I SA/Po 1132/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MG o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi MG na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca MG pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. W skardze wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Następnie skarżąca złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podała, że w związku z trwającą w jej firmie kontrolą finansową od [...], utraciła płynność finansową. Na dzień dzisiejszy nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przewlekłe prowadzenie wielorakich kontroli przez Urząd Kontroli Skarbowej zmusiło ją do przeprowadzenia zmian w firmie i utraty środków pieniężnych. Obecnie utrzymuje się jedynie z renty otrzymywanej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z [...]-letnią córką AK, [...]-letnim synem MG i z mężem. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Wnioskodawczyni podała, że syn prowadzi działalność gospodarczą. Skarżąca oświadczyła, że otrzymuje rentę z ZUS w wysokości ok. [...] po potrąceniach, bez potrąceń renta wynosi [...], mąż posiada udziały w spółce, do tej pory nie było dywidendy. Skarżąca podała, że choruje. Z renty, którą otrzymuje, pokrywa wydatki na swoje utrzymanie, w tym również związane z leczeniem. W bieżącym utrzymaniu pomaga jej rodzina, w szczególności syn. Wnioskodawczyni podała, że z uwagi na chorobę nie jest w stanie podjąć żadnej pracy zarobkowej. Skarżąca podała, że ponosi koszty bieżące, t.j. bieżące opłaty. Do wniosku załączyła kserokopie: decyzji ZUS z dnia [...] o przyznaniu świadczenia rehabilitacyjnego za okres [...] w wysokości 90% podstawy wymiaru, [...] w wysokości 75% podstawy wymiaru, orzeczenia Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...], karty informacyjnej leczenia. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za [...] należących do skarżącej i do osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, w tym samochody, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 4. podanie czy córka skarżącej AK i syn skarżącej MG uzyskują dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu (np. z tytułu udziałów w spółkach, pełnienia funkcji członka zarządu lub prokurenta w spółkach, członka rady nadzorczej, wynagrodzenia za pracę, prowadzenia działalności gospodarczej, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło, inne), 5. podanie czy córka skarżącej AK jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna, jeżeli tak to od kiedy, czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, jeżeli tak to w jakiej wysokości (odpis decyzji), jeżeli nie jest zarejestrowana to dlaczego, 6. podanie czy córka skarżącej AK pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak to czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonek uzyskuje miesięczne dochody oraz czy córka skarżącej pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dziećmi, 7. podanie czy syn skarżącej MG pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak to czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonka uzyskuje miesięczne dochody oraz czy syn skarżącej pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dziećmi, 8. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 9. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, opłaty za wodę, gaz, prąd, telefon, abonament RTV, Internet, koszty wyżywienia, koszty leczenia i zakupu lekarstw, środki czystości, raty kredytów – z podaniem kiedy kredyty zostały zaciągnięte, na co, w jakiej wysokości, inne), 10. podanie czy skarżąca posiadała nieruchomości, wartościowe przedmioty, jeżeli tak to czy sprzedała lub darowała te nieruchomości i wartościowe przedmioty, jeżeli darowała należy podać komu i kiedy, należy przedłożyć odpisy umów darowizn, 11. podanie do kogo należy dom, w którym mieszka skarżąca, jeżeli wnioskodawczyni najmuje dom należy podać koszty najmu, 12. podanie czy skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli nie to od kiedy (odpis dokumentu o zawieszeniu lub zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej), 13. podanie czy osoby, z którymi skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają nieruchomości, jeżeli tak to jakie (dom, mieszkanie, nieruchomość rolna, inne nieruchomości – jaka jest ich powierzchnia oraz szacunkowa wartość), oszczędności, papiery wartościowe, inne prawa majątkowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł - należy wymienić składniki majątku jaki posiadają, 12. złożenie odpisu z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za [...] jaką prowadzi syn skarżącej, złożonych przez niego odpisów deklaracji VAT-7 za [...], wyciągów z firmowych rachunków bankowych za [...], ewidencji środków trwałych, należy również podać ilu syn skarżącej zatrudnia pracowników. Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że z uwagi na zabezpieczenie majątkowe na rachunku bankowym nie ma środków finansowych oraz nie są prowadzone transakcje. Wnioskodawczyni podała, że użytkuje samochód marki M, na który zostało zaciągnięte zobowiązanie kredytowe. Skarżąca podała, że córka urodziła dziecko i pobiera świadczenie rodzinne. Wnioskodawczyni nie wie w jakiej kwocie świadczenie jest przez córkę pobierane. Skarżąca podała, że syn prowadzi własną działalność. Nie jest jej jednak znana wysokość osiąganych dochodów z prowadzonej działalności, gdyż prowadzi z synem odrębne gospodarstwa domowe. Skarżąca oświadczyła, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Skarżąca podała, że utrzymuje się z renty, z której zaspokaja podstawowe potrzeby życia codziennego jak woda, żywność, odzież. Do pisma załączyła kserokopie swoich zeznań rocznych podatkowych za [...], z których wynika, że w [...] uzyskała dochód w wysokości [...], z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i poniosła stratę w wysokości [...], w [...] uzyskała dochód w wysokości [...], z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i poniosła stratę w wysokości [...], z innych źródeł uzyskała dochód w wysokości [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć również należy, że w zakresie, w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową strony wnioskującej o prawo pomocy, tj. jej koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać również o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 10 marca 2011 r., II FZ 67/11, publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl/). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazała ona przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z oświadczenia z dnia [...] wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i z dziećmi [...]-letnią córką AK i [...]-letnim synem MG. Skarżąca nie posiada żadnego majątku, utrzymuje się z renty w wysokości [...], którą w całości przeznacza na swoje utrzymanie, mąż posiada udziały w spółce, przy czym do tej pory nie było dywidendy. Skarżąca podała, że syn prowadzi działalność gospodarczą. Wnioskodawczyni oświadczyła, że w bieżącym utrzymaniu pomaga jej najbliższa rodzina, w tym w szczególności syn. Wobec powyższego na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwano skarżącą m.in. do wyjaśnienia stanu majątkowego członków najbliższej rodziny, gdyż, jak już wcześniej wskazano, ich sytuacja finansowa i majątkowa rzutuje na możliwości płatnicze skarżącej. Z istoty prawa pomocy wynika bowiem, że sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich członków rodziny uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób, z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich członków rodziny. Ocenić zatem należało, czy skarżąca i domownicy dysponują odpowiednimi środkami na poniesienie kosztów niniejszego postępowania sądowego. Do tej oceny z kolei niezbędne jest podanie przez wnioskodawczynię informacji wymienionych w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, czego w istocie skarżąca odmówiła. Skarżąca bowiem w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że córka urodziła dziecko i otrzymuje świadczenie rodzinne, jednakże wnioskodawczyni nie wie w jakiej wysokości w.w świadczenie jest przez córkę pobierane, natomiast gdy miała udzielić wyjaśnień dotyczących syna, podała, że nie wie w jakiej wysokości uzyskuje on dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, gdyż nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. W ocenie starszego referendarza sądowego złożone przez skarżącą oświadczenie, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem budzi wątpliwości, gdyż jak już wcześniej wskazano, skarżąca we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe m.in. z synem MG, w formularzu podała również, że to w szczególności syn pomaga jej w bieżącym utrzymaniu. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przedłożyła kserokopie swoich zeznań rocznych podatkowych za [...], mimo wezwania nie przedłożyła odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez małżonka, córkę i syna i nie wyjaśniła, czy deklaracje podatkowe zostały przez nich sporządzone i złożone w Urzędzie Skarbowym. Wnioskodawczyni nie przedłożyła również wyciągów z rachunków bankowych swoich i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym za [...], ze złożonego oświadczenia wynika jedynie, że na jej rachunku bankowym dokonano zabezpieczenia majątkowego i nie ma środków finansowych oraz nie są prowadzone transakcje, nie wyjaśniła natomiast czy małżonek i dzieci rachunki bankowe posiadają. Skarżąca podała, że użytkuje samochód marki M, na który zostało zaciągnięte zobowiązanie kredytowe, nie podała do kogo w.w pojazd należy, jaki jest jego rok produkcji i wartość rynkowa. Wnioskodawczyni mimo wezwania nie wyjaśniła czy osoby pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Skarżąca wyjaśniła, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej, nie podała jednak czy osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, z pomocy opieki społecznej korzystają. Wnioskodawczyni co do kosztów miesięcznego utrzymania podała jedynie, że z renty zaspokaja podstawowe potrzeby życia codziennego takie jak woda, żywność, odzież, nie podała jednak w jakiej wysokości ponoszą koszty miesięcznego utrzymania osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżąca mimo wezwania nie wyjaśniła również, czy posiadała nieruchomości, wartościowe przedmioty, jeżeli tak to czy sprzedała lub darowała nieruchomości i wartościowe przedmioty, jeżeli darowała to została zobowiązana do wyjaśnienia komu i kiedy darowała składniki swojego majątku oraz do przedłożenia odpisów umów darowizn. Skarżąca mimo wezwania nie wyjaśniła także do kogo należy dom, w którym mieszka, jeżeli natomiast najmuje ten dom miała podać koszty najmu. Skarżąca nie wyjaśniła czy prowadzi działalność gospodarczą, czy ją zlikwidowała, czy ją zawiesiła, jeżeli tak to kiedy. Wnioskodawczyni mimo wezwania nie podała czy małżonek, córka i syn posiadają nieruchomości, jeżeli tak to jakie, oszczędności, papiery wartościowe, inne prawa majątkowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, nie złożyła również odpisów dokumentów z prowadzonej przez syna działalności gospodarczej, t.j. książki przychodów i rozchodów za [...], deklaracji VAT-7 za [...], wyciągów z firmowych rachunków bankowych za [...], ewidencji środków trwałych, nie podała również ilu syn zatrudnia pracowników. W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżąca nie wyjaśniła zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej, na którą wpływ ma również sytuacja majątkowa i finansowa domowników, nie przedłożyła także żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa i majątkowa domowników uzasadnia przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącej, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, czy to w całości, czy w części, uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania. W tych okolicznościach wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącej ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.