I SA/Po 1376/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 22 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku ZR o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi ZR na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: oddalić wniosek. Wpis od skargi wynosi [...]. Skarżący ZR pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Celnej. Równocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że ma niskie dochody. Wnioskodawca oświadczył, że nie pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący posiada [...] nieruchomości (dom) o pow. [...] m2 obciążony hipoteką, nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, posiada samochód służbowy. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. [...], przy czym: [...]. Skarżący podał, że posiada udział w spółce cywilnej w wysokości [...]. Wnioskodawca posiada samochód dostawczy służbowy marki M, rok prod. [...], wartość rynkowa [...]. Skarżący podał, że dochody uzyskuje z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Do pisma załączył kserokopie: zeznań rocznych podatkowych za [...] oraz wyciągi z rachunku bankowego. Na kolejne wezwanie z dnia [...] skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie pozostaje w związku małżeńskim, nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Dom o pow. [...] m2 posiada we współwłasności z osobą obcą, z którą nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Wyjaśnił, że pożyczka hipoteczna została zaciągnięta w wysokości [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W piśmiennictwie i orzecznictwie przyjęto, że prawo pomocy udzielane jest w zasadzie osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 628, postanowienia NSA z dnia 27.08.2015 r. sygn. I FZ 228/15, z dnia 21.05.2015 r. sygn. II GZ 209/15). Pamiętać również należy, że pomoc finansowa w ramach prawa pomocy nie ma na celu "wspierania" danego podmiotu w jego przedsięwzięciach gospodarczych, nie służy też ochronie jego majątku. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia i dokumenty stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że wnioskodawca nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, jest osobą stanu wolnego, posiada [...] udziału w nieruchomości (dom) o pow. [...] m2, użytkuje samochód służbowy marki M, rok prod. [...] o wartości rynkowej [...], posiada [...] udziałów w spółce cywilnej. Skarżący utrzymuje się z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. [...], w tym spłaca ratę pożyczki hipotecznej w wysokości [...] miesięcznie. Pożyczka została zaciągnięta w wysokości [...], pod zastaw domu, na [...] lat. W tym miejscu zauważyć należy, że zaciągnięcie przez skarżącego w [...] zobowiązania kredytowego świadczy o tym, że musiał on posiadać zdolność kredytową, gdyż inaczej bank takiej pożyczki by jemu nie udzielił. Ponadto godzi się zauważyć, że obowiązek spłaty pożyczek/kredytów nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata pożyczki/kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty pożyczek/kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia NSA z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z załączonych przez skarżącego kserokopii deklaracji VAT-7 wynika, że w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za wartość netto [...]. Z zeznania rocznego podatkowego za [...] wynika, że przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], z innych źródeł dochód skarżącego wyniósł [...], w [...] przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], dochód skarżącego z innych źródeł wyniósł [...]. Z załączonej przez skarżącego książki przychodów i rozchodów wynika, że na dzień [...] od początku [...] przychód skarżącego wyniósł [...] (średniomiesięczny przychód skarżącego kształtował się na poziomie [...]), koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Zatem ze złożonych przez skarżącego dokumentów wynika, że w [...] odnotował stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Jednakże strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Ponoszenie przez skarżącego przez dłuższy okres czasu straty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez skarżącego skargą. Skarżący załączył wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego przez A za okres [...], z których wynika, że rachunek ten zasilany jest z rachunku P. HZ, ul. R [...], K ([...]), ze środków tych ponoszone są zobowiązania z tytułu ZUS, do Urzędu Skarbowego, stałe zlecenie do B, opłata za koncesję, abonament za Canal+, usługi telekomunikacyjne, abonament RTV, opłaty za energię elektryczną, faktury VAT. W tym miejscu jeszcze raz należy podkreślić, że z uzyskiwanych przychodów z działalności gospodarczej wnioskodawca ponosi koszty miesięcznego utrzymania, spłaca ratę pożyczki hipotecznej, która jest wyższa od wpisu od skargi (wpis [...], rata pożyczki [...]) oraz ponosi koszty prowadzonej działalności gospodarczej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, że strona skarżąca nie może w priorytetowy sposób traktować innych swoich zobowiązań, co powoduje, że nie będzie miała środków na opłacenie kosztów sądowych. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r., sygn. akt I FZ 344/11, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Również ujawnione przychody z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie zwolnienia od kosztów sądowych. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.