I SA/Po 1273/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Kucznerowicz po rozpoznaniu w dniu 13 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości w podatku od towarów i usług za październik 2014 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący pismem z dnia [...] maja 2015 r. wniósł do skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu. Następnie [...] złożył sporządzony w dniu [...] sierpnia 2015 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, brak znaczących dochodów, utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu w układzie jako pracodawca, właściciel dobrze działającej firmy, niemożność funkcjonowania w systemie sprzed [...] lipca 2010r., tj. przed wydaniem decyzji Starosty [...] zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej, obsługa znacznych kwot kredytowych i leasingowych przy braku dochodów, które uprzednio przynosiła stacja kontroli pojazdów. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Wnioskodawca posiada nieruchomość rolną o pow. [...] [...] ha. Małżonka wnioskodawcy nie osiąga żadnych przychodów. Skarżący podał, że posiada budynki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. W budynkach tych nie prowadzi działalności gospodarczej, ponieważ Starosta [...] wydał w dniu [...] lipca 2010 r. decyzję zakazującą prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia stacji kontroli, która była jego głównym źródłem utrzymania. Z tego okresu pozostały do spłaty zobowiązania w wysokości ok. [...] [...] zł. Zobowiązania te skarżący spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których kiedyś wykonywał działalność gospodarczą. Skarżący wskazał również, że mimo korzystnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, którym uchylono w/w decyzję, nadal nie może uruchomić w/w obiektu w takiej formie, jak przed dniem [...] lipca 2010 r. Pomimo powyższego faktu nadal musi obsługiwać zaciągnięte kredyty. Ze [...] złożonego wniosku wynika, że wnioskodawca dochody uzyskuje z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] [...] zł brutto. Z udzielonej przez skarżącego odpowiedzi z dnia [...] września 2015 r. na wezwanie z dnia [...] sierpnia 2015 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący posiada rachunek bankowy w [...], jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne, nie wykazuje żadnych obrotów i wobec tego nie otrzymuje wyciągów bankowych. Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: - samochód [...], rok prod. [...] r., wartość rynkowa [...] [...] zł, - samochód [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] [...] zł, - samochód [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] [...] zł, - ciągnik [...], - naczepa cysterna [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] [...] zł. Wnioskodawca podał, że koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi [...] [...] zł, przy czym gaz, prąd [...] [...] zł, woda, kanalizacja [...] zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania [...] [...] zł, telefon [...] [...] zł, ubezpieczenie na życie [...] [...] zł, ubezpieczenie mieszkania [...] [...] zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego [...] [...] zł. Wnioskodawca wyjaśnił, że jego żona nie pracuje i nie uzyskuje żadnych przychodów. Skarżący podał, że wobec niego zostały zastosowane następujące środki egzekucyjne: zajęcie wierzytelności, blokada rachunków bankowych, wpisy hipotek. Wnioskodawca wskazał, że na dzień [...] sierpnia 2015 r. miał zatrudnionych dwóch pracowników, przy czym jedna osoba od dłuższego czasu przebywa na urlopie wychowawczym. Do pisma załączył kserokopie: - zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] o zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT na wniosek [...] [...] S.A. z siedzibą w [...], - zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. skierowanego do Przedsiębiorstwa Wielobranżowego [...] Sp. z o.o. w [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, - zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] marca 2014 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank skierowanego do Urzędu Miejskiego w [...], - zawiadomienia Zastępcy Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia [...] września 2013 r. o wszczęciu egzekucji na wniosek [...] S.A. Skarżący podał, że "[...]" sp. z o.o. prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą i z tego tytułu wnioskodawca uzyskuje przychód w wysokości [...] [...] zł brutto miesięcznie. Skarżący załączył ewidencję środków trwałych na rok 2015, kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od lutego 2015 r. do lipca 2015 r., odpis z książki przychodów i rozchodów – sumy 2015 r., odpisy zeznań rocznych podatkowych za 2013 i 2014 r. Skarżący oświadczył, że prowadzi działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż, przy czym na [..] ha uprawia pszenżyto, na [...] ha pszenicę. W 2014 r. poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...]- [...] zł, przy czym zasiew [...],- [...] zł, zbiory [...],- [...] zł, uprawa [...] [...] zł, środki ochrony roślin [...] [...] zł, ubezpieczenie [...] [...] zł, podatki rolny i od nieruchomości [...] [...] zł. Skarżący podał, że w 2014 r. uzyskał przychód z wytworzonych płodów rolnych w wysokości [...] [...] zł. W 2015 r., t.j. do miesiąca czerwca 2015 r. poniósł natomiast koszty w wysokości [...] [...] zł, przy czym: zasiew [...] [...] zł, uprawa [...] [...] zł, środki ochrony roślin [...] [...] zł, ubezpieczenie [...] [...] zł, podatki rolny i od nieruchomości [...] [...] zł. Skarżący podał, że mieszka w domu, który w 1/5 należy do niego, pozostała cześć należy do jego rodzeństwa. Skarżący oświadczył, że posiada nieruchomości: - w [...] : grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2, budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez "[...]" sp. z o.o., - nieruchomość rolną o pow. [...] ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. [...] ha, - nieruchomość przy ul. [...] w 1/5 jest jego własnością, pozostała część należy do jego rodzeństwa. Wnioskodawca ma zaciągnięte następujące kredyty: - kredyt obrotowy w [...] S.A.– wysokość kapitału do spłaty [...] [...] zł, kredyt wymagalny natychmiast, - pożyczka w [...] S.A.– wysokość kapitału do spłaty na [...].08.2015 r. [...] zł, obciążenie miesięczne [...] zł, - kredyt obrotowy nieodnawialny w [...] – wysokość kapitału do spłaty na [...].08.2015 r. [...] [...] zł, spłata kredytu – wymagalny na [...].06.2012 r. Postanowieniem z dnia [...] września 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1273/15 referendarz oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia [...] września 2015 r. (data wpływu [...] września 2015 r.) skarżący wniósł sprzeciw od wskazanego powyżej postanowienia referendarza. Skarżący podniósł, że pokrzywdzony nie ma szans walczyć o swoje na legalnej drodze prawnej. Zaznaczono przy tym, że dochody skarżącego drastycznie spadły, w związku z czym skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. W ocenie skarżącego jego sytuacja finansowa znacznie odbiega od tej przedstawionej przez Sąd. Sytuacja finansowa skarżącego uległa znacznemu pogorszeniu z powodu wypadku i związanego z tym przebywania na rencie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd wyjaśnia, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658 – dalej: "ustawa zmieniająca"). W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "P.p.s.a.") w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej przepisy ustawy, o której mowa w art. 1 (P.p.s.a.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Z art. 2 ustawy zmieniającej wynika zatem, że przepis art. 260 § 1 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez jej art. 1 pkt 73 nie ma w rozpatrywanej sprawie zastosowania. Przepis art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej nie został bowiem wymieniony w art. 2 jako przepis, który należy stosować do postępowań wszczętych przed jej wejściem w życie. W związku z tym w rozpatrywanej sprawie będzie miał zastosowanie przepis art. 260 P.p.s.a. w jego dotychczasowym brzmieniu, bowiem sprawa została zainicjowana skargą z dnia [...] maja 2015 r. Zgodnie z art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W analizowanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu wnioskodawca nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Z uzyskanych od skarżącego informacji wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, pracuje, oraz że prowadzi gospodarstwo rolne, natomiast jego żona nie pracuje i nie uzyskuje żadnych przychodów. Małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący podał, że posiada nieruchomość rolną o łącznej pow. [...] ha i las o pow. [...] ha. Skarżący podał, że poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w 2014 r. w wysokości [...] zł, natomiast w okresie od stycznia do czerwca 2015 r. poniósł koszty w wysokości [...] zł. Wnioskodawca podał, że z tytułu upraw w 2014 r. uzyskał przychód w wysokości [...] zł. Pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wyjaśnił natomiast, czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Ze [...] złożonych oświadczeń wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z załączonych kopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że w 2013 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w 2014 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Ponadto z zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód skarżącego w 2013 r. wyniósł [...] zł, z innych źródeł [...] zł, w 2014 r. dochód skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł [...] zł, z tytułu emerytury – renty oraz innych krajowych świadczeń [...] zł, z innych źródeł [...] zł. Z załączonych deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu lutym 2015 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...] zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...] zł, w marcu 2015 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...] zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...] zł, w kwietniu 2015 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...] zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...] zł, w maju 2015 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...] zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...] zł, w czerwcu 2015 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...] zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...] zł, w lipcu 2015 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...] zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...] zł. Z załączonej podatkowej księgi przychodów i rozchodów – SUMY 2015 r. wynika, że w styczniu 2015 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w lutym 2015 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w marcu 2015 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w kwietniu 2015 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w maju 2015 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w czerwcu 2015 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w lipcu 2015 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, co oznacza, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od [...] stycznia 2015 r. do [...] lipca 2015 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Zatem z przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika, że w 2013, 2014, w okresie od stycznia do lipca 2015 r. poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Jednakże strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Ponoszenie przez skarżącego przez dłuższy okres czasu straty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez skarżącego skargą. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego, spłaca on ratę kredytu z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów. Wnioskodawca podał bowiem, że spłaca pożyczkę zaciągniętą w [...] w wysokości [...] zł miesięcznie. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec skarżącego prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty majątek oraz rachunki bankowe. Jednakże zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż wnioskodawca nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów mechanicznych. Skarżący określił koszty miesięcznego utrzymania na kwotę [...] [...] zł, natomiast wynagrodzenie brutto skarżącego wynosi [...] [...] zł. Oznacza to, że na wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem przeznacza również środki uzyskane z przychodów z działalności rolniczej i gospodarczej. Odnośnie podmiotu "[...]" Sp. z o.o. skarżący w innych sprawach prowadzonych w tut. Sądzie wyjaśnił, że jest pracownikiem i prokurentem tego przedsiębiorcy, 100% udziałów Spółki należy do syna (por. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 05 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 780/13, z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Po 545/14 publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Skarżący oświadczył, że Spółka "[...]" prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Z tego tytułu wnioskodawca uzyskuje przychód w wysokości [...] [...] zł brutto miesięcznie. W tym miejscu godzi się zauważyć, że utworzenie podmiotu gospodarczego "[...]" Sp. z o.o. (porównując przychody za rok 2010 z przychodami za rok 2009), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych skarżącego osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] zł (por. postanowienie dotyczące prawa pomocy wydane w sprawie prowadzonej pod sygn. akt III SA/Po 33/11 publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie przez niego kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy i jego małżonki w taki sposób, że nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Także majątek zgromadzony przez skarżącego oraz ujawnione przychody skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Ponadto, skarżący mimo wezwania nie podał czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Natomiast ze [...] złożonego przez niego oświadczenia wynika, że w 2014 r. z tytułu prowadzenia działalności rolniczej uzyskał przychody w wysokości [...] [...] zł, poniósł natomiast koszty działalności rolniczej w wysokości [...] [...] zł. Ponadto w okresie od stycznia do czerwca 2015 r. poniósł koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego w wysokości [...] [...] zł. Sąd podkreśla, że społeczna funkcja instytucji prawa pomocy nie powinna być nadużywana, w sytuacji gdy możliwości finansowe zobowiązanego na to pozwalają, nawet gdy stałoby się to z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego. Nie sposób nie zauważyć również, że wszczynając postępowania sądowe, skarżący powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczenia środków finansowych na te koszty. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 254 § 1, art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.