I SA/Po 1056/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku PK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi PK na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za III kwartał 2012 r. i IV kwartał 2014 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący PK pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że uzyskuje niski dochód w wysokości [...] tytułem diety, żona natomiast w wysokości [...] netto z tytułu umowy o pracę. Wnioskodawca podał, że na ich utrzymaniu pozostają dzieci: [...]-letnia córka, która studiuje, [...]–letni syn i [...]-letnia córka. Skarżący oświadczył, że posiada dom jednorodzinny o pow. [...] m2, dom letniskowy o pow. [...] m2 oraz [...] gruntu - nieużytki. Wnioskodawca podał, że posiada udziały w spółce z o.o. o wartości [...]. Skarżący we współwłasności z bankiem posiada samochód osobowy marki R. Wnioskodawca wskazał, że w jego małżeństwie obowiązuje ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej. Skarżący podał, że z tytułu diety radnego otrzymuje [...] netto, małżonka z tytułu umowy o pracę [...] netto. Wskazał, że rata kredytu hipotecznego i konsumpcyjnego wynosi [...], opłaty za media [...], bieżące wydatki [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat i czy spłaca te kredyty, jeżeli nie należy przedłożyć zaświadczenia z banków o zaległościach, inne koszty), 4. podanie czy osoby pozostające ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskują dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 5. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym poza dochodami z tytułu diety radnego i wynagrodzenia za pracę uzyskują inne dochody (np. z tytułu prac dorywczych, sezonowych, udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach, umowy zlecenia, umowy o dzieło, stypendium, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 6. złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia za ostatnie [...] miesiące jakie otrzymała żona skarżącego, 7. podanie od kiedy skarżący zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, czy w [...] uzyskał przychody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów, jeżeli skarżący w [...] prowadził działalność gospodarczą to za okres jej prowadzenia należy przedłożyć odpis z książki przychodów i rozchodów, deklaracje VAT-7, wyciąg z firmowego rachunku bankowego, ewidencję środków trwałych, 8. podanie w jakiej wysokości małżonka skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychody, w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów, należy przedłożyć odpis z książki przychodów i rozchodów za okres [...], deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, wyciąg z firmowego rachunku bankowego za ostatnie [...] miesięcy, ewidencję środków trwałych, podać ilu zatrudnia pracowników, 9. podanie roku produkcji i wartości rynkowej samochodu R oraz wyjaśnienie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym poza w.w pojazdem posiadają inne pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jakie, marka, rok produkcji i wartość rynkowa. Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżący do chwili obecnej nie odpowiedział na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć również należy, że w zakresie w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową strony wnoszącej o prawo pomocy, t.j. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 67/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z córkami w wieku [...] lat i z [...]-letnim synem. Wnioskodawca posiada dom o pow. [...] m2, którego wartość określił na kwotę [...], domek letniskowy o pow. [...], którego wartość określił na kwotę [...], [...] nieużytków, udziały w spółce z o.o. o wartości [...]. Wnioskodawca podał, że we współwłasności z bankiem posiada samochód osobowy marki R, przy czym, mimo wezwania, nie wyjaśnił jaki jest rok produkcji i wartość rynkowa w.w pojazdu. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił również czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym poza w.w pojazdem posiadają inne pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie, jaka jest ich marka, rok produkcji i wartość rynkowa. Skarżący podał, że uzyskuje dochody w wysokości [...] z tytułu diety radnego, żona z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] netto. Wnioskodawca mimo wezwania nie wyjaśnił czy poza deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodami on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują inne dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu. Z oświadczeń skarżącego, jak już wcześniej wskazano, wynika, że posiada udziały w spółce z o.o. Skarżący nie podał czy z tytułu udziałów w spółce z o.o. uzyskuje dochody, nie podał również czy osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, czy pełnią funkcje członka zarządu lub prokurenta w spółkach, czy z tego tytułu uzyskują dochody. Z akt sprawy wynika, że skarżący prowadził działalność gospodarczą, którą, jak oświadczył, zawiesił [por. karta nr [...] akt sądowych]. Mimo wezwania skarżący nie podał od kiedy zawiesił prowadzenie działalność gospodarczej, nie wyjaśnił czy z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w [...] uzyskał przychody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów, nie przedłożył również odpisu z książki przychodów i rozchodów za okres jej prowadzenia w [...], deklaracji VAT-7, wyciągu z firmowego rachunku bankowego, ewidencji środków trwałych. Z akt sprawy wynika również, że małżonka wnioskodawcy prowadzi działalność gospodarczą [por. karta nr [...] akt sądowych]. Mimo wezwania skarżący nie wyjaśnił w jakiej wysokości małżonka z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychody, w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów, nie przedłożył odpisu z książki przychodów i rozchodów za okres [...], deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, wyciągu z firmowego rachunku bankowego za ostatnie [...] miesięcy, ewidencji środków trwałych. Skarżący mimo wezwania nie złożył również zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia za ostatnie [...] miesiące jakie otrzymała jego żona. Wnioskodawca mimo wezwania nie podał w jakiej wysokości z rozbiciem na poszczególne wydatki ponoszą opłaty za ogrzewanie, wodę, gaz, energię elektryczną, telefony, abonament RTV, w jakiej wysokości ponoszą koszty wyżywienia, zakupu lekarstw, inne koszty, w jakiej wysokości spłacają kredyt hipoteczny, kiedy został zaciągnięty, na jaki okres, w jakiej wysokości i w jakiej kwocie spłacają raty kredytu konsumpcyjnego, kiedy kredyt został zaciągnięty, na jaki okres, w jakiej wysokości. Skarżący mimo wezwania nie złożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie wyjaśnił nawet czy zeznania roczne podatkowe za [...] sporządzili i złożyli w Urzędzie Skarbowym, nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych, nie wyjaśnił czy on lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunki bankowe posiadają. W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił rzeczywistej sytuacji finansowej swojej i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania skarżącego i jego rodziny. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.