I SA/Po 1010/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2007 r. postanawia oddalić wniosek. E. K., reprezentowany przez radcę prawnego, pismem z dnia [...], wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], określającą zobowiązanie w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2007 r. w wysokości [...] zł. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu 2 grudnia 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że utrzymuje się tylko z wynagrodzenia za pracę, na bieżące utrzymanie pozostaje mu niewielka kwota, żyje poniżej minimalnej egzystencji. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, posiada mieszkanie o pow. [...] m2, nie posiada domu, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca podał, że jego dochód miesięczny brutto wynosi [...] zł, przy czym wynagrodzenie to obciążone jest zajęciem komorniczym na rzecz Urzędu Skarbowego w A., a miesięczne potrącenie wynosi [...] zł. Ponadto oświadczył, że ponosi następujące opłaty: [...] zł za dwa miesiące za energię elektryczną, [...] zł za dwa miesiące za gaz, [...] zł miesięcznie za najem lokalu. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że pełni funkcję dyrektora ds. technicznych w X. Sp. z o.o. Wynagrodzenie skarżącego z tego tytułu wynosi [...] zł brutto i powtórzył, że jest ono obciążone zajęciem komorniczym na rzecz Urzędu Skarbowego w A., kwota miesięcznego potrącenia wynosi [...] zł. Wnioskodawca podał, że na koszty miesięcznego utrzymania składają się: opłata z tytułu najmu lokalu mieszkalnego w wysokości [...] zł, opłata za czynsz [...] zł, opłata za prąd [...] zł ([...] zł co dwa miesiące), opłata za gaz [...] zł ([...] zł co dwa miesiące), a pozostałą kwotę przeznacza na zakup produktów żywnościowych, podstawowych środków czystości oraz innych potrzebnych do codziennej egzystencji. Skarżący oświadczył, że nie posiada pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji i nie uzyskuje dodatkowych dochodów. Wnioskodawca posiada 1% udziału w spółce X. Sp. z o.o., gdzie pełni funkcję prokurenta, jednak nie uzyskuje z tego tytułu żadnych dochodów. Skarżący podał, że pozostaje w związku małżeńskim z A. K., a pomiędzy małżonkami obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Skarżący nie udzielił natomiast żadnej odpowiedzi na pytania dotyczące sytuacji majątkowej i finansowej jego żony, ani nie przedłożył żadnych dokumentów w tym zakresie. Do pisma załączył kserokopie: zeznań rocznych podatkowych za 2012 i 2013 r., wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego przez [...] za okres od 1 marca do 31 sierpnia 2014 r., saldo na tym rachunku wynosi [...] zł, na rachunek ten nie wpływają żadne środki pieniężne, wyroku Sądu Rejonowego w A. Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...], o sygn. akt [...] o ustanowieniu rozdzielności majątkowej w małżeństwie skarżącego, postanowienia Sądu Rejonowego w A. Wydział Cywilny z dnia [...], o sygn. akt [...] o dokonaniu podziału majątku wspólnego A. K. i E. K. w ten sposób, że wnioskodawczyni A. K. przyznano prawo własności nieruchomości położonej w B., Gm. C. składającej się z działek oznaczonych numerami geodezyjnymi [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha, a uczestnikowi postępowania E. K. przyznano spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego oznaczonego numerem [...] położonego w A. przy ul. A. wraz z wkładem budowlanym. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 4 lutego 2015 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że skarżący, pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie udzielił odpowiedzi na pytania dotyczące sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej jego żony – A. K., co uniemożliwiło dokonanie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej strony. W ustawowym terminie skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, złożył sprzeciw, w którym podniósł, że w sytuacji istnienia rozdzielności majątkowej między małżonkami, nie ma on jakichkolwiek środków prawnych, by uzyskać od żony informacje o jej sytuacji majątkowej. Zdaniem wnioskodawcy faktem powszechnie znanym i wynikającym z doświadczenia życiowego jest okoliczność, że o ile współmałżonek udziela drugiemu pomocy w postaci świadczeń osobistych oraz pieniężnych związanych z jego utrzymaniem, to drugi małżonek nie może liczyć na taką pomoc w zakresie prowadzonych przez niego sporów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej w skrócie: "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W analizowanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W świetle powołanych regulacji, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe regulacje stanowią odstępstwo od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Prawo pomocy ma zatem służyć najuboższym, a więc osobom, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Zatem jak już wyżej wskazano, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd, dokonując oceny przedłożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń, doszedł do przekonania, że wnioskodawca nie wykazał w istocie przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł. W pierwszej kolejności podnieść należy, że - stosownie do powołanych wyżej przepisów - warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz, czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., o sygn. akt GZ 71/04, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, twierdzenia skarżącego, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, są nieprzekonujące. W tym kontekście, w pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący osiąga stały dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł brutto w Sp. z o.o. X., gdzie pełni funkcję dyrektora ds. [...]. Dodatkowo skarżący pełni w tej spółce również funkcję prokurenta, jednak nie uzyskuje z tego tytułu żadnych dochodów. Skarżący poza wynagrodzeniem za pracę nie uzyskuje żadnych innych dodatkowych dochodów. Wynagrodzenie obciążone jest zajęciem komorniczym na rzecz Urzędu Skarbowego w A., kwota miesięcznego potrącenia wynosi [...] zł. Wnioskodawca podał, że na koszty miesięcznego utrzymania składają się: opłata z tytułu najmu lokalu mieszkalnego w wysokości [...] zł, opłata za czynsz [...] zł, opłata za prąd [...] zł ([...] zł co dwa miesiące), opłata za gaz [...] zł ([...] zł co dwa miesiące), a pozostałą kwotę przeznacza na zakup produktów żywnościowych, podstawowych środków czystości oraz innych potrzebnych do codziennej egzystencji. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że sytuacja finansowa skarżącego jest wprawdzie trudna, ale osiągane przez niego dochody wystarczają na ponoszone przez niego wydatki. Mimo to za zupełnie niezrozumiałe, pozbawione jakiejkolwiek logiki i wbrew doświadczeniu życiowemu, należy uznać postępowanie skarżącego, który nie czyni starań, aby znaleźć dodatkowe źródła dochodu, a pełni nieodpłatnie funkcję prokurenta w Sp. z o.o. X. Z oświadczeń skarżącego wynika także, że nie prowadzi gospodarstwa domowego z innymi osobami, pozostaje w związku małżeńskim, a pomiędzy małżonkami od dnia [...] istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. Skarżący mieszka w mieszkaniu o pow. [...] m², które w wyniku podziału majątku wspólnego zostało jemu przyznane, obecnie skarżący najmuje to mieszkanie od Y. Sp. z o.o. w siedzibą w A. Okoliczność najmu mieszkania przyznanego wcześniej stronie nie została w jakikolwiek sposób wyjaśniona, a jak wskazano wcześniej, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem z wydruku z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego (stan na dzień 3 lutego 2015 r.) wynika, że wspólnikiem w Y. Sp. z o.o. jest "X. Sp. z o.o." Sp. k., z kolei wspólnikami "X. Sp. z o.o." Sp. k. jest X. Sp. z o.o. i A. K. Zaznaczyć dodatkowo należy, że wnioskodawca posiada 1% udziału w X. Sp. z o.o. Sąd stwierdza, że analiza oświadczenia skarżącego zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożonych później - na wezwania referendarza sądowego - dodatkowych informacji, dowodzi, że są one niepełne. To samo dotyczy również informacji wskazanych przez skarżącego w uzasadnieniu rozpoznawanego przez Sąd sprzeciwu. Skarżący, wbrew wyraźnemu żądaniu referendarza, nie przedstawił informacji o sytuacji majątkowej i finansowej jego żony. Jako przyczynę odmowy udzielania żądanych informacji wskazał na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej i związany z tym brak jakichkolwiek środków prawnych, by uzyskać od żony informację o jej sytuacji majątkowej. Odmawiając jednakże przekazania informacji w tym zakresie skarżący pozbawił Sąd możliwości oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Podnieść bowiem należy, że skoro strona twierdzi, iż potrzebuje pomocy w realizacji jej praw (w tym przypadku w postaci poniesienia kosztów sądowych), to - w realiach niniejszej sprawy - istnieje konieczność oceny, czy żona skarżącego mogłaby udzielić mu pomocy w celu zaspokojenia tej potrzeby. Dopiero jednoznaczne stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy żony podatnik nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Niedostarczenie przez wnioskodawcę szczegółowych informacji odnośnie sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej jego żony, nie pozwala w istocie na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W kontekście powyższych rozważań zaakcentować należy, że fakt istnienia ustroju rozdzielności majątkowej nie ma wpływu na obowiązki małżonków określone w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm. - dalej w skrócie: "K.r.o."). Jak wynika bowiem z art. 23 K.r.o. małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro zatem małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, to żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi także w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast istnienie między małżonkami rozdzielności majątkowej, czy też brak prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, nie stanowią okoliczności, w których to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., o sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., o sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r., o sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 8 października 2014 r., o sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r., o sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r., o sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 K.r.o.). Pozostawanie zatem w związku małżeńskim, nawet jeśli tylko formalnie, stosownie do art. 27 K.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., o sygn. akt II OZ 12[...]/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd wskazuje także, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny i wszechstronny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący, nie przedstawiając części informacji pozwalających na rzetelną, pełną i obiektywną ocenę możliwości płatniczych żony, nie uczynił zadość tym wymaganiom. Jak już wskazano, obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w badanej sprawie. Zdaniem Sądu, strona - pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy - nie udzieliła pełnej odpowiedzi, która pozwoliłaby na ustalenie, że nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych. Także w złożonym sprzeciwie skarżący nie uzupełnił wyżej wskazanych braków poprzez złożenie stosownych oświadczeń bądź dokumentów, a tym samym nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Sąd zaznacza, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2013 r., o sygn. akt I FZ 476/13, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Za zupełnie chybione należy natomiast uznać zawarte w sprzeciwie twierdzenie skarżącego, jakoby faktem powszechnie znanym i wynikającym z doświadczenia życiowego była okoliczność, że o ile współmałżonek udziela drugiemu pomocy w postaci świadczeń osobistych oraz pieniężnych związanych z jego utrzymaniem, to drugi małżonek nie może liczyć na taką pomoc w zakresie prowadzonych przez niego sporów sądowych. W tym kontekście należy zauważyć, że w składanych oświadczeniach skarżący nigdzie nie stwierdził, iż otrzymuje jakąkolwiek pomoc od swojej żony lub innych osób. Konkludując Sąd stwierdza, że skoro skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny jego stanu majątkowo-finansowego. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Sąd jeszcze raz podkreśla, że w analizowanej sprawie, sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawcy oceniania jest również przez pryzmat sytuacji majątkowej jego żony. Do tej oceny z kolei niezbędne jest podanie przez wnioskodawcę informacji wskazanych w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy (ewentualnie złożenie odpisów stosownych dokumentów). Brak powyższych danych i bierna postawa wnioskodawcy w tym zakresie uniemożliwiły Sądowi uwzględnienie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.