I SA/Po 1125/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MP o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi MP na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia postanawia: oddalić wniosek. Skarżący MP, reprezentowany przez brata RP, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazane w sentencji postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Następnie pismem z dnia [...] wniósł o zwolnienie od opłat i kosztów sądowych w całości. Referendarz sądowy pismem z dnia [...] wezwał skarżącego MP do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, poprzez: 1. podanie o co skarżący wnosi, t.j. czy o: zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego, ustanowienie adwokata, ustanowienie doradcy podatkowego, 2. uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy, 3. podanie z kim skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, 4. podanie czy skarżący posiada dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości, jaka jest ich powierzchnia, 5. podanie czy skarżący posiada oszczędności, papiery wartościowe itp. – wysokość nominalna, 6. podanie czy skarżący posiada przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, 7. podanie jaka jest sytuacja majątkowa osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, 8. podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują miesięczne dochody (np. wynagrodzenie za pracę, prowadzenie działalności gospodarczej, prowadzenie działalności rolniczej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, renty, emerytury, inne), jeżeli nie uzyskują żadnych dochodów to czy skarżący i osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe są zarejestrowane w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoby bezrobotne, czy otrzymują zasiłek dla bezrobotnych, jeżeli nie są zarejestrowane to dlaczego, 9. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 10. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 11. złożenie wyciągów z rachunków i lokat bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesiące należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 12. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy wymienić jakie, jakiej marki, typ, rok produkcji i wartość rynkową tych pojazdów, 13. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, 14. podanie do kogo należy dom/mieszkanie, w którym mieszka skarżący, jeżeli wnioskodawca i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym najmują dom/mieszkanie należy podać koszty najmu, 15. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, energia elektryczna, woda, gaz, wyżywienie, koszty leczenia i zakupu lekarstw, środki czystości, telefon, abonament RTV, kablówka, raty kredytów – z podaniem kiedy kredyty zostały zaciągnięte, na co, w jakiej wysokości, jaka jest rata, inne), 16. złożenie oświadczenia, że skarżący nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym i rzecznikiem patentowym, 17. złożenie oświadczenia następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Pismo doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżący do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W niniejszej sprawie skarżący pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 w zw. z art. 252 § 1 i § 1a P.p.s.a. nie odpowiedział na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie wyjaśnił zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. Skarżący bowiem mimo wezwania nie uzasadnił wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie złożył oświadczenia, czy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, czy posiada nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują miesięczne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, ewentualnie czy są zarejestrowani w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotni, czy otrzymują zasiłek dla bezrobotnych, czy korzystają z pomocy opieki społecznej, czy posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, czy posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcje członka zarządu lub prokurenta w spółkach, nie podał również do kogo należy dom/mieszkanie, w którym mieszka, nie wskazał w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił o co wnosi, nie złożył oświadczenia, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą pradawnym, doradcą podatkowym i rzecznikiem patentowym, nie złożył również oświadczenia o następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Nie przedłożył również zeznań rocznych podatkowych za [...], nie wyjaśnił czy zeznania roczne podatkowe za w.w okres składał w urzędzie skarbowym oraz wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesiące, nie wyjaśnił nawet czy rachunki bankowe posiada. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.