I SA/Po 1179/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za miesiące od stycznia do sierpnia 2009 r. do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy oraz zobowiązania podatkowego za miesiące od września do grudnia 2009 r. w podatku od towarów i usług; postanawia oddalić wniosek. Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika – doradcę podatkowego, pismem z dnia [...] października 2014 r. wniosła do tutejszego Sądu skargę na wymienioną w rubrum niniejszego postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. Równocześnie skarżąca złożyła sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, że nigdzie nie pracuje, nie posiada żadnych dochodów tak samo zresztą jak pozostali członkowie jej rodziny, ponieważ ich majątek został przejęty w sposób podstępny przez zorganizowaną grupę przestępczą. Zaznaczono również, że w tej sprawie złożone zostało zawiadomienie do prokuratury oraz CBŚ a sprawy są w toku. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z 26-letnim synem. Wnioskodawczyni wskazała również, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Zaznaczono również, że syn nie posiada majątku. Skarżąca podała, że ona i jej syn nie osiągają również żadnych dochodów. Rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy wezwał stronę skarżąca do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez udzielenie dodatkowych, szczegółowo wykazanych w zarządzeniu z dnia [...] marca 2015 r. (k. [...] i następne akt sądowych) informacji. Pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. pełnomocnik skarżącej udzielił odpowiedzi na pytania wymienione w w/w zarządzeniu z dnia [...] marca 2015 r. Jak wynika z odpowiedzi skarżącej miesięczne koszty utrzymania jej i pozostającego z nią we wspólnym gospodarstwie domowym syna wynoszą [...] zł. Skarżąca wskazała również, że nie składała ona ani też jej syn zeznań podatkowych za lata 2013 i 2014. Wnioskodawczyni wyjaśniła również, że nie posiada żadnych lokat bankowych, udziałów w spółkach ani nie pełni również żadnych funkcji w spółkach prawa handlowego. Skarżąca wskazała również, że ani Ona ani żadna z osób pozostających w nią w wspólnym gospodarstwie domowym nie prowadzą działalności gospodarczej, wskazano również, że skarżąca ani żadna z osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie są zarejestrowani jako bezrobotni. Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1179/14 referendarz sądowy tutejszego Sądu oddalił wniosek skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, iż skarżąca podała, że koszty miesięcznego utrzymania jej i syna wynoszą ok. [...] zł miesięcznie, zauważono przy tym, iż mimo wezwania skarżąca nie podała z jakich środków w/w koszty są ponoszone bowiem zgodnie z wyjaśnieniami wnioskodawczyni ani ona ani też jej syn nie osiągają żadnych dochodów. Zauważono również, że skarżąca podała, że od 2004 r. obowiązuje w jej małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, wnioskodawczyni nie wyjaśniła jednak czy został podzielony majątek wspólny między nią i jej mężem, jeżeli tak nie przedłożyła odpisu umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego. W ocenie referendarza sądowego, brak udzielenia przez skarżącą pełnych informacji, o podanie których się do niej zwrócono nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. W kontekście powyższego powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego zaznaczono, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy. Na wyżej wymienione postanowienie referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 29 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1179/14 wniesiony został sprzeciw, w którym to wskazano, że wnioskodawczyni znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji finansowej, w tym kontekście zaznaczono, że w 2010 roku wnioskodawczyni i cała jej rodzina zostali pozbawieni całego majątku przez zorganizowaną grupę przestępczą na czele z D. M. i obsługującym go adwokatem. Zaznaczono przy tym, że skarżąca mieszka w domu należącym do jej syna, który jest studentem nie osiągającym w związku z nauką żadnych dochodów. Zaznaczono przy tym, że również drugi z synów skarżącej w związku z nauką nie osiąga także żadnych dochodów. Skarżąca nie jest przy tym nigdzie zatrudniona oraz nie osiąga żadnych dochodów, nie posiadając przy tym żadnych oszczędności ani w gotówce ani na rachunkach bankowych. W sprzeciwie podniesiono również, że nie sposób zgodzić się z argumentacją wyrażoną w postanowieniu Sądu, zgodnie z którą to skarżąca nie dokonała należytego uzasadnienia wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej w skrócie: "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony - interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy [tak: postanowienie NSA z 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl]. Podkreślić w tym kontekście również należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy [tak: postanowienie NSA z dnia 4 listopada 2014 r. sygn. akt II OZ 1140/14, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl]. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że skarżąca nie uzasadniła wniosku o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych albowiem nie wykazała, iż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z informacji podanych przez skarżącą we wniosku o przyznanie jej prawa pomocy wynika, że skarżąca jak też pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym osoby nie uzyskują jakichkolwiek dochodów, skarżąca nie posiada przy tym również żadnych nieruchomości, przedmiotów wartościowych ani środków pieniężnych. Tymczasem z informacji zawartych w piśmie pełnomocnika skarżącej z dnia [...] kwietnia 2015 r. wynika, że miesięczne koszty utrzymania skarżącej i jej syna wynoszą łącznie [...] zł. W kontekście powyższego powstaje wątpliwość, z skąd skarżąca lub jej domownicy uzyskują środki na swoje utrzymanie skoro, zgodnie z oświadczeniami nie uzyskują oni żadnych dochodów. W kontekście powyższego należy zauważyć, że w punkcie trzecim pisma z dnia [...] marca 2015 r. zwrócono się do wnioskodawczyni o wskazanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z podaniem z jakich środków poszczególne wydatki są ponoszone. W piśmie pełnomocnika skarżącej z dnia [...] kwietnia 2015 r. podano miesięczne koszty utrzymania skarżącej i jej domowników, jednak bez wskazania źródeł ich finansowania, co świadczy o nieudzieleniu przez stronę wyczerpującej odpowiedzi na skierowane do niej wezwanie. Co więcej, wnioskodawczyni nie ustosunkowała się również do wezwania referendarza sądowego o wyjaśnienie czy doszło do podziału majątku wspólnego skarżącej i jej męża. W kontekście powyższych uchybień należy zaznaczyć, że w przypadku, gdy Sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. [tak: postanowienie NSA z dnia 23 lipca 2014 r. sygn. akt II GZ 393/14, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl]. Odnosząc się do podniesionej w sprzeciwie argumentacji, zgodnie z którą to skarżąca utrzymuje się tylko dzięki pomocy rodziny i przyjaciół należy zauważyć, że argumentacja ta jest gołosłowna nie poparta jakimikolwiek dowodami, w świetle których to powyższe twierdzenie można być uznać za udowodnione lub chociażby za uprawdopodobnione. Co więcej, skarżąca nie podała również od kogo i w jakiej konkretnej wysokości pomoc ta jest uzyskiwana i jaki ma ona charakter. Reasumując podkreślić należy, że ogólnikowe zapewnienia strony o trudnej sytuacji majątkowej, nie poparte w dodatku żadną dokumentacją - nie mogą stanowić podstawy oceny sytuacji majątkowej. Biorąc pod uwagę, że wnioskodawczyni udzieliła jedynie selektywnej odpowiedzi na skierowane do niej pytania wystosowane przez referendarza sądowego stwierdzić należy, że skarżąca uchyliła się od pełnej współpracy z Sądem w celu wyjaśnienia jej rzeczywistej sytuacji majątkowej, co uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.