I SA/Po 1073/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 19 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AS o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, t.j. od wpisu od skargi w sprawie ze skargi AAS na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący AS, reprezentowany przez doradcę podatkowego, złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, t.j. od wpisu od skargi, co wynika z treści uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest osobą bezrobotną. W [...] utracił pracę. Skarżący wyjaśnił, że nie otrzymuje zasiłku dla bezrobotnych, nie posiada także innych źródeł utrzymania. Wnioskodawca wskazał, że nie otrzymuje pomocy od żony, z którą nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, małżonka łoży jedynie na utrzymanie dzieci. Wnioskodawca podał, że z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej małżeńskiej od [...]. Skarżący wyjaśnił, że nie posiada żadnych oszczędności. Obecnie utrzymuje się jedynie z niewielkiej pomocy ze strony najbliższych, to jest teściowej oraz szwagra, żona natomiast odmówiła jemu udzielenia jakiejkolwiek pomocy. Skarżący wskazał, że jakkolwiek żona odmawia mu wsparcia materialnego, to jednak i tak warto zauważyć, że aktualnie znacznie pogorszyła się i jej sytuacja materialna. W miesiącach od [...] do [...] miała znikomą ilość pracy, co skutkowało brakiem dochodów, które byłyby wystarczające do poniesienia kosztów utrzymania rodziny. W żadnym razie nie uzyskała nadwyżki, która pozwoliłaby na ewentualne sfinansowanie wpisów od skarg do WSA (wnioskodawca wskazał, że małżonka takiej pomocy odmawia). Skarżący stwierdził, że jego sytuacja materialna, która i tak była bardzo zła, pogorszyła się. Pogorszyła się również sytuacja jego żony. Małżonka z uwagi na brak zleceń zmuszona była do nieprzedłużenia umowy z [...] pracownikami. Pozostał jej tylko [...] pracownik, co świadczy o redukcji firmy. Zdaniem wnioskodawcy świadczy to również o pogorszeniu jej sytuacji majątkowej i o tym, że nawet gdyby chciała (a nie chce), to i tak nie posiada środków by pomóc jemu w sfinansowaniu wpisów sądowych, które w [...] sprawach wynoszą ponad [...] zł. Wnioskodawca podał, że jego sytuacja materialna na przestrzeni ostatnich miesięcy pogorszyła się, również pogorszyła się sytuacja jego żony i rodziny. Powyższe stanowi nową sytuację faktyczną w stosunku do tej opisanej w pierwotnie złożonym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Wnioskodawca nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący podał, że nie ma innych osób na swoim utrzymaniu. Wyjaśnił, że prowadzi osobne gospodarstwo domowe. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że koszty jego miesięcznego utrzymania wynoszą ok. [...], przy czym [...]. Małżonka ponosi natomiast koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...], w tym [...]. Skarżący podał, że nie pozostaje na utrzymaniu żony. Skarżący wyjaśnił, że nie posiada nieruchomości położonej w U. Wskazał, że nie przekazał majątku nieodpłatnie, majątek, który posiadał, był zabezpieczony hipoteką na rzecz firmy A. Zobowiązania skarżącego wobec A przekroczyły wartość firmy. Małżonka poza domem nie posiada innych nieruchomości. Skarżący podał, że nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych. Żona posiada [...]-letni samochód osobowy, który wprowadzono na stan firmy. Wnioskodawca podał, że żona nie uzyskuje żadnych innych dochodów. Skarżący oświadczył, że nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, gdyż od [...] jest zatrudniony na [...] etatu za wynagrodzeniem [...]. Wnioskodawca wskazał, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Skarżący wyjaśnił, że prowadzonych było wobec niego około [...] postępowań egzekucyjnych, do chwili obecnej nie została wyegzekwowana żadna kwota. Wnioskodawca podał, że otrzymuje od teściowej pomoc w wysokości ok. [...] miesięcznie. Dochód teściowej wynosi [...]. Do pisma skarżący załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych za [...], z których wnika, że przychód małżonki z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...]. Skarżący w [...] uzyskał dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] i z innych źródeł w wysokości [...]. Z załączonego przez skarżącego zestawienia zapisów księgowych za poszczególne miesiące od [...] do [...] wynika, że przychód małżonki z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w miesiącu [...] wyniósł [...], w [...] , w [...], w [...], w [...], w [...] w wysokości [...], a zatem łącznie [...], w w.w okresie żona skarżącego poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...], a zatem w okresie od [...] do [...] uzyskała dochód w wysokości [...]. Z załączonych deklaracji VAT-7K wynika, że podstawa opodatkowania w [...] wyniosła [...], nabyto towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wyniosła [...], nabyto towary i usługi za wartość netto [...]. Do pisma skarżący załączył decyzję Urzędu Miejskiego z [...], z której wynika, że wnioskodawca zawiadomił w dniu [...] Urząd Miejski o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej. Do pisma załączył wydruk z rachunku bankowego, przy czym nie wiadomo w jakim banku jest prowadzony rachunek, dla kogo (wydruk opieczętowany jest natomiast firmową pieczątką firmy prowadzonej przez małżonkę skarżącego). Z wydruku z tego nie wynika od kogo wpływają środki pieniężne i z jakiego tytułu przekazywane są te środki na inne rachunki bankowe, w tym czy są przekazywane na osobisty rachunek bankowy małżonki skarżącego (por. postanowienie WSA z dnia [...], sygn. akt [...]). Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od wpisu od skargi, zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, t.j. od wpisu od skargi. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że jest osobą bezrobotną, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami, pozostaje na utrzymaniu teściowej i szwagra. Skarżący nie ma żadnego dochodu, nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Natomiast w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdy skarżący był wezwany do przedłożenia decyzji o zarejestrowaniu w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny podał, że od [...] jest zatrudniony na [...] etatu za wynagrodzeniem w wysokości [...]. W tym miejscu wskazać należy, że w sporządzonym na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył natomiast, że jest osobą bezrobotną. Następnie wskazać należy, że ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że jego żona, z którą nie pozostaje we wspólności majątkowej małżeńskiej i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, prowadzi działalność gospodarczą. Wnioskodawca w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że jego żona w okresie od [...] do [...] miała znikomą ilość pracy, co skutkowało brakiem dochodów, które byłyby wystarczające na utrzymanie rodziny, zmuszona była zwolnić [...] pracowników, pozostał jej tylko [...] pracownik, a zatem pogorszyła się jej sytuacja gospodarcza. Tymczasem ze złożonych na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy kserokopii dokumentów wynika, że w okresie od [...] do [....] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała dochód w wysokości [...]. Dla porównania ze złożonego przez żonę skarżącego zeznania rocznego podatkowego za [...] wynika, że dochód jej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...]. Z załączonych przez skarżącego na wcześniejszym etapie postępowania zeznań rocznych podatkowych wynika, że małżonka w [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała dochód w wysokości [...], w [...] w wysokości [...], zatem uzyskiwany przez nią dochód w kolejnych latach prowadzenia działalności gospodarczej wykazuje tendencję wzrostową. Rozpoznając wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych wzięto pod uwagę nie tylko jego sytuację finansową i majątkową, ale również jego żony. Z przedłożonych przez skarżącego kserokopii dokumentów wynika, jak już wcześniej wskazano, że małżonka z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w [...] uzyskała dochód w wysokości [...], w [...] w wysokości [...], w [...] w wysokości [...], w [...] w wysokości [...]. Małżonka posiada dom jednorodzinny, na stanie prowadzonej przez nią firmy znajduje się [...]- letni samochód, wnioskodawca mimo wezwania nie podał jakiej marki i jaka jest wartość rynkowa tego samochodu. Wprawdzie skarżący podał, że pomiędzy nim i jego żoną istnieje od [...] rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego oraz, że małżonka odmówiła jemu jakiejkolwiek pomocy, to jednak zauważyć należy, iż zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). W świetle ugruntowanego już stanowiska sądów administracyjnych fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, małżonkowie nie prowadzą również wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 15 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 900/12, postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z 3 listopada 2011 r. sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe przyjąć zatem należy, że wysokość osiąganych przez żonę skarżącego dochodów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej oraz jej sytuacja finansowa i majątkowa wpływa również na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. W ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykazał natomiast, że jego małżonka nie jest wstanie pomóc jemu w uiszczeniu kosztów sądowych. Zauważyć również należy, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że korzysta z pomocy teściowej i szwagra. Natomiast gdy został wezwany do podania w jakiej wysokości tę pomoc otrzymuje i w jakiej wysokości oraz z jakiego tytułu osoby udzielające jemu tej pomocy uzyskują miesięczne dochody podał jedynie, że otrzymuje pomoc od teściowej w wysokości ok. [...] i że teściowa uzyskuje miesięczne dochody w wysokości [...]. Skarżący nie odniósł się natomiast do kwestii czy korzysta z pomocy szwagra, w jakiej wysokości miesięcznie, nie podał również czy szwagier uzyskuje miesięczne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości. Zauważyć również należy, że ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...]. Wnioskodawca nie wyjaśnił z jakich środków ponosi nadwyżkę kosztów miesięcznego utrzymania nad środkami finansowymi, którymi dysponuje w ciągu miesiąca. Na uwadze należy mieć bowiem, że skarżący z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje [...] brutto, poza tym, jak zadeklarował, korzysta z pomocy teściowej, od której otrzymuje ok. [...] miesięcznie. Z oświadczeń skarżącego wynika, że jego żona ponosi natomiast koszty swojego i dzieci utrzymania w wysokości [...]. Koszty te małżonka skarżącego ponosi z uzyskiwanych przez nią dochodów. W okresie od [...] do [...] uzyskała dochód w wysokości [...], w tym samym okresie poniosła koszty utrzymania w wysokości ok. [...] ([...] x [...] miesięcy). Zatem różnica pomiędzy dochodami jakie uzyskała, a poniesionymi przez nią kosztami miesięcznego utrzymania, pozwala jej na udzielenie małżonkowi pomocy w celu uiszczenia wpisu od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi [...]. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.