II SO/Op 11/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. K. o wyłącznie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 9 września 2010 r., nr [...] o wymierzenie grzywny organowi w związku z nieprzekazaniem skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. R. K. złożyła do tut. Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy pismem z dnia 5 lipca 2011 r. wnosząc jednocześnie zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego opolu z dnia 17 czerwca 2011 r. oddalające wniosek o wyłącznie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. Wobec tego skarżącej przesłano urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy do wypełnienia i odesłania, skarżąca odesłała go w dniu 21 lipca 2011 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), z przekroczeniem ustawowego terminu. Spowodowało to wydanie przez tut. Sąd zarządzenia z dnia 1 sierpnia 2011 r. o pozostawieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Zarządzenie to doręczono skarżącej w dniu 10 sierpnia 2011 r., a w dniu 12 sierpnia 2011 r. wniosła ona wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 14 października 2011 r. tut. Sąd przywrócił skarżącej termin. W urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wniosła o zwolnienie jej z kosztów sądowych w całości. Uzasadniając wniosek wskazała, że mąż pozostawił ją z długami i jest z nim w okresie przedrozwodowym. Mąż nie daje jej żadnych pieniędzy, a jeszcze musi spłacać jego długi. Skarżąca ma tylko emeryturę kwocie 1405 zł i nie stać jej na leki i wyżywienie. Jedyny jej majątek stanowi mieszkanie czynszowe o powierzchni 37,20 m2. Co miesięczne wydatki skarżącej wyglądają następująco: czynsz 242 zł, światło 62 zł, gaz z butli 50 zł, telefon 86 zł, węgiel 200 zł (średnia z roku wraz z przywozem), drewno 100 zł (średnia z roku wraz z przywozem), lekarstwa 50 zł, kredyt 50 zł , środki czystości 30 zł, wyżywienie 100 zł. R. K. podniosła, że aby "nie umrzeć z głodu" resztę musi pożyczyć. W załączeniu przesłała kopie opłaconych rachunków: - za energię z lipca i sierpnia 2011 r. na kwotę 62,80 zł, - za telefon z dnia 13 lipca 2011 r., na kwotę 87,06 zł, - za lekarstwa z dnia 1 stycznia 2011 r. na kwotę 93,23 zł, 15 marca 2011 r. na kwotę 207,19 zł, 14 kwietnia 2011 r. na kwotę 60,53 zł, dowód wpłaty składki na ubezpieczenie na życie w PZU z dnia 28 marca 2011 r. na kwotę 60,90 zł, potwierdzenie wpłaty gotówkowej z dnia 8 lipca 2011 r. na rachunek skarżącej w [...] na kwotę 509,90 zł, pismo z dnia 12 maja 2011 r., informujące o stawce obowiązującego od dnia 1 września 2011 r. czynszu w kwocie 242,25 zł. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, w związku ze złożonym przez skarżącą wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wezwał skarżącą w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. - dokumentów uprawdopodabniających, iż jest w okresie rozwodowym z mężem, a także, iż obecnie obciążają ją jego zadłużenia, - wskazanie czy obecnie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz jeśli tak to o przedłożenie dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość jego miesięcznych dochodów, a także jego zeznania podatkowego za 2010 r. potwierdzonego, że zostało złożone w Urzędzie Skarbowym lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres, -przedłożenie wyciągów z posiadanych przez wszystkich członków gospodarstwa domowego wnioskodawcy rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, - nadesłania zeznania podatkowego za rok 2010 potwierdzonego, że zostało złożone w Urzędzie Skarbowym lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres, - wskazanie czy skarżąca lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie korzystają w okresie ostatnich 3 miesięcy ze świadczeń z pomocy społecznej, jeśli tak to w jakiej wysokości. Wezwanie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie, może być uznane za niewskazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jej odmową. Wezwanie zostało doręczone skarżącej w dniu 2 listopada 2011 r., w odpowiedzi na nie przesłanej dnia 9 listopada 2011 r. (data nadania w placówce pocztowej), zawartej w piśmie z dnia 7 listopada 2011 r., wskazała, że jeszcze nie złożyła pozwu o rozwód z uwagi na brak możliwości dostarczenia mężowi pozwu, a gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. W załączeniu przedłożyła odpis zeznania podatkowego za rok 2010 r. oraz jak opisała wykaz bankowych zadłużeń i dowody spłat zadłużeń za ostanie trzy miesiące. Skarżąca nadesłała też decyzję o waloryzacji jej emerytury z dnia 15 marca 2011 r., kwota emerytury do wypłaty to 1405 zł. Deklaracja podatkowa za rok 2010 złożona przez skarżącą indywidualnie wskazuje na jej dochód do opodatkowania w kwocie 17164,88 zł, jest to dochód po odliczeniach wydatków na cele rehabilitacyjne oraz związane z ułatwieniem wykonywania czynności życiowych w kwocie 2280 zł, nadpłata podatku wyniosła 411 zł. Skarżąca przesłała szereg dokumentów odnośnie pożyczek i kredytów w bankach. Są to kolejno kopia pierwszej strony umowy pożyczki gotówkowej nr [...], bez podpisów i niekompletna, 3 wydruki wykonania przelewów na kwotę 207 zł, do umowy kredytowej nr [...], potwierdzona przez [...] w [...], plan spłaty rat do umowy kredytowej nr [...] z [...] dnia 8 czerwca 2009 r. z załączonymi kopiami wpłaty gotówkowej do tego kredytu z dnia 5 maja 2011 r., 3 czerwca 2011 r., 8 lipca 2011 r., 17 sierpnia 2011 r. i 16 września 2011 r. na kwotę 98,77 zł, umowę kredytu odnawialnego z dnia 8 kwietnia 2011 r. z limitem kredytowym 10000 zł zawartą z [...] wraz z dowodami spłaty rat kredytu z dnia 6 czerwca 2011 r., na kwotę 326,99 zł, 15 lipca 2011 r. na kwotę 126,99 zł i z 16 sierpnia 2011 r. na kwotę 327,48 zł, umowę o kartę kredytową z limitem 2000 zł podpisaną [...] w dniu 16 czerwca 2008 r. na nazwisko R. K. wraz z dowodami wpłat na konto tej pożyczki kwot 248,21 zł w dniu 6 czerwca 2011 r., 248,32 w dniu 8 lipca 2011 r. oraz drukiem wpłaty na kwotę 263,61 zł z terminem płatności w dniu 5 sierpnia 2011 r., bez potwierdzenia jej wpłaty. Skarżąca załączyła też wydruki płatności dokonywanych za pomocą karty kredytowej w sklepach. Inne umowy kredytowe, których kopie przesłała skarżąca to umowa o kredyt gotówkowy z dnia 8 kwietnia 2009 r. z [...] na kwotę 26702,26 zł wraz z planem spłaty rat, gdzie wskazany jest okres kredytowania 30 miesięcy oraz dowody wpłat za okres od 4 stycznia 2011 r. do 16 sierpnia 2011 r. na różne kwoty od 726,00 zł do 100 zł, umowę pożyczki na cele mieszkaniowe zawartą przez A. K. w dniu 20 kwietnia 2010 r. z kasą oszczędnościową [...] na kwotę 20000 zł oraz umowę pożyczki na cele mieszkaniowe zawartą przez niego z tą samą firmą z tego samego dnia na kwotę 40000 zł, do umów tych skarżąca dołączyła trzy potwierdzenia przelewów dokonanych przez nią, w tym dwa na kwoty 1497,48 zł i jeden na kwotę 1490 zł na konto [...], umowę kredytu konsolidacyjnego z dnia 4 kwietnia 2008 r. zawartą z [...] na nazwisko R. K. oraz dowody wpłat za okres od 15 kwietnia 2011 r. do 3 sierpnia 2011 r. kwot od 3,11 zł do 1152 zł do tej umowy kredytowej, umowę pożyczki z [...] z dnia 20 sierpnia 2011 r. wraz z dowodami wpłat za okres od 27 sierpnia 2011 r. do 29 października 2011 r. kwot od 30 zł do 250 zł, a także sporządzony przez skarżącą wykaz kosztów pocztowych i sądowych za okres od 2006 r. do chwili obecnej. W aktach sprawy o sygn. II SO/Gl 21/10 w której skarżąca złożyła wniosek o wyłącznie sędziów przekazany do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu, znajduje się postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 grudnia 2010 r. o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że skarżąca podawała w grudniu 2010 r., iż zamieszkuje wspólnie z mężem A. K., a ich łączny dochód miesięczny to kwota netto 3490 zł. Działając w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz 1270 z zm.), zwanej dalej P.p.s.a, referendarz sądowy zważył, co następuje: Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a., o prawo pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istota instytucji procesowej prawa pomocy przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( art. 244 § 1 P.p.s.a. ). Zaznaczenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a. ). Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy ( por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. ). W ocenie referendarza tak jest w niniejszej sprawie. Skarżąca pomimo wezwania i pouczenia jej o skutkach nie zastosowania się do jego treści, nie wyjaśniła wątpliwości odnoszących się do stanu majątkowego jej i jej rodziny. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że skarżąca tłumaczyła fakt nie złożenia pozwu rozwodowego niemożliwością jego doręczenia mężowi. Tłumaczenie skarżącej w tym względzie nie jest wiarygodne, złożenie pozwu o rozwód nie jest uzależnione od konieczności doręczenia go pozwanemu, w sytuacji natomiast, gdy skarżącej nie jest znane miejsce pobytu małżonka, którym chce się rozwieść może złożyć do właściwego sądu wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu. Brak zatem jakiegokolwiek przesłania przez skarżącą odpisu pozwu rozwodowego potwierdzonego, że został on złożony w sądzie, wzbudza uzasadnioną wątpliwość, co tego czy skarżąca faktycznie nie zamieszkuje z mężem i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego, a w konsekwencji, że nie może liczyć także na jego dochód. Zgodnie bowiem z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Stanowi o tym art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o treści: "Małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Ponadto, oprócz przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, za przyjęciem przez referendarza, że sytuacja finansowa męża skarżącej ma wpływ na kwestię przyznania jej prawa pomocy przemawia to jak tłumaczone jest pojęcie "stan majątkowy strony" na tle orzecznictwa związanego z prawem pomocy. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r. , sygn. I OZ 657/0, teza 1, System Informacji Prawnej Lex nr 181557, orzeczono, że "Art. 252 § 2 P.p.s.a., nie można interpretować wąsko, gdyż pojęcie "stanu majątkowego strony" nie jest tożsame z pojęciem "jej majątku". Jest ono zakresem zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe. Niewątpliwie wpływa na sytuację skarżącej ma też sytuacja majątkowa jej męża, stąd referendarz sądowy poczynił próby jej ustalenia. Dodatkowo należy stwierdzić, że z przesłane przez skarżącą dowody - wszystkie w postaci kserokopii - zawieranych przez nią licznych umów pożyczek i kredytów, w tym także dwóch zawartych przez jej męża, nie wskazują, że skarżąca spłaca długi swojego męża. Wynika z nich natomiast, że skarżąca reguluje zaciągnięte przez siebie zobowiązania z powyższych tytułów. Jedynie dwukrotnie dokonała wpłaty na rzecz pożyczki wziętej przez męża w [...], przy czym przelewów tych dokonywała z należącego do niej konta bankowego w [...] w [...], a nie przesłała do tut. Sądu żadnych wydruków z tego konta, do czego była wzywana na podstawie art. 255 P.p.s.a. Wobec tego nie można jednoznacznie ustalić, jaki jest stan majątkowy skarżącej, gdyż jak widać nie przesłała ona wyciągu ze swojego konta bankowego w [...], nie wiadomo zatem jaki jest stan środków na tym rachunku. Reasumując skarżąca mogła przedłożyć w ocenie referendarza dokumenty wymienione w wezwaniu na okoliczność bycia w okresie przedrozwodowym z mężem oraz wyciąg z konta bankowego w [...] z którego w dniach 8 sierpnia 2011r., 8 września 2011 r. i 12 października 2011r. dokonywała przelewów kwot na konto pożyczki w [...] zaciągniętej przez jej męża. Nieprzedłożenie ich zatem należy potraktować jako niewykazanie, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy. W świetle obowiązującego orzecznictwa sądów administracyjnych "Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, do dostarczenia, której została zobowiązana na podstawie art. 255 P.p.s.a, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy." (patrz postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2009 r., sygn. akt II FZ 260/09, niepubl., System Informacji Prawnej Lex nr 552702). Pogląd taki wyraził też Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II FZ 525/08, niepubl., System Informacji Prawnej Lex nr 551932 : "Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, iż strona wykazała przesłanki uzasadniające przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek." oraz w postanowieniu z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II GZ 332/08, niepubl. System Informacji Prawnej Lex nr 551914: "Uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego w trybie art. 255 P.p.s.a. służy uzupełnieniu stanu wiedzy o sytuacji stron. Sąd zwraca się do strony, jeśli w toku badania akt sprawy dojdzie do wniosku, że dane w nich zawarte są niewystarczające do oceny, czy zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy. Niezastosowanie się strony do wezwania sądu odnosi ten skutek, że w sytuacji pełnego wyjaśnienia okoliczności sprawy sąd musi odmówić przyznania prawa pomocy." Wobec powyższego, zdaniem referendarza sądowego należało skarżącej na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a. odmówić przyznania prawa pomocy i orzeczono jak w sentencji.