I SA/Po 1267/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 24 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AM o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi AM na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry postanawia: oddalić wniosek. Wpis od skargi wynosi [...]. Skarżąca AM pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Celnej. Do skargi załączono sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku poprzez wypełnienie rubryk nr 5, 6, 7.1, 7.2.1., 7.2.2, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14 i 15 skarżąca w odpowiedzi przedłożyła sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że ma niskie dochody, dochód z działalności gospodarczej w [...] wyniósł [...]. Wnioskodawczyni podała, że pozostał jej do spłaty kredyt hipoteczny w wysokości [...] i że jej rodzina znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Skarżąca wskazała, że z prowadzonej działalności gospodarczej utrzymuje całą rodzinę. Wnioskodawczyni podała, że pomaga jej córka, która studiuje. Mąż od [...] nie prowadzi swojej działalności gospodarczej i od [...] nie osiąga żadnych dochodów. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, z [...]-letnią córką i z [...]-letnim synem. Skarżąca posiada dom o pow. [...] m2, nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawczyni podała, że na wydatki związane z utrzymaniem domu przeznaczają [...] miesięcznie, na utrzymanie rodziny [...] miesięcznie, t.j. na wyżywienie, odzież i środki czystości. Skarżąca oświadczyła, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód brutto w wysokości [...], córka z wynagrodzenia stażowego w wysokości [...] brutto. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. [...], przy czym: [...]. Skarżąca podała, że posiadają samochody marki V, rok prod. [...] o wartości ok. [...], P, rok prod. [...], o wartości ok. [...]. Skarżąca wyjaśniła, że mąż nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, ponieważ pomaga jej w prowadzeniu działalności gospodarczej i opłaca składki do ZUS. Skarżąca podała, że córka jest zameldowana w innym miejscu na pobyt czasowy. Do pisma załączyła kserokopie zaświadczeń Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...], z których wynika, że dochód skarżącej w [...] wyniósł [...], w [...], przychód małżonka w [...] wyniósł [...], za [...] mąż wnioskodawczyni nie złożył zeznania podatkowego, córka skarżącej w [...] uzyskała dochód w wysokości [...], wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez A za okres [...], podatkową księgę przychodów i rozchodów za miesiące [...], deklaracje VAT-7 za miesiące [...], ewidencję środków trwałych, potwierdzenie zameldowania córki na pobyt czasowy na okres [...]. Wnioskodawczyni nie załączyła zaświadczenia o dochodach córki za [...] oraz zeznania rocznego podatkowego córki za [...]. Na wezwanie z dnia [...] skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że w związku z tym, że córka jest zameldowana na pobyt czasowy w innym miejscu zamieszkania nie dokłada się ona do kosztów miesięcznego utrzymania. Córka z wynagrodzenia stażowego sama stara się utrzymać, pokryć koszty dojazdów do miejsca pracy oraz opłacić studia. Skarżąca podała, że stara się wspierać córkę finansowo, ale nie zawsze jest ją na to stać. Do pisma załączyła kserokopie: zeznań rocznych podatkowych za [...] oraz wyciągi z rachunku bankowego. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W piśmiennictwie i orzecznictwie przyjęto, że prawo pomocy udzielane jest w zasadzie osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 628, postanowienia NSA z dnia 27.08.2015 r. sygn. I FZ 228/15, z dnia 21.05.2015 r. sygn. II GZ 209/15). Pamiętać również należy, że pomoc finansowa w ramach prawa pomocy nie ma na celu "wspierania" danego podmiotu w jego przedsięwzięciach gospodarczych, nie służy też ochronie jego majątku. W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosek jej podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenia i dokumenty stwierdzić należy, że nie wykazała ona przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Z oświadczenia złożonego przez skarżącą na urzędowym formularzu wynika, że wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, córką i z synem. Następnie skarżąca podała, że córka jest zameldowana na pobyt czasowy w innym miejscu zamieszkania i nie dokłada się do kosztów miesięcznego utrzymania rodziny. Skarżąca wskazała, że w miarę możliwości stara się wspierać finansowo córkę, która utrzymuje się z wynagrodzenia stażowego, z którego pokrywa koszty dojazdów do miejsca pracy oraz opłaca studia. Z oświadczeń skarżącej wynika, że wnioskodawczyni posiada dom o pow. [...] m2, [...] samochody marki: V, rok prod. [...] o wartości [...] i P, rok prod. [...] o wartości [...]. Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, mąż pomaga jej w prowadzeniu działalności gospodarczej i opłaca składki w ZUS. Skarżąca podała, że ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. [..], w tym spłacają ratę kredytu hipotecznego w wysokości [...] miesięcznie. Do spłaty pozostała kwota w wysokości [...]. Skarżąca mimo wezwania nie podała kiedy kredyt został zaciągnięty i na jaką kwotę. W tym miejscu zauważyć należy, że obowiązek spłaty pożyczek/kredytów nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata pożyczki/kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty pożyczek/kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia NSA z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z załączonych przez skarżącą kserokopii deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...]. Z zeznania rocznego podatkowego za [...] wynika, że przychód skarżącej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], w [...] przychód skarżącej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...]. Z załączonej przez skarżącą książki przychodów i rozchodów wynika, że na dzień [...] od [...] przychód skarżącej wyniósł [...] (średniomiesięczny przychód skarżącej kształtował się na poziomie [...]), koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...] (średniomiesięczny dochód skarżącej kształtował się na poziome [...]). W tym miejscu podkreślić należy, że z uzyskiwanych dochodów z działalności gospodarczej wnioskodawczyni ponosi koszty miesięcznego utrzymania siebie i rodziny, spłaca ratę kredytu hipotecznego, która jest wyższa od wpisu od skargi (wpis [...], rata kredytu [...]) oraz ponosi koszty prowadzonej działalności gospodarczej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, że strona skarżąca nie może w priorytetowy sposób traktować innych swoich zobowiązań, co powoduje, że nie będzie miała środków na opłacenie kosztów sądowych. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r., sygn. akt I FZ 344/11, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Również ujawnione przychody z tytułu prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają ją z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie zwolnienia od kosztów sądowych. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.