I SA/Po 1377/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 06 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku IS o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi IS na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy za miesiące: sierpień, od października do grudnia 2011 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca IS, reprezentowana przez adwokata, pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie skarżąca złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, który uzupełniła na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] poprzez uzupełnienie rubryk 10 i 15 w dniu [...]. W uzasadnieniu wniosku podała, że poniesienie opłaty sądowej w niniejszej sprawie przekracza aktualnie jej możliwości finansowe i nie ma ona obecnie dostatecznych środków na ich pokrycie. Skarżąca podała, że nie dysponuje jakimikolwiek środkami finansowymi, z których mogłaby uiścić wpis sądowy od skargi do Sądu w wysokości [...]. Skarżąca podała, że nie posiada żadnych wartościowych ruchomości, oszczędności, innych wartościowych przedmiotów. Wnioskodawczyni podała, że utrzymuje się z dochodów generowanych przez A z siedzibą w L, w której jest jedynym wspólnikiem. Wskazała, że posiada także [...] nieruchomości, których jest właścicielem bądź użytkownikiem wieczystym, których jednakże nie może do tej pory sprzedać, aby uzyskać w szybkim czasie środki pieniężne (w tym chociażby na uiszczenie przedmiotowego wpisu od skargi). Wnioskodawczyni podała, że jej miesięczne wydatki na żywność, środki czystości, czynsz i media wynoszą ok. [...]. Ponadto skarżąca spłaca raty kredytu, który wzięła na zakup mieszkania w kwocie ok. [...] miesięcznie. Wnioskodawczyni podkreśliła, że brak środków finansowych nie ma charakteru chwilowego i stanowi trwałą niemożność uzyskania środków na uiszczenie wpisu sądowego. Skarżąca wskazała, że brak przyznania prawa pomocy przyczyni się do realnej utraty przez nią możliwości dochodzenia i obrony swoich praw. Skarżąca podała, że z uzyskiwanych dochodów nie jest w stanie ponieść wydatków związanych ze swoim utrzymaniem i tym bardziej nie jest w stanie ponieść dodatkowych kosztów poprzez jednorazową wpłatę kwoty w wysokości [...] tytułem wpisu od skargi. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Skarżąca posiada [...] domów, [...] nieruchomości rolnych, nie posiada oszczędności, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżąca podała, że posiada [...] udziałów w spółce A o łącznej wartości [...]. Wnioskodawczyni oświadczyła, że uzyskuje dochody z tytułu czynszu w wysokości [...] i z tytułu czynszu w wysokości [...]. Wnioskodawczyni podała, że zobowiązania i stałe wydatki wynoszą: na potrzeby mieszkaniowe, w tym opłaty za media: ok. [...] na 1 miesiąc, wydatki na żywność i środki czystości: ok. [...] na 1 miesiąc, rata kredytu na mieszkanie: [...] na 1 miesiąc. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą, 2. łożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącej, 3. podanie czy skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak to czy małżonkowie pozostają w separacji sądowej (odpis wyroku), jeżeli małżonkowie nie pozostają w separacji sądowej należy podać w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonek uzyskuje miesięczne dochody, czy posiada on nieruchomości (jakie, jaka jest ich powierzchnia oraz szacunkowa wartość), oszczędności, papiery wartościowe, inne prawa majątkowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji (marka, rok produkcji i wartość rynkowa), w jakiej wysokości i na co ponosi koszty miesięcznego utrzymania, czy ma na utrzymaniu inne osoby, należy złożyć odpisy zeznań rocznych podatkowych męża za [...], wyciągi z rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy, jeżeli małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej należy również przedłożyć odpis umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielność majątkowej małżeńskiej oraz odpis umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami, 4. podanie czy skarżąca posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 5. podanie jaka jest powierzchnia oraz szacunkowa wartość domów, które skarżąca posiada, w którym z tych domów skarżąca mieszka, czy skarżąca uzyskuje dochody z tytułu posiadania domów z tytułu najmu, jeżeli tak to w jakiej wysokości, 6. podanie jaka jest powierzchnia nieruchomości rolnych, które skarżąca posiada, jaka jest szacunkowa wartość i sposób rolniczego wykorzystania tych nieruchomości, jeżeli nieruchomości te stanowią gospodarstwo rolne, należy wskazać osobno powierzchnię gruntów rolnych i leśnych, liczbę budynków, liczbę i rodzaj urządzeń służących do produkcji, liczbę i rodzaj inwentarza żywego, 7. podanie czy skarżąca uzyskuje inne – poza wymienionymi przez skarżąca z tytułu czynszu – dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, dzierżawy, dopłat do nieruchomości rolnej, upraw, hodowli, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach, - np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, papierów wartościowych itd.), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 8. podanie czy skarżąca prowadzi działalność rolniczą, jeżeli tak należy podać koszty prowadzenia działalności rolniczej za [...] (wydatki na zasiewy, zbiory, uprawy, hodowlę, ubezpieczenie, prace wykonywane w gospodarstwie oraz zakupy na cele prowadzenia produkcji rolnej) oraz uzyskiwanych z tego tytułu w [...] przychodów, 9. podanie w jakiej wysokości i na jaki okres skarżąca zaciągnęła kredyt na zakup mieszkania. Pismo doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu [...]. Tymczasem skarżąca do chwili obecnej, t.j. do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie odpowiedziała na to wezwanie. Na marginesie wskazać należy, że już wcześniej, t.j. pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie odpisów w.w dokumentów i informacji, przy czym z uwagi na pisma procesowe pełnomocnika skarżącej z dnia [...], pismem z dnia [...] ponownie wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenie stwierdzić należy, że nie wykazała ona przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] tytułem wpisu sądowego od skargi, a nie jak wskazała we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w wysokości [...]. Z oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika, że wnioskodawczyni nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, skarżąca mimo wezwania nie wyjaśniła natomiast, czy pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak to czy pozostaje z małżonkiem w separacji sądowej, jeżeli nie została zobowiązana do przedstawienia jego sytuacji majątkowej. Z oświadczeń skarżącej wynika, że posiada [...] domów i [...] nieruchomości rolnych. Wnioskodawczyni z tytułu czynszu uzyskuje dochody miesięczne w wysokości [...] i [...], łącznie w wysokości [...]. Skarżąca mimo wezwania nie wyjaśniła jaka jest powierzchnia oraz szacunkowa wartość domów, nie wyjaśniła, czy w jednym z tych domów mieszka, czy uzyskuje dochody z tytułu posiadania tych wszystkich domów, nie podała również jaka jest powierzchnia nieruchomości rolnych, które posiada, jaka jest szacunkowa wartość tych nieruchomości, jaki jest sposób rolniczego wykorzystania tych nieruchomości, jeżeli nieruchomości te stanowią gospodarstwo rolne wnioskodawczyni miała wskazać osobno powierzchnię gruntów rolnych i leśnych, liczbę budynków, liczbę i rodzaj urządzeń służących do produkcji, liczbę i rodzaj inwentarza żywego. Skarżąca mimo wezwania nie wyjaśniła, czy poza dochodami deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy uzyskuje inne dochody np. z tytułu umowy zlecenia, o dzieło, dzierżawy, dopłat do nieruchomości rolnej, upraw, hodowli, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji członka zarządu, prokurenta, inne dochody. Skarżąca nie wyjaśniła czy prowadzi działalność rolniczą, jeżeli tak miała podać koszty prowadzenia działalności rolniczej za [...] oraz uzyskiwane z tego tytułu w w.w okresie przychody. Wnioskodawczyni mimo wezwania nie wyjaśniła także czy posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Z oświadczeń skarżącej wynika, że koszty jej miesięcznego utrzymania wynoszą: [...] potrzeby mieszkaniowe, [...] wydatki na żywność i środki czystości, [...] rata kredytu na zakup mieszkania, przy czym skarżąca mimo wezwania nie wyjaśniła w jakiej wysokości i na jaki okres zaciągnęła kredyt na zakup mieszkania. Wnioskodawczyni mimo wezwania nie przedłożyła odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], nie wyjaśniła czy zeznania roczne podatkowe zostały sporządzone i złożone w Urzędzie Skarbowym, nie przedłożyła również wyciągów z rachunków bankowych, nie wyjaśniła nawet czy rachunki bankowe posiada. W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżąca nie wyjaśniła zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawczyni. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącej, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania. W tych okolicznościach wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącej ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.