II SAB/Op 77/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi E. G. na bezczynność Dyrektora Publicznego Gimnazjum w Białej w przedmiocie informacji publicznej wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi E. G., wniesionej w jej imieniu przez fachowego pełnomocnika z wyboru, radcę prawnego B. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu jest bezczynność Dyrektora Publicznego Gimnazjum w Białej w przedmiocie informacji publicznej. Do skargi załączony został urzędy formularz wniosku, w którym skarżąca zwróciła się o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżąca wskazała, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swoich dwóch małoletnich córek. Skarżąca jest zatrudniona na umowę o pracę na część etatu z wygrodzeniem w kwocie 400 zł, oprócz tego otrzymuje, co miesiąc kwotę 1.500 zł, jako zabezpieczenia alimentacyjne na córki. Koszty utrzymania zamieszkiwanego przez nią domu wynoszą średnio 500 zł. Obie jej córki chorują, co zmusza ją do wykupu lekarstw za kwotę ok. 400 zł miesięcznie. Ponadto spłaca pożyczkę w wysokości 53.500 zł w ratach po 1.250 zł miesięcznie, przez okres najbliższych 6 lat. Po odliczeniu tych wydatków, pozostaje jej kwota 900 zł, wystarcza ona na zakup wyżywienia dla rodziny oraz najpotrzebniejszych rzeczy. W tych okolicznościach nie jest w stanie zaoszczędzić pieniędzy na uiszczenie kosztów sądowych. Skarżąca została pismem z 13 marca 2017 r. wezwana, do rąk pełnomocnika, w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, poprzez złożenie wyjaśnień i dokumentów, tj. - jakiej wysokości są koszty utrzymania zamieszkiwanego domu poprzez nadesłanie rachunków, także wskazania kosztów najmu domu (przesłanie umowy najmu, przelewów czynszu najmu), jeśli nie stanowi on tak jak wskazała skarżąca we wniosku jej własności i za energię elektryczną, wodę itp., - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez skarżącą i wszystkich członków wspólnego gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 3 miesięcy, to jest grudnia 2016 r. i stycznia-lutego 2017 r. - wskazanie czy członkowie rodziny skarżącej korzystają z jakiś form pomocy społecznej, jeśli tak to jakich i jakiej wysokości, - przesłanie dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość zarobków skarżącej (wyjaśniono, że nie trzeba przesyłać, jeśli potwierdzą ją przelewy widoczne na wyciągach z rachunków bankowych), - wskazanie, czy skarżąca lub członkowie wspólnego gospodarstwa domowego, posiadają zasoby pieniężne (oszczędności, papiery wartościowe itp.), podając ich wysokość nominalną, - wskazanie, czy skarżąca lub członkowie wspólnego gospodarstwa domowego posiadają przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3000 euro, czyli 12000 zł, - wykazanie obecnego stanu spłaty pożyczki bankowej, w tym ile wynosi jego miesięczna rata, oraz celu na jaki ją przeznaczono, - udokumentowanie miesięcznych kosztów leczenia córek (poprzez nadesłanie np. rachunków za leki, wizyty lekarskie, zaświadczeń o złym stanie zdrowia, kart leczenia szpitalnego itp.), - wyjaśnienie z jakich źródeł i w jakiej wysokości skarżąca opłaca wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru. Wezwanie to zawierało pouczenie się, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie 7 dni, może być uznane za niewykazanie spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Wezwanie zostało doręczone upoważnionemu pracownikowi kancelarii radcy prawnego reprezentującego skarżącą, B. M., w dniu 20 marca 2017 r. Strona skarżąca do dnia wydania niniejszego postanowienia nie udzieliła żadnej odpowiedzi na wezwanie. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. zważono, co następuje: Skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., określającego przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku, gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Wnioskodawczyni nie przesłała żadnych wymienionych przez orzekającego dodatkowych dokumentów, ani wyjaśnień. Natomiast dane przedstawione przez nią we wniosku o przyznanie prawa pomocy wzbudziły wątpliwości, co do jej rzeczywistego stanu majątkowego. Orzekający zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Obowiązek bowiem wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów i wyjaśnień. Potwierdza to obowiązujące orzecznictwo. Przykładowo wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny pogląd (por. postanowienie z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1140/14, Lex nr 1533899), że "Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy." Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił też uwagę, i pogląd ten również należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. ). Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r. poz. 1257, z późn. zm), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. Skarżąca, pomimo wezwania w tym przedmiocie, nie złożyła żądanych dokumentów. Brak jest zatem wystarczającego materiału pozwalającego na ocenę czy i w jakim zakresie ma ona możliwości zapłaty kosztów postępowania. Referendarz sądowy ocenił, o czym powyżej, że wykazana we wniosku sytuacja materialna skarżącej wzbudza wątpliwości, a to uniemożliwia ocenę czy kwalifikuje się ona do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym lub chociażby mniejszym zakresie. Wynika to głównie z faktu wskazania przez skarżącą okoliczności, z których wynikają istotne obciążenia dla jej budżetu domowego. Jednak skarżąca wezwana do ich wykazania dokumentami nie spróbowała ich w żaden sposób uprawdopodobnić. Skarżąca podała, zatem wysokie koszty leczenia córek, ale nie nadesłała rachunków za leki, zaświadczenia lekarskiego o złym stanie zdrowia, czy innego dokumentu uprawdopodobniającego tę okoliczność. Skarżąca podała, też, że płaci co miesiąc wysoką ratę kredytu, ale nie wskazała celu na jaki go wzięła. Odnośnie kredytu przychodzi wyjaśnić, że po pierwsze jego posiadanie świadczy o tym, że skarżąca na etapie jego przyznawania musiała się wykazać odpowiednią zdolnością kredytową, co świadczy przeciwko przyjęciu, że jest ona osobą ubogą. Po drugie spłata kredytu nie może mieć pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi i być okolicznością uzasadniającą zwolnienie z kosztów sądowych. Po trzecie skarżąca nie wykazała celu kredytu, a zatem referendarz sądowy nie jest w stanie ocenić, czy cel, na jaki został zaciągnięty, a w konsekwencji koszt jego spłaty, są życiowo niezbędne. W przedmiocie tego, jak należy oceniać kredyt, przy ustalaniu możliwości poniesienia kosztów sądowych przez stronę ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wypowiadał się natomiast już wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach. Ich przykłady to: postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1/14, Lex nr 1452182, z tezą "Spłata kredytów nie może być okolicznością uzasadniającą zwolnienie od kosztów sądowych. Podejmując bowiem decyzję o ich zaciągnięciu strona musi też liczyć się z koniecznością ich spłaty. Konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych nie może mieć priorytetu zapłaty przed ponoszeniem kosztów sądowych."; postanowienie NSA z 9 października 2013 r., sygn. akt I OZ 862/13, Lex nr 1461345, z tezą: "Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyty nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Wynikające z nich prywatne zobowiązania finansowe nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania." Zauważyć, zatem ponownie przyjdzie, podzielając w tej mierze jeszcze inne utrwalone poglądy orzecznictwa, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna uprawnia ją do przyznania prawa pomocy, w tym również do wykazania, że sytuacja materialna skarżącej uległa pogorszeniu w stosunku do tej, jaka miała w czasie, kiedy wzięła kredyt. Temu natomiast mogłyby służyć m.in. wyciągi z rachunków bankowych skarżącej, których nie przesłała. Trafnie też wywiódł Naczelny Sąd Administracyjny, że "Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę." (por: NSA w postanowieniu z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1028/14, LEX nr 1530792). Sąd ten stwierdził, także, że "Uchylając się od współpracy z Sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez Sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy" (por: NSA w postanowieniu z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223). Podzielając przedstawione poglądy orzecznictwa, referendarz sądowy stwierdził, że w efekcie, brak danych uniemożliwił zbadanie, czy sytuacja majątkowa skarżącej wypełnia określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przesłanki, których zaistnienie skutkowałoby uwzględnieniem jej wniosku i przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tych też względów, z uwagi na niewykazanie przez skarżącą, wszystkich danych niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.