I SA/Po 145/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku RK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi RK na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić wniosek. Wpis sądowy od skargi wynosi [...]. Skarżący RK, reprezentowany przez pełnomocnika, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazane w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. Równocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że do dnia [...] prowadził działalność gospodarczą o nazwie A w P. Z działalności nie osiągnął dochodu, nie ma innych źródeł dochodu. Mieszka w G u żony, z którą od dnia ślubu, t.j. od dnia [...] pozostaje w rozdzielności majątkowej małżeńskiej, umowa została zawarta w dniu [...]. Wnioskodawca podał, że obecnie prowadzona jest egzekucja z tytułu zadłużenia wobec B i pozostało ok. [...] do spłaty. Skarżący podał cyt.: "jeden leasing ściągany jest przez Komornika". Wnioskodawca podał, że miał działkę po rodzicach, którą sprzedał w [...] za kwotę [...]. Skarżący wskazał, że nie posiada nieruchomości, akcji, obligacji i oszczędności, nie posiada cennych ruchomości, samochodu, wyposażenie domu należy do żony. Wnioskodawca podał, że utrzymuje go obecnie małżonka, jemu brakuje środków do życia. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synami w wieku [...] lat. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...]. Wnioskodawca podał, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej, żona prowadzi działalność gospodarczą, wnioskodawca wyjaśnił, że nie wie jaki jest stan majątkowy żony, gdyż od dnia ślubu pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Skarżący podał, że on i dzieci nie mają żadnych dochodów, małżonka uzyskuje dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, przy czym wnioskodawca nie posiada wiedzy w jakiej wysokości uzyskuje ona dochody. Wnioskodawca wskazał, że posiadał i posiada zaległości, w [...] spłacił dług u Komornika Sądowego, nadal jest zadłużony w B, do spłaty pozostało ok. [...], postępowanie prowadzone jest przez Komornika Sądowego, trwa również postępowanie z bankowego leasingu, egzekucję prowadzi Komornik Sądowy, kwota zaległości ok. [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] podał, że małżonka odmówiła jemu udzielenia informacji na temat swojego majątku, ponoszonych wydatków na mieszkanie należące do niej, w którym skarżący zamieszkuje, jak i na temat swojej działalności gospodarczej. Wnioskodawca podał, że nie ma innych kredytów poza kredytami wymienionymi we wniosku. Koszty utrzymania domu ponosi żona, skarżący nie ma telefonu, nie płaci innych abonamentów. Koszt utrzymania domu to ok. [...] miesięcznie na prąd, gaz i wodę. Na ubrania na [...] osoby rodzina przeznacza ok. [...] miesięcznie, na wyżywienie potrzebują ok. [...] miesięcznie. Wnioskodawca podał, że jest w [...] po zajęciach komorniczych i nie może znaleźć pracy. Skarżący i jego żona nie posiadają udziałów w spółkach i nie pełnią funkcji członka zarządu lub prokurenta, czy też członka rady nadzorczej w spółkach. Wnioskodawca nie posiada pojazdów mechanicznych, żona posiada pojazd marki S o wartości ok. [...], małżonka spłaca za niego leasing z ratą [...] brutto miesięcznie. Skarżący nie wykonuje prac dorywczych, zamknął działalność gospodarczą [...], nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, gdyż ma problemy zdrowotne. Wnioskodawca podał, że w [...] małżonka poinformowała go, że chce się rozwieść, pozwu jeszcze nie złożyła. Skarżący podał, że nie złożył zeznania podatkowego za [...]. Wskazał, że żona posiada jakieś nieruchomości, o których nigdy go nie informowała. Małżonka nie chce informować skarżącego o swoich wydatkach i majątku. Skarżący do pisma załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych za [...], z których wynika, że w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], duplikaty wyciągów z rachunku bankowego. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli zostały złożone zeznania roczne podatkowe za [...] należy przedłożyć odpisy tych zeznań, 2. złożenie szczegółowego wyliczenia opłat za media w mieszkaniu przy ul. S [...] w G, 3. podanie w jakiej wysokości skarżący w okresie prowadzenia działalności gospodarczej w [...], t.j. [...] uzyskał przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów, należy przedłożyć odpisy z książki przychodów i rozchodów za w.w okres oraz odpisy deklaracji VAT-7 za miesiące od [...]. Z akt sprawy wynika, że przesyłkę awizowano w dniach [...] zwrócono ją z adnotacją "ZWROT Nie podjęto w terminie". Przesyłkę pozostawiono w aktach ze skutkiem doręczenia z dniem [...]. Pismem z dnia [...], nadanym listem poleconym w Urzędzie Pocztowym w dniu [...] skarżący oświadczył, że małżonka z uwagi na rozdzielność majątkową małżeńską odmówiła jemu udzielenia informacji na temat swojego majątku, wysokości wydatków na mieszkanie należące do niej, jak i na temat swojej działalności gospodarczej. Wnioskodawca powtórzył, że małżonka utrzymuje go. Skarżący powtórzył również, że nie ma innych kredytów oprócz tych podanych we wniosku. Podał, że nie złożył zeznania podatkowego za [...], zostanie złożone w ustawowym terminie do końca [...]. Wnioskodawca podał, że za [...] nie ma dochodu ani przychodu. Skarżący podał, że małżonka posiada nieruchomość w G przy ul. R [...] o pow. [...] m2, wartości ok. [...], a o innych nieruchomościach małżonka nigdy go nie poinformowała. Wnioskodawca podał, że nie ogłosił upadłości, ale postępowanie o wyjawienie majątku przed Sądem Rejonowym potwierdza jego żądania o udzielenie mu prawa pomocy, zaś stanowisko żony, które jest zgodne z prawem, nie może negatywnie wpływać na decyzje Sądu, tym bardziej, że wnioskodawca mimo protestów żony ustala składniki i koszty utrzymania rodziny. Skarżący przedłożył wydruk z Urzędu Skarbowego o złożonych deklaracjach za [...], z którego wynika, że przychód wnioskodawcy w [...] wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...], dochód [...], kserokopię oświadczenia małżonki z dnia [...], kserokopię umowy sprzedaży nieruchomości z dnia [...] zawartej w formie aktu notarialnego, odpis z wyciągu z rachunku bankowego, odpisy postanowień Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] i z dnia [...] w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, ewidencję środków trwałych. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z oświadczeń skarżącego wynika, że do [...] prowadził działalność gospodarczą, obecnie nie pracuje, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje żadnego dochodu, nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny z uwagi na stan zdrowia. Wnioskodawca pozostaje na utrzymaniu żony, z którą, jak oświadczył we wniosku o przyznanie prawa pomocy, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. We wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym i jego żoną pozostają także synowie w wieku [...] lat. Skarżący podał, że w związek małżeński wstąpił w dniu [...], małżonkowie od dnia ślubu pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Z oświadczeń wnioskodawcy wynika, że nie posiada on żadnego majątku, prowadzone są wobec niego egzekucje komornicze. Ze złożonych przez skarżącego wyjaśnień wynika, że małżonka prowadzi działalność gospodarczą, posiada nieruchomość o pow. [...] m2 o wartości ok. [...], samochód marki S w leasingu, wnioskodawca nie wie w jakiej wysokości małżonka uzyskuje miesięczne dochody z uwagi na zawartą umowę majątkową. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że mieszka w mieszkaniu należącym do jego żony. Mimo wezwania skarżący nie podał w jakiej wysokości małżonka uzyskuje miesięczne dochody, nie złożył wyciągów z rachunków bankowych żony, nie wyjaśnił czy małżonka rachunki bankowe posiada, nie przedłożył zeznań rocznych podatkowych żony za [...], nie wyjaśnił czy zeznania roczne podatkowe za w.w lata składała, nie złożył odpisów dokumentów z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, t.j. odpisu z książki przychodów i rozchodów, deklaracji VAT-7, wyciągów z firmowych rachunków bankowych, ewidencji środków trwałych, nie podał ilu zatrudnia pracowników. Skarżący podał, że żona z uwagi na sytuację przedrozwodową i na obowiązującą w ich małżeństwie rozdzielność majątkową odmówiła jemu udzielenia informacji dotyczącej jej dochodów oraz posiadanego majątku. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, separacji faktycznej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Sytuacja finansowa i majątkowa żony wpływa zatem na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Ponadto na uwagę zasługuje okoliczność, że skarżący mimo wezwania z dnia [...] nie przedłożył odpisu z książki przychodów i rozchodów za okres [...], nie podał w jakiej wysokości w w.w okresie poniósł koszty prowadzenia działalności gospodarczej, nie złożył odpisów deklaracji VAT-7 za miesiące [...], nie wyjaśnił czy deklaracje VAT-7 za w.w miesiące zostały w Urzędzie Skarbowym złożone. Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto godzi się zauważyć, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.