I SA/Po 1204/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 3 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Po 1204/17 – oddalającego wniosek o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości w podatku od nieruchomości; postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Skarżący pismem z dnia 16 listopada 2017 r. wniósł skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję. W odpowiedzi na wezwanie Przewodniczącego Wydziału do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł wniesiono o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów postępowania. Następnie skarżący złożył sporządzony w dniu 30 stycznia 2018 r. na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. W uzasadnieniu wniosku odniósł się do skargi, w której podał, że po 4-letnim szukaniu nabywcy zbył nieruchomość, przy czym nieruchomość była obciążona hipoteką, pieniądze były przeznaczone na jej spłatę i wobec tego nie otrzymał żadnej kwoty. Skarżący podniósł, że znalazł się w trudnej sytuacji z powodu podwyżki cen paliwa, akcyzy i podatków (posiadał małą firmę transportową), z uwagi na pogarszający się stan zdrowia musiał zatrudniać kierowców, na co z biegiem czasu stać go było coraz mniej. Skarżący oświadczył, że prowadzi sam gospodarstwo domowe, posiada działkę ogrodową o pow. [...] m2, mieszkanie o pow.[...] m2, nie posiada nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...] zł. Skarżący podał, że po złożeniu skargi zbył piętro domu przy ul. [...] w [...] w zamian za spłatę przez nabywcę kredytu hipotecznego. Skarżący podał, że nie uzyskał żadnej kwoty z tego tytułu. Skarżący oświadczył, że z tytułu renty otrzymuje [...] zł (po zajęciu komorniczym), z tytułu wynagrodzenia za pracę [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący oświadczył, że nie złożył jeszcze zeznania podatkowego za 2017 r. Wnioskodawca podał, że nie posiada lokat bankowych oraz posiada pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Poza rentą, zajętą przez Komornika oraz wynagrodzeniem za pracę, nie posiada innych dochodów. Skarżący oświadczył, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej i wobec tego uznał, że wezwanie dotyczące podania jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa żony jest bezprzedmiotowe. Skarżący podał, że koszty miesięcznego utrzymania wynoszą ok. [...] zł (przy czym woda [...] zł, gaz [...] zł, prąd [...] zł, koszty leczenia i zakupu lekarstw [...] zł, dojazdy do specjalisty [...] zł, wyżywienie [...] zł, środki czystości [...] zł, kredytów nie ma). Skarżący podał, że szacunkowa wartość jego nieruchomości wynosi ok. [...] zł. W nieruchomości przebywają lokatorzy na zasadzie bezpłatnego użyczenia w zamian za opiekę, co utrudnia jej zbycie mimo jego starań. Załączono kserokopie: zawiadomień Komornika Sądowego z dnia [...] stycznia 2018 r. o zajęciu wynagrodzenia za pracę oraz wierzytelności zasiłku chorobowego, umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...] marca 2010 r., decyzji ZUS z dnia [...] r. o przeliczeniu renty, faktur VAT, zeznania rocznego podatkowego za 2016 r. Wcześniej do akt sprawy skarżący przy piśmie z dnia 05 stycznia 2018 r. przedłożył kserokopie: zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia z dnia 10 stycznia 2018 r., wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia 2 października 2012 r., zawiadomienia Komornika Sądowego z dnia [...] r. o wszczęciu egzekucji, odcinka przekazu pocztowego, odcinka wynagrodzenia za pracę, potwierdzenia wpłat gotówki. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 3 kwietnia 2018 r., I SA/Po 1204/17 oddalono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący pomimo wezwań nie wyjaśnił swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. Brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Pismem z dnia 12 kwietnia 2018 r., skarżący wniósł sprzeciw od wskazanego powyżej postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu zarzucono błędną ocenę art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 682 ze zm., dalej jako "K.r.o.") oraz błędne uznanie sytuacji majątkowej skarżącego poprzez uznanie, iż "winien on jest być przygotowanym finansowo do poniesienia kosztów postępowania". Zarzucono także błędne stwierdzenie i ocenę, iż przedłożone dane skarżącego są nie wystarczające dla przyjęcia, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania, oraz pominięcie faktu, iż skarżący, nie posiadający wszak wiedzy prawniczej, może zatrudnić pełnomocnika z wyboru, gdzie, jak podaje skarżący same koszty zastępstwa przekraczają jego możliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [tak: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 – komentarz do art. 260 p.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. W niniejszej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe [tak: postanowienie NSA z dnia 03 czerwca 2014 r., II FZ 711/14, orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Odnosząc powyższe rozważania do realiów zawisłem przed Sądem sprawy należy wskazać, że oświadczenie zawarte we wniosku skarżącego z dnia 30 stycznia 2018 r., nie było wystarczające dla precyzyjnego ustalenia sytuacji majątkowej i finansowej. Zasadnie zatem referendarz sądowy kierując się dyspozycją art. 255 p.p.s.a., wezwał skarżącego pismem z dnia 14 lutego 2018 r., (k. 30 akt sądowych) do przedłożenia dokumentów pozwalających na bardziej wnikliwą ocenę sytuacji majątkowej i finansowej. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący przedłożył informacje o zajęciach komorniczych oraz umowę majątkową małżeńską. Z oświadczenia skarżącego wynika, że wnioskodawca utrzymuje się z renty i z wynagrodzenia za pracę, dochód netto skarżącego wynosi [...] zł, natomiast koszty jego miesięcznego utrzymania ok. [...] zł, a zatem wnioskodawca jest w stanie poczynić oszczędności, które może przeznaczyć choć w części na koszty niniejszego postępowania. Skarżący posiada mieszkanie o pow. [...] m2 oraz działkę gruntu o pow. [...] m2, nie posiada lokat bankowych, pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji, przedmiotów o wartości powyżej [...] zł. Skarżący podał, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami, w jego nieruchomości przebywają lokatorzy na zasadzie umowy nieodpłatnego użyczenia w zamian za opiekę. Z oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje w związku małżeńskim, przy czym pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej i wobec tego wnioskodawca uznał, że wezwanie do podania informacji jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego żony jest bezprzedmiotowe. Referendarz sądowy trafnie podniósł, że zgodnie z art. 23 K.r.o., małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. [tak: postanowienie NSA z dnia 23 lipca 2014 r., II GZ 393/14]. Raz jeszcze podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady, zgodnie z którą to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Powyższe oznacza, że to skarżący ponosi ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających udzielenie mu prawa pomocy, a zaniechania w tym względzie obciążają skarżącego. W orzecznictwie wskazuje się bowiem, że konstrukcja art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania [tak: postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r., II FZ 391/14]. W ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, skarżący nie wykazał, że w jego sytuacji zachodzą przesłanki warunkujące przyznanie jemu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wnioskodawca nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Kierując się powyższymi rozważaniami należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z uwagi na powyższe zaskarżone postanowienie referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.