I SA/Po 1278/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A w K o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi A w K na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za miesiące od sierpnia do grudnia 2010 r. postanawia: oddalić wniosek. A w K, reprezentowana przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Celnej. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] wezwano pełnomocnika skarżącej spółki do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]. Pełnomocnik skarżącej spółki złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (skarżąca nie zakreśliła rubryki 4.2. – zgodnie z punktem 3 pouczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy – gdy w rubrykach występuje tekst oznaczony znakiem "+", niepotrzebną treść należy skreślić). W uzasadnieniu wniosku podano, że spółka nie dysponuje środkami pozwalającymi na poniesienie kosztów sądowych bez narażenia się na utratę płynności finansowej. Spółka ponosi bowiem stratę na prowadzonej działalności (por. pkt 8 wniosku), co powoduje, że brakuje jej środków na bieżące regulowanie zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością. Spółka podkreśliła, że nie posiada środków na rachunku bankowym, konto bankowe zajął komornik sądowy. Wnioskodawca w celu umożliwienia dalszego prowadzenia działalności gospodarczej musi koncentrować się na zapłacie tych zobowiązań, a przede wszystkim na bieżącej wypłacie wynagrodzeń pracowników. Zdaniem spółki, nie jest możliwe przyjęcie, że ma ona obowiązek przeznaczania środków w pierwszej kolejności na zapłatę kosztów sądowych i narażenie się tym samym na niewywiązanie z obowiązku zapłaty w.w zobowiązań, niezbędnych do zapewnienia dalszego funkcjonowania Spółki, a w szczególności z obowiązku regulowania bieżących zobowiązań wobec jej pracowników. Skarżąca wskazała, że nie może być stawiana przed wyborem, czy posiadane środki przeznaczyć na spłatę w.w zobowiązań, czy na uregulowanie kosztów sądowych. Stanowiłoby to bowiem ograniczenie konstytucyjnego prawa do sądu. Skarżąca oświadczyła, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...], wartość środków trwałych wnioskodawcy (według bilansu na ostatni rok) [...], strata za ostatni rok obrotowy według bilansu [...], stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku prowadzonego przez B wynosił [...]. Do wniosku załączono bilans na dzień [...], rachunek zysków i strat za okres [...], wyciąg z rachunku bankowego na dzień [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą spółkę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą spółkę, 2. podanie w jakiej wysokości skarżąca spółka w okresie [...] uzyskała przychody i w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów, 3. złożenie odpisów sprawozdań finansowych za [...] (bez bilansu i rachunku zysków i strat za [...]), 4. złożenie raportów kasowych za okres od [...] do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, 5. złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za miesiące [...], 6. złożenie wykazu i wyciągów z wszystkich rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych obrazujących operacje dokonane w ich ramach w okresie od [...] do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, w przypadku gdyby rachunki te były zajęte w sposób całkowicie wykluczający korzystanie z nich należy przedłożyć zaświadczenia wystawione przez bank po dniu otrzymania wezwania, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, w tym o środkach udostępnionych spółce w w.w okresie, 7. podanie czy spółka zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu i w jakiej wysokości wypłaca miesięczne wynagrodzenia, 8. podanie w jakiej wysokości i z jakich środków spółka ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby (np. czynsz, woda, ogrzewanie, gaz, energia elektryczna, telefony stacjonarne i telefony komórkowe), koszty obsługi księgowej, obsługi prawnej, inne koszty, 9. podanie jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa udziałowców spółki, 10. podanie czy spółka zwróciła się do udziałowców z żądaniem uiszczenia dopłat, które zostałyby przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie, 11. przedstawienia dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od udziałowców dopłat. Pismo doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżąca do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełniła, gdyż nie złożyła odpisów dokumentów oraz wyjaśnień, o które została wezwana. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Przepisy przenoszą na stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania wyżej wymienionych przesłanek. Na uwadze należy mieć również, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 318/08, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie rozpoznającego wniosek starszego referendarza sądowego wskazać należy, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, gdyż treść oświadczenia złożonego przez skarżącą na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W tym miejscu wskazać należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów postępowania, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Wskazać również należy, że to na stronie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie referendarza sądowego w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Podkreślić także należy, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca nie wykazała, iż jej sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W badanej sprawie strona skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Skarżąca bowiem nie przesłała na wezwanie z dnia [...] żądanych dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową oraz nie udzieliła dodatkowych wyjaśnień. Strona skarżąca w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdziła, że nie dysponuje środkami pozwalającymi na poniesienie kosztów sądowych bez narażenia się na utratę płynności finansowej. Wskazała, że ponosi stratę na prowadzonej działalności gospodarczej, strata za ostatni rok obrotowy wyniosła [...]. Skarżąca wskazała, że brakuje jej środków na bieżące regulowanie zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością i nie posiada środków na rachunku bankowym, saldo na rachunku wynosi [...], rachunek został zajęty przez komornika sadowego. Spółka, jak wynika z jej oświadczeń, koncentruje się natomiast na zapłacie zobowiązań, w szczególności na bieżącej wypłacie wynagrodzeń pracowników. W tym miejscu zauważyć należy, że skarżąca spółka - mimo wezwania - nie podała w jakiej wysokości w okresie [...] uzyskała przychody i w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów, nie podała ilu zatrudnia pracowników i w jakiej wysokości wypłaca miesięczne wynagrodzenia. Skarżąca mimo wezwania nie złożyła raportów kasowych za okres od [...] do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, t.j. do dnia [...], nie wyjaśniła nawet czy w w.w okresie raporty kasowe sporządzała, nie złożyła wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy – w tym miejscu wskazać należy, że wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżąca przedłożyła jedynie wyciąg na dzień [...], z których wynika, że saldo końcowe na rachunku bankowym wynosi [...]. Skarżąca mimo wezwania nie złożyła odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], nie wyjaśniła nawet, czy zeznania roczne podatkowe składała, nie złożyła sprawozdania finansowego za [...] oraz nie uzupełniła załączonego do wniosku o przyznanie prawa pomocy sprawozdania finansowego za [...] (skarżąca do wniosku załączyła jedynie bilans oraz rachunek zysków i strat za [...]), nie złożyła odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] i nie wyjaśniła, czy deklaracje VAT-7 sporządza i składa w Urzędzie Skarbowym. Spółka mimo wezwania z dnia [...] nie podała również w jakiej wysokości i z jakich środków ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby (np. czynsz, woda, ogrzewanie, gaz, energia elektryczna, telefony stacjonarne i telefony komórkowe), koszty obsługi księgowej i prawnej, inne koszty. Skarżąca nie podała jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa udziałowców spółki, nie wyjaśniła czy zwróciła się do udziałowców z żądaniem uiszczenia dopłat, które zostałyby przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie, nie przedłożyła także żadnych dokumentów świadczących o niemożliwości uzyskania od udziałowców dopłat. Wskazać w tym miejscu należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjął się pogląd, że fakt niedopełnienia obowiązku złożenia dokumentów oraz dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 24 września 2009 r. sygn. akt I OZ 895/09, post. NSA z dnia 03 listopada 2015 r. sygn. akt II FZ 764/15, post. NSA z dnia 14 stycznia 2016 r. sygn. akt I FZ 465/15, post. NSA z 31 maja 2016 r. sygn. akt II OZ 551/16 publikowane na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.