I SA/Po 1288/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 14 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AŁ o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi AŁ na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie określenie i zabezpieczenie na majątku przybliżonych kwot zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za I kwartał 2013 r., za miesiące od kwietnia do listopada 2013 r. wraz z odsetkami za zwłokę postanawia: oddalić wniosek. Skarżący AŁ pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia [...] nr [...] określającą i zabezpieczającą na majątku AŁ przybliżone kwoty zobowiązań podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług za następujące okresy rozliczeniowe: I kwartał 2013 r., za miesiące od kwietnia do listopada 2013 r., wraz z odsetkami za zwłokę. W skardze wniósł m.in. o zwolnienie od kosztów sądowych. Następnie skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Wskazał, że z uwagi na podejmowane wobec niego działania Urzędu Skarbowego i Prokuratury (blokada rachunków) zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Obecnie jedynym jego źródłem utrzymania są minimalne dochody z tytułu zatrudnienia, które – jak wyjaśnił - z trudem wystarczają na zaspokojenie bieżących potrzeb. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżący podał, że posiada oszczędności na rachunku bankowym w kwocie [...], środki te zostały zablokowane przez Prokuraturę i nie może nimi dysonować. Wnioskodawca oświadczył, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód netto w wysokości [...] miesięcznie. Podał, że partycypuje w kosztach utrzymania domu syna, w którym obecnie mieszka w kwocie ok. [...] miesięcznie. Resztę środków przeznacza na bieżące wydatki związane z wyżywieniem, ubraniem, środkami czystości i higieny Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego, 3. podanie czy skarżący posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, w tym samochody, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 4. podanie czy skarżący poza dochodami deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy uzyskuje inne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości (np. udziałów w spółkach, pełnienia funkcji członka zarządu lub prokurenta w spółkach, członka rady nadzorczej, inne), jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, 5. podanie czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak to czy pozostaje z żoną w separacji sądowej, jeżeli tak to od kiedy (odpis wyroku), jeżeli małżonkowie nie mają orzeczonej separacji sądowej należy podać w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonka uzyskuje miesięczne dochody, w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania, czy posiada nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), oszczędności, papiery wartościowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji (marka, typ, rok produkcji i wartość rynkowa), udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, czy prowadzi działalność gospodarczą, należy złożyć zeznania roczne podatkowe małżonki za [...], wyciągi z lokat bankowych, rachunków bankowych, w tym kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy, jeżeli małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej należy złożyć również odpis umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz odpis umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami, 6. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. ogrzewanie, opłaty za wodę, gaz, prąd, telefon, abonament RTV, Internet, koszty wyżywienia, koszty leczenia i zakupu lekarstw, środki czystości, inne), 7. podanie czy skarżący w okresie ostatnich [...] lat posiadał nieruchomości, wartościowe przedmioty, jeżeli tak to kiedy sprzedał lub darował te nieruchomości i wartościowe przedmioty, 8. podanie w jaki sposób syn skarżącego, u którego mieszka wnioskodawca, nabył nieruchomość i kiedy, czy otrzymał ją od skarżącego, jeżeli tak to kiedy (odpis umowy darowizny), 9. podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu syn skarżącego, u którego wnioskodawca mieszka, uzyskuje miesięczne dochody, 10. podanie czy syn skarżącego poza nieruchomością, w której mieszka skarżący, posiada inne nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, jeżeli tak to należy wymienić składniki majątku jaki posiada, 11. podanie czy syn skarżącego prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami, jeżeli tak to z kim i jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, t.j. z jakiego tytułu uzyskują miesięczne dochody i jaki majątek posiadają (nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł), 12. podanie kosztów miesięcznego utrzymania syna skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat i czy spłaca te kredyty, inne koszty), 13. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez syna skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 14. złożenie wyciągów z rachunków bankowych syna i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 15. podanie od kiedy skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej (odpis dokumentu o zaprzestaniu lub zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej). Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...]. Tymczasem wnioskodawca do chwili obecnej, t.j. do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie odpowiedział na w.w wezwanie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami, poza oszczędnościami w wysokości [...] na rachunku bankowym, które zostały zablokowane przez Prokuraturę, nie posiada żadnego majątku, mieszka w domu syna, utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] netto i nie prowadzi działalności gospodarczej. Skarżący mimo wezwania nie podał od kiedy nie prowadzi działalności gospodarczej, nie przedłożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], nie wyjaśnił czy zeznania roczne podatkowe za w.w lata sporządził i złożył w Urzędzie Skarbowym. Wnioskodawca nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych. Skarżący mimo wezwania nie podał czy posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, czy poza dochodami deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy uzyskuje inne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, czy posiada udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu lub prokurenta, członka rady nadzorczej. Skarżący mimo wezwania nie podał czy pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak to nie wyjaśnił czy pozostaje w separacji sądowej, jeżeli nie pozostaje z żoną w separacji sądowej został zobowiązany do wyjaśnienia jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa małżonki. Skarżący mimo wezwania nie podał kosztów miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki, t.j. jaką kwotę przeznacza miesięcznie na ogrzewanie, opłaty za gaz, wodę, energię elektryczną, telefon, abonament RTV, Internet, jaką kwotę przeznacza na wyżywienie, koszty leczenia i zakupu lekarstw i na środki czystości. Skarżący nie wyjaśnił także czy w okresie ostatnich [...] lat posiadał nieruchomości, wartościowe przedmioty, jeżeli tak to czy sprzedał lub darował swój majątek innym osobom, jeżeli tak to komu i kiedy. Skarżący nie wyjaśnił również w jaki sposób syn, u którego mieszka, nabył nieruchomość i kiedy, w szczególności czy otrzymał ją od skarżącego. Wnioskodawca nie wyjaśnił jaka jest sytuacja rodzinna, finansowa i majątkowa syna, u którego mieszka. W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił zatem swojej rzeczywistej sytuacji rodzinnej (nie wiadomo czy wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim), finansowej i majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, czy to w całości, czy w części, uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie pełnych kosztów postępowania. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.