I SA/Po 1242/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 07 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku RP o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi RP na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący RP, reprezentowany przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, który uzupełnił na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] poprzez uzupełnienie rubryki 7, 14 i 15 wniosku. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie posiada środków niezbędnych do uiszczenia wpisu. Wskazał, że jego sytuacja materialna jest na tyle tragiczna, że ogłasza upadłość. Wnioskodawca podał, że jest osobą bezrobotną, nie może znaleźć pracy, aby zarobić na uiszczenie wpisu, a decyzja Izby Skarbowej miała na celu zniszczenie jego działalności. Skarżący wskazał, że ciągłe kontrole i nieustanne wizyty pracowników Izby Skarbowej, która wcześniej prowadziła postępowania oraz wysyłanie przez tę instytucję licznych żądań do jego kontrahentów spowodowały ich niechęć do zawierania z nim jakichkolwiek transakcji, a w konsekwencji jego niewypłacalność i upadłość. Wnioskodawca podał, że starał się regulować swoje zobowiązania, ale wobec ich skali było to niemożliwe. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Wnioskodawca nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżący oświadczył, że nie ma dochodów. Stałe wydatki wynoszą [...] na jedzenie i [...] na lekarstwa. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] podał, że w dniu [...] złożył wniosek o ogłoszenie upadłości, w którym wskazał, że jest niewypłacalny. Skarżący podał, że nie był zatrudniony, a jedyne dochody osiągał z działalności gospodarczej, która została wyrejestrowana. Wnioskodawca oświadczył, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Skarżący podał, że wyprowadził się z O. lok. 2 w P i pomieszkuje u znajomych bez stałego miejsca zamieszkania. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności, nie pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym, nie pozostaje w związku małżeńskim. Wnioskodawca podał, że z jego majątku prowadzona jest egzekucja z wniosku wierzycieli. Skarżący wyjaśnił, że nie ma statusu osoby bezrobotnej. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie [...] należących do skarżącego, 3. przedłożenie odpisu wniosku o ogłoszenie upadłości, 4. wyjaśnienie na jakim etapie znajduje się sprawa z wniosku o ogłoszenie upadłości (odpis postanowienia), 5. podanie kiedy skarżący wyrejestrował prowadzoną działalność gospodarczą (wydruk z CEIDG), 6. podanie u kogo skarżący mieszka, kto ponosi koszty utrzymania skarżącego, w jakiej wysokości miesięcznie, 7. podanie czy skarżący posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 8. wyjaśnienie dlaczego skarżący nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, 9. wyjaśnienie czy skarżący w okresie [...] posiadał nieruchomości, jeżeli tak to jakie, czy sprzedał je lub darował osobom trzecim, jeżeli tak to komu i kiedy, czy posiadał inne składniki majątku, który darował, jeżeli tak to komu i kiedy, 10. podanie z jakich składników majątku skarżącego prowadzona jest egzekucja z wniosku wierzycieli (odpis dokumentów z prowadzonego postępowania). Pismo doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu [...]. Tymczasem skarżący do chwili obecnej, t.j. do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie odpowiedział na to wezwanie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia złożonego przez skarżącego wynika, że wnioskodawca nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie pozostaje w związku małżeńskim, pomieszkuje u znajomych bez stałego miejsca zamieszkania. Skarżący nie uzyskuje dochodów, nie korzysta z pomocy opieki społecznej, nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, mimo wezwania wnioskodawca nie wyjaśnił dlaczego. Skarżący podał, że wydatki na jedzenie i lekarstwa wynoszą [...], jednakże mimo wezwania nie wyjaśnił kto ponosi jego koszty utrzymania. Z oświadczeń skarżącego wynika, że prowadził działalność gospodarczą, którą wyrejestrował, jednakże mimo wezwania nie podał kiedy. Skarżący podał, że złożył wniosek o ogłoszenie upadłości, jednakże mimo wezwania nie przedłożył odpisu tego wniosku, nie wyjaśnił na jakim etapie znajduje się sprawa z wniosku o ogłoszenie upadłości. Skarżący podał, że nie posiada żadnych oszczędności i że z jego majątku prowadzona jest egzekucja z wniosku wierzycieli. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił z jakich składników jego majątku prowadzona jest egzekucja z wniosku wierzycieli. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił również czy w okresie [...] posiadał nieruchomości, jeżeli tak to jakie, czy sprzedał je lub darował osobom trzecim, jeżeli tak to komu i kiedy, czy posiadał inne składniki majątku, który darował, jeżeli tak to komu i kiedy. Wnioskodawca mimo wezwania nie podał czy posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Skarżący mimo wezwania nie przedłożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], nie wyjaśnił czy zeznania roczne podatkowe zostały sporządzone i złożone w Urzędzie Skarbowym, nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych, nie wyjaśnił nawet czy rachunki bankowe posiada. W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, czy to w całości, czy w części, uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Mając na uwadze fakt, że skarżący uchylił się od obowiązku złożenia pełnych wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, a wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić, bowiem przedłożone przez skarżącego dane są niewystarczające dla przyjęcia, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.