I SA/Po 1210/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] października 2013 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Z. K., reprezentowany przez adwokata, pismem z dnia [...] listopada 2013 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] października 2013 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I tutejszego Sądu z dnia 10 grudnia 2013 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł. Skarżący złożył następnie, sporządzony w dniu [...] grudnia 2013 r., a uzupełniony w dniu [...] stycznia 2014 r. - wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego wniosku skarżący podał, że bardzo trudna sytuacja na rynku materiałów budowlanych, których jest producentem, spowodowała znaczny spadek sprzedaży. Ponadto okres jesienno-zimowy dodatkowo przyczynił się do prawie całkowitego zaprzestania produkcji. Fakt ten spowodował, że w chwili obecnej wnioskodawca próbuje się uporać z problemem nadmiernej obsady pracowniczej i stara się nie dopuścić do jej redukcji. Dlatego dodatkowe koszty związane z przedmiotową opłatą są dla skarżącego bardzo dużym obciążeniem. Skarżący oświadczył ponadto, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, córką i synem. Wnioskodawca posiada dom w trakcie budowy oraz nieruchomość rolną o pow. [...] ha. Skarżący posiada również samochód osobowy marki [...], samochód dostawczy marki [...], oraz samochód osobowy marki [...]. Skarżący podał, że za miesiąc listopad 2013 r. z działalności żony i swojej łącznie zanotowali stratę w wysokości [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 22 stycznia 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, pismem z dnia [...] lutego 2014 r., skarżący oświadczył, że koszty miesięcznego utrzymania jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie wynoszą: koszty wyżywienia [...] zł, środki czystości [...] zł, koszty dojazdu dzieci do szkoły [...] zł. Z załączonych przez skarżącego kserokopii rachunków za energię elektryczną wynika, że: w okresie od [...] czerwca do [...] sierpnia 2013 r. poniósł on opłatę za prąd w wysokości [...] zł, w okresie od [...] sierpnia do [...] października 2013 r. w wysokości [...] zł, w okresie od [...] października do [...] grudnia 2013 r. w wysokości [...] zł, co średniomiesięcznie wynosi ok. [...] zł. Z kolei z załączonych przez skarżącego rachunków za wodę wynika, że poniósł on za nią następujące opłaty: w dniu [...] lipca 2013 r. w wysokości [...] zł, w dniu [...] sierpnia 2013 r. w wysokości [...] zł, w dniu [...] września 2013 r. w wysokości [...] zł, w dniu [...] października 2013 r. w wysokości [...] zł, w dniu [...] listopada 2013 r. [...] zł, w dniu [...] grudnia 2013 r. [...] zł. Z rachunków za wodę wnioskodawcy wynika ponadto, iż skarżący opłaca swoje zobowiązania na bieżąco i nie ma żadnych zaległości w płatności rachunków. Skarżący podał ponadto, że na dzień [...] grudnia 2013 r. posiadał zarejestrowane na niego następujące pojazdy mechaniczne: jeden samochód osobowy marki [...], jeden samochód osobowy marki [...] oraz dwa samochody ciężarowe marki [...]. Z kolei żona wnioskodawcy nie posiada żadnych zarejestrowanych na siebie pojazdów mechanicznych. Skarżący podał, że dom, który jest w trakcie budowy, jest wspólną własnością jego i żony. Wnioskodawca podał, że na dzień [...] grudnia 2013 r. zatrudniał [...] pracowników, a jego żona [...]. Do pisma załączył zeznania roczne podatkowe za 2012 r., rachunek zysków i strat za listopad 2013 r., wyciągi z rachunków bankowych, ewidencję środków trwałych, deklaracje VAT-7, a także decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia [...] grudnia 2013 r. o przyznaniu skarżącemu płatności na 2013 r. w wysokości [...] zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 26 lutego 2014 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza, uzyskiwane przez skarżącego przychody z działalności gospodarczej, dochody małżonki z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, posiadany przez skarżącego majątek, a także środki na rachunkach bankowych osobistych i firmowych skarżącego i jego żony uzasadniają przyjęcie, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe. Pismem z dnia [...] marca 2014 r. skarżący, reprezentowany przez adwokata, złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. W treści pisma pełnomocnik wnioskodawcy wskazał, że w ocenie strony, jej obecna sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania, w tym kosztów wpisu od skargi. Jest to spowodowane ciężką sytuacją na rynku materiałów budowlanych, spadkiem sprzedaży gotowych wyrobów i wstrzymaniem produkcji. Pełnomocnik podkreślił, że należy mieć na uwadze nie tylko jednostkowe koszty niniejszego postępowania, lecz łączne koszty wszystkich spraw, w których strona występuje jako skarżący. I tak, przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu toczy się sprawa o sygn. akt III SA/Po 1494/13, a przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku sprawy o sygn. akt III SA/Gd 1017/13, III SA/Gd 1018/13 i III SA/Gd 1019/13, gdzie strona złożyła skargi na decyzje w przedmiocie wznowienia postępowań, w których określono wysokość cła antydumpingowego oraz należnego podatku VAT. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie niniejszego wywodu wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej w skrócie: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W analizowanej sprawie, rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W świetle powołanych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaakcentowania wymaga, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Zwolnienie od kosztów sądowych jest jednoznaczne z przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na budżet państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z zasadą określoną w art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być zatem interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób żyjących w ubóstwie, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony - interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Wskazać także należy, że w przypadku pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu o przyznanie prawa pomocy danych, Sąd posiada instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu - ma prawo wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego strony, jej dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Wskazane czynności mają na celu umożliwienie stronie należytego uzasadnienia i udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W świetle przedstawionych przez stronę okoliczności, Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, iż nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł. Ze złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, córką oraz synem. Skarżący i jego żona prowadzą działalność gospodarczą. Małżonkowie posiadają dom, który jest w trakcie budowy. Wnioskodawca posiada również nieruchomość rolną o pow. [...] ha, dwa samochody osobowe ([...] i [...]) oraz dwa samochody ciężarowe ([...]). Ponadto z oświadczeń wnioskodawcy wynika, iż zatrudnia on w swoim przedsiębiorstwie [...] pracowników. W przedsiębiorstwie posiada rozmaite maszyny i urządzenia. Z kolei żona wnioskodawcy w swoim przedsiębiorstwie zatrudnia [...] pracowników, a ponadto nie posiada środków trwałych. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia i kserokopii rachunków wynika, że na koszty miesięcznego utrzymania przeznaczają ok. [...] zł. Należy następnie wskazać, że z załączonych przez skarżącego zeznań rocznych podatkowych wynika, że w 2012 r. skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i uzyskał dochód w wysokości [...] zł. Z kolei jego żona z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości [...] zł, poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i uzyskała dochód w wysokości [...] zł. Skarżący przedłożył wydruk rozliczenia miesięcznego PIT liniowo za grudzień 2013 r., z którego wynika, że małżonka w 2013 r. uzyskała przychód w wysokości [...] zł, poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i uzyskała dochód w wysokości [...] zł. Wnioskodawca przedłożył również wydruk rozliczenia podatku bieżącego za miesiąc listopad 2013 r., z którego wynika, że przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej za okres od [...] stycznia do [...] listopada 2013 r. wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i poniósł stratę w wysokości [...] zł. Z załączonego przez skarżącego rachunku zysków i strat sporządzonego za okres od [...] stycznia do [...] listopada 2013 r. wynika, że przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi wynoszą [...] zł, koszty działalności operacyjnej wynoszą [...] zł i strata [...] zł. Zatem z załączonych dokumentów wynika, że średniomiesięczne przychody skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wynoszą ok. [...] zł. Powyższe świadczy jednoznacznie, że wnioskodawca powinien zabezpieczyć środki finansowe na uiszczenie kosztów sądowych z uzyskiwanych przychodów. Jest to tym bardziej uzasadnione, iż kwota wpisu sądowego w niniejszej sprawie wynosi [...] zł, stanowiąc - co wykazano powyżej - mniej niż tysięczny ułamek uzyskanego przez skarżącego dochodu za 2012 r. Skarżący wskazał jednak, że poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od [...] stycznia do [...] listopada 2013 r., gdyż ponosi koszty związane z jej prowadzeniem. Należy zatem wskazać, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że jedyną przesłanką do przyznania prawa pomocy nie może być strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych skarżących. Wykazanie w danym okresie podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej prowadzonej działalności. O możliwościach płatniczych skarżącego świadczy choćby fakt, że średniomiesięczne przychody skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wynosiły - w stosunkowo niedawnym okresie - ok. [...] zł, co potwierdzają dokumenty przedstawione przez skarżącego. Wysokość przychodów osiąganych przez wnioskodawcę świadczy o prowadzeniu przez niego działalności w znacznym rozmiarze. Nie jest wiec tak, jak podnosi skarżący, że z uwagi na kryzys nie ma zamówień na pracę. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że Sąd nie kwestionuje przejściowych problemów z płynnością finansową przedsiębiorstwa prowadzonego przez skarżącego. Jednakże jak podnosi się w orzecznictwie, skoro działalność nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, to należy partycypować w kosztach postępowania sądowego. Zatem przedsiębiorstwo prowadząc działalność gospodarczą powinno uwzględnić w jej ramach odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z jego działalnością (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z załączonych przez skarżącego deklaracji VAT-7 za okres od stycznia do grudnia 2013 r. wynika, że podstawa opodatkowania w styczniu wyniosła [...] zł; w lutym [...] zł; w marcu [...] zł; w kwietniu [...] zł; w maju [...] zł; w czerwcu [...] zł; w lipcu [...] zł; w sierpniu [...] zł; we wrześniu [...] zł; w październiku [...] zł; w listopadzie [...] zł; w grudniu [...] zł. Z kolei ze sporządzonych przez małżonkę skarżącego deklaracji VAT-7 za miesiące od stycznia do grudnia 2013 r. wynika, że w styczniu podstawa opodatkowania wyniosła [...] zł; w lutym [...] zł; w marcu [...] zł; w kwietniu [...] zł; w maju [...] zł; w czerwcu [...] zł; w lipcu [...] zł; w sierpniu [...] zł; we wrześniu [...] zł; w październiku [...] zł; w listopadzie [...] zł; w grudniu [...] zł. Należy zauważyć, że z przedłożonych przez skarżącego wyciągów z rachunków bankowych wynika, iż na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. na dzień [...] grudnia 2013 r., a także na dzień uzupełnienia formularza, tj. na dzień [...] stycznia 2014 r. oraz na dzień [...] stycznia 2014 r. - wnioskodawca posiadał na nich środki pieniężne, które wielokrotnie przewyższają kwotę wpisu od skargi. Z przedłożonej dokumentacji nie wynika również, aby kwoty zdeponowane na ww. rachunkach bankowych były w jakikolwiek sposób zajęte bądź zabezpieczone. Należy również podkreślić, że skarżący, pomimo wezwania, nie podał w jakiej wysokości odnotował przychód za 2013 r., w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów i czy za 2013 r. uzyskał dochód, czy też poniósł stratę. W ocenie Sądu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie stwierdzić należy, że uzyskiwane przez skarżącego przychody z działalności gospodarczej, dochody małżonki z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, jak również posiadany przez skarżącego majątek oraz środki na rachunkach bankowych osobistych i firmowych skarżącego i jego żony nie pozwalają na przyjęcie, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł (wpis od skargi). Biorąc pod uwagę wszelkie okoliczności wynikające z akt sprawy, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych - w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia. Takim uzasadnieniem nie może być również podniesiona w sprzeciwie okoliczność, iż skarżący nie jest w stanie pokryć kosztów prowadzenia wielu podobnych postępowań sądowych. Z kolei twierdzenia dotyczące słabej koniunktury i ciężkiej sytuacji rynkowej są nieprzekonujące w świetle dokonanych ustaleń dotyczących dochodów pochodzących z działalności gospodarczej oraz stanu majątkowego rodziny skarżącego. Instytucja przyznania prawa pomocy, jak podkreślono powyżej, ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, a za taką osobę nie można uznać wnioskodawcy. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.