I SA/Po 112/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A w P o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A w P na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...], sygn. akt [...] oddalił skargę A w P na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Celnej. Skarżąca spółka, reprezentowana przez adwokata, pismem z dnia [...] wniosła skargę kasacyjną od w.w wyroku. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] wezwano pełnomocnika skarżącej spółki do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]. Pełnomocnik skarżącej spółki złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] i podpisany przez Prezesa Zarządu PS wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (strona skarżąca nie zakreśliła rubryki 4.2., jednakże z uzasadnienia wniosku wynika, że spółka współpracuje z profesjonalnym pełnomocnikiem na podstawie umowy zlecenia, w ramach której to umowy pełnomocnik procesowy reprezentuje skarżącą w postępowaniach podatkowych, sądowych, karno-skarbowych i stąd też swój wniosek o pomoc prawną ogranicza wyłącznie do kosztów postępowania). W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że do dnia [...] prowadziła działalność polegającą na urządzaniu gier na automatach do gier. Była to jej jedyna działalność gospodarcza. Począwszy od dnia [...], w związku ze zmianą uwarunkowań prawnych, skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, zmuszona była rozwiązać wiążące ją, terminowe kontrakty handlowe oraz zredukować zatrudnienie. Mimo zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej w dalszym ciągu prowadzone są wobec skarżącej postępowania podatkowe w przedmiocie kar pieniężnych z tytułu prowadzonej do dnia [...] działalności. Wskutek licznych uwarunkowań rynkowych, w tym postępowań podatkowych, w [...] skarżąca uzyskała stratę z działalności na poziomie [...], której na chwilę obecną nie jest jednak w stanie pokryć w związku z zakończeniem działalności gospodarczej i tym samym brakiem źródła dochodu. Skarżąca podała, że wobec spółki prowadzonych jest aktualnie kilka postępowań egzekucyjnych, których przedmiotem są należności z tytułu kar pieniężnych, stwierdzone decyzjami ostatecznymi urzędów celnych. W ramach tych postępowań zajęty został cały majątek spółki, który co do zasady ogranicza się wyłącznie do środków pieniężnych i automatów do gier, znajdujących się w posiadaniu organów celnych (środki pieniężne znajdujące się w automatach do gier, które zostały zatrzymane w wyniku czynności kontrolnych przez funkcjonariuszy urzędów celnych). Aktualnie przedmiotem postępowań egzekucyjnych pozostają kary pieniężne na łączną kwotę [...], niemniej w związku z faktem, że według stanu na dzień sporządzania niniejszego wniosku łączna kwota kar pieniężnych, stwierdzonych decyzjami ostatecznymi, opiewa na kwotę ponad [...], istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że w najbliższym czasie cała kwota kar pieniężnych stanie się przedmiotem postępowań egzekucyjnych. W obliczu w.w postępowań podatkowych, dotyczących kar pieniężnych, jak również postępowań egzekucyjnych, zmierzających do ich wyegzekwowania, w tym konieczności zaprzestania prowadzenia dotychczasowej działalności gospodarczej, sytuacja finansowa skarżącej czyni niemożliwym uiszczenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w szczególności opłaty od skargi kasacyjnej. Spółka nie posiada bowiem środków pieniężnych pozwalających jej na zapłatę w.w kosztów postępowania, nie posiada również składników majątkowych, których sprzedaż pozwoliłaby na zapłatę w.w kosztów. Skarżąca podniosła, że powyższe staje się tym bardziej istotne na tle ilości postępowań w przedmiocie kar pieniężnych (wymierzanych w zasadzie bez wyjątku w sprawach analogicznych, gdzie zarzuca się skarżącej organizowanie gier na automatach do gier poza kasynami gier bez zezwolenia). Skarżąca oświadczyła, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...], wartość środków trwałych wnioskodawcy (według bilansu na ostatni rok) [...], strata za ostatni rok obrotowy według bilansu [...], stan [...] rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku prowadzonych przez B wynosił [...], środki pieniężne w kasie [...]. Do wniosku załączyła sprawozdanie finansowe za [...], informację o prowadzonych postępowaniach egzekucyjnych oraz zestawienie postępowań w sprawie kar pieniężnych. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą spółkę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i odpisów dokumentów. Pismo doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżąca do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełniła, gdyż nie złożyła odpisów dokumentów oraz wyjaśnień, o które została wezwana. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Przepisy przenoszą na stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania wyżej wymienionych przesłanek. Na uwadze należy mieć również, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 318/08, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie rozpoznającego wniosek starszego referendarza sądowego wskazać należy, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż treść oświadczenia złożonego przez skarżącą na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W tym miejscu wskazać należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów postępowania, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Wskazać również należy, że to na stronie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie referendarza sądowego w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Podkreślić także należy, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca nie wykazała, iż jej sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W badanej sprawie strona skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Skarżąca bowiem nie przesłała na wezwanie z dnia [...] żądanych dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową oraz nie udzieliła dodatkowych wyjaśnień. Strona skarżąca w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy podniosła, że do dnia [...] prowadziła działalność polegającą na urządzaniu gier na automatach do gier, stwierdziła, że nie posiada środków pieniężnych pozwalających jej na zapłacenie opłaty od skargi kasacyjnej, nie posiada również składników majątkowych, które pozwoliłyby jej na zapłatę w.w kosztów. Wskazała, że w [...] poniosła stratę bilansową w wysokości [...]. Skarżąca wskazała, że stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi [...], spółka posiada środki pieniężne w kasie w wysokości [...]. W tym miejscu zauważyć należy, że skarżąca spółka - mimo wezwania - nie podała w jakiej wysokości w okresie [...] uzyskała przychody i w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów, nie podała czy zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu i w jakiej wysokości wypłaca miesięczne wynagrodzenia. Skarżąca mimo wezwania nie złożyła raportów kasowych za okres od [...] do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, t.j. do dnia [...], nie wyjaśniła nawet czy w w.w okresie raporty kasowe sporządziła, nie złożyła wykazu i wyciągów z wszystkich rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych obrazujących operacje dokonane w ich ramach w okresie od [...] do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, t.j. do dnia [...], w przypadku gdyby rachunki te były zajęte w sposób całkowicie wykluczający korzystanie z nich spółka została zobowiązana do przedłożenia zaświadczenia wystawionego przez bank informującego o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, w tym o środkach udostępnionych spółce w w.w okresie. Skarżąca mimo wezwania nie złożyła odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], nie wyjaśniła nawet, czy zeznania roczne podatkowe składała, nie złożyła sprawozdania finansowego za [...], nie złożyła odpisów deklaracji VAT-7 za miesiące [...] i nie wyjaśniła, czy deklaracje VAT-7 sporządzała i składała w Urzędzie Skarbowym. Spółka mimo wezwania z dnia [...] nie podała również w jakiej wysokości i z jakich środków ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby (np. czynsz, woda, ogrzewanie, gaz, energia elektryczna, telefony stacjonarne i telefony komórkowe), koszty obsługi księgowej i prawnej, inne koszty. Skarżąca nie podała jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa udziałowca spółki, nie wyjaśniła czy zwróciła się do udziałowca z żądaniem uiszczenia dopłat, które zostałyby przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie, nie przedłożyła także żadnych dokumentów świadczących o niemożliwości uzyskania od udziałowca dopłat. Wskazać w tym miejscu należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjął się pogląd, że fakt niedopełnienia obowiązku złożenia dokumentów oraz dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 24 września 2009 r. sygn. akt I OZ 895/09, post. NSA z dnia 03 listopada 2015 r. sygn. akt II FZ 764/15, post. NSA z dnia 14 stycznia 2016 r. sygn. akt I FZ 465/15, post. NSA z 31 maja 2016 r. sygn. akt II OZ 551/16 publikowane na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tych okolicznościach wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącej spółce ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.