I SA/Po 1132/16

Dnia 11 stycznia 2017. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. G. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] listopada 2016r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] maja 2016 r., Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2016r. referendarz sądowy odmówił M. G. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że na podstawie wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz uzyskanych informacji ustalono, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i z dziećmi 28-letnią córką A. K. i 25-letnim synem M. G.. Skarżąca nie posiada żadnego majątku, utrzymuje się z renty w wysokości [...] zł, którą w całości przeznacza na swoje utrzymanie, mąż posiada udziały w spółce, przy czym do tej pory nie wypłacono dywidendy. Skarżąca podała, że syn prowadzi działalność gospodarczą. Wnioskodawczyni oświadczyła, że w bieżącym utrzymaniu pomaga jej najbliższa rodzina, w tym w szczególności syn. W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie wniosku skarżąca oświadczyła, że z uwagi na zabezpieczenie majątkowe na rachunku bankowym nie ma środków finansowych oraz nie są prowadzone transakcje. Wnioskodawczyni podała, że użytkuje samochód marki Mercedes, na który zostało zaciągnięte zobowiązanie kredytowe. Skarżąca podała, że córka urodziła dziecko i pobiera świadczenie rodzinne. Wnioskodawczyni nie wie, w jakiej kwocie świadczenie jest przez córkę pobierane. Skarżąca podała, że syn prowadzi własną działalność. Nie jest jej jednak znana wysokość osiąganych dochodów z prowadzonej działalności, gdyż prowadzi z synem odrębne gospodarstwa domowe. Skarżąca oświadczyła, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Skarżąca podała, że utrzymuje się z renty, z której zaspokaja podstawowe potrzeby życia codziennego jak woda, żywność, odzież. Do pisma załączyła kserokopie swoich zeznań rocznych podatkowych za 2014 i 2015 r., W ocenie referendarza sądowego, biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenia i dokumenty, skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Pomimo wezwania, strona skarżąca nie wyjaśniła swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej, na którą wpływ ma również sytuacja majątkowa i finansowa osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie przedłożyła także żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa i majątkowa domowników uzasadnia przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. W tym kontekście stwierdzono, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy musi skutkować odmową przyznania tego prawa. W ocenie starszego referendarza sądowego przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne tylko wtedy, jeżeli strona przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące swojej sytuacji materialnej i finansowej. Pismem z dnia [...] grudnia 2016r. strona skarżąca na podstawie art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") złożyła sprzeciw, wnosząc o rozpoznanie sprawy przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: W myśl przepisu art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 P.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 §4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Należy ponadto wskazać, że skarżąca wszczynając spór na drodze sądowej powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. W orzecznictwie przyjmuje się, iż dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa [tak: postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Odnosząc powyższe rozważania do realiów zawisłej przed Sądem sprawy należy wskazać, że oświadczenie zawarte we wniosku skarżącej nie było wystarczające dla precyzyjnego ustalenia sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawczyni. Zasadnie zatem referendarz, kierując się dyspozycją art. 255 P.p.s.a., wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia dokumentów pozwalających na wnikliwą ocenę sytuacji skarżącej. Skarżąca nie wywiązała się ze skierowanego do niej wezwania i nie udzieliła informacji odnośnie sytuacji finansowej i majątkowej osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. W szczególności nie podała, w jakiej wysokości jest pobierane świadczenie rodzinne przez córkę oraz w jakiej wysokości syn uzyskuje dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Nie udzieliła informacji odnoście kosztów miesięcznego utrzymania osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, nie przedłożyła odpisów zeznań rocznych złożonych przez męża, córkę i syna oraz wyciągów z rachunków bankowych swoich jaki i domowników. Nie wyjaśniła, czyją własnością jest samochód marki Mercedes, który użytkuje i czy domownicy posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające restauracji. Nie wyjaśniła także, do kogo należy dom, w którym mieszka i czy domownicy posiadają jakiekolwiek nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, inne prawa majątkowe, wierzytelności czy przedmioty o wartości powyżej [...] zł. Biorąc pod uwagę powyższe, zdaniem sądu, skarżąca przedstawiała tylko informacje i dokumenty mogące świadczyć o jej złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo że została o nie wezwana. Trafne jest stanowisko referendarza sądowego, że sytuacja finansowa i majątkowa skarżącej jest niewątpliwie współkształtowana przez osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, których możliwości finansowych i płatniczych skarżąca nie ujawniła rzetelnie. Wskazać w tym miejscu należy, że w przypadku, gdy Sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny. Uchylając się od pełnej współpracy z Sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać samego wnioskodawcę. W orzecznictwie podkreśla się, że strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). W takiej sytuacji uznać trzeba, iż strona nie wykazała, że nie stać jej na poniesienie wydatków niezbędnych w postępowaniu sądowym. Wskazuje się też, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 kwietnia 2012r., sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689), a niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012r., sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz postanowienie NSA z dnia 16 marca 2012r., sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748). Kierując się powyższymi rozważaniami należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z uwagi na powyższe zaskarżone postanowienie referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.