gospodarstwa w K., z których mógłby wspomóc rodzinę. Tym samym skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niej adwokata z urzędu. Ponadto, jak ustalono w postępowaniu wyjaśniającym skarżąca ma nieruchomości w R. stanowiące gospodarstwo rolne, które według jej oświadczenia nie przynosi dochodu, nie jest tam prowadzona żadna działalność. Nie można tu nie zauważyć, że zgodnie z obowiązującym orzecznictwem "Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego, np. na jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek" (patrz: teza II postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, publikowane "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo" pod redakcją Bogusława Dautera, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2007, teza 137, s. 467). Trudno zatem przyjąć, że nie podejmowanie przez skarżącą działań w celu wykorzystania swojego majątku nieruchomego, powinno powodować kredytowanie jej ze środków budżetu państwa na pokrycie opłat sądowych związanych ze składaną przez nią skargą do tut. Sądu. Biorąc pod uwagę ustalone składniki majątku skarżącej, jak nieruchomość w R., czy należący do jej męża samochód [...] a nadto niewykazanie, aby mąż nie był już w posiadaniu dużej kwoty otrzymanej ze sprzedaży gospodarstwa rolnego po rodzicach, nie można wywieść, że rodzina skarżącej kwalifikuje się do osób ubogich, a do takich właśnie skierowane ma być prawo pomocy. W świetle orzecznictwa "Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacja materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne." (patrz: postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, publikowana jedynie teza "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo" pod redakcją Bogusława Dautera, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2007, teza 57, s. 448). Skarżąca i jej rodzina mają majątek tak nieruchomy, jak i ruchomy, a mimo, że skarżącą nie pracuje, to dodatkowo podnoszony już fakt nieudowodnienia rozdysponowania kwoty 360000 zł, powoduje, że nie ma możliwości zakwalifikowania jej sytuacji materialnej, jako spełniającej przesłanki przyznania prawa pomocy. Ponadto skarżąca podaje sprzeczne ze sobą informacje, że ponosi wyższe podstawowe wydatki niż uzyskuje dochody, początkowo twierdząc, że była je w stanie pokrywać dzięki rozlicznym pożyczkom u osób trzecich, jednocześnie na wezwanie nie wykazuje w żaden sposób faktu wzięcia choćby jednej z nich, a dodatkowo wyjaśnia, że nie może sobie pozwolić na żadne zadłużenia, gdyż ma na wyłącznym utrzymaniu dwoje dzieci. Skarżąca nie wykazała zatem w ocenie referendarza, że spełnia przesłanki konieczne do ustanowienia dla niej pełnomocnika z urzędu. Wobec powyższego, orzeczono jak w sentencji.