I SA/Po 1501/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku BS o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie: wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi BS na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za 2008 r. postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...], sygn. akt [...] oddalił skargę BS na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] wniosła skargę kasacyjną od w.w wyroku. Równocześnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie: wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku podała, że jej średnie miesięczne dochody wynoszą [...], a umowę o pracę ma do dnia [...]. Koszty utrzymania mieszkania wynoszą [...] miesięcznie i pokrywa je wspólnie z partnerem. Ponadto skarżąca ponosi koszty za telefon w kwocie [...]. Skarżąca podała, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżąca powtórzyła, że z tytułu umowy o pracę dochód netto wynosi [...], opłaty za mieszkanie wynoszą [...], za telefon [...]. Do wniosku załączyła zaświadczenie o zarobkach z dnia [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą i jej partnera, 2. złożenie wyciągów z rachunków i lokat bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącej i do jej partnera, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącej i jej partnera z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. podanie czy skarżąca i jej partner posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskują jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 5. podanie czy skarżąca poza dochodami z tytułu umowy o pracę uzyskuje inne dochody (np. z tytułu udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach np. członka zarządu, prokurenta, umowy zlecenia, umowy o dzieło, prac dorywczych, sezonowych, prowadzenia działalności gospodarczej, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, ewentualnie czy korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie, 6. podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu partner skarżącej uzyskuje miesięczne dochody, 7. podanie czy skarżąca i jej partner posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy wymienić markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową tych pojazdów, 8. podanie do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka skarżąca, jeżeli wnioskodawczyni najmuje to mieszkanie należy podać koszty najmu, 9. podanie czy skarżąca posiada mieszkanie, które kupiła w [...], jaka jest powierzchnia tego mieszkania, jeżeli nie to czy sprzedała to mieszkanie, jeżeli tak to kiedy i za jaką kwotę, ewentualnie czy darowała to mieszkanie, jeżeli tak to komu i kiedy, 10. podanie czy partner skarżącej posiada jakieś nieruchomości, oszczędności, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej [...], jeżeli tak należy wymienić składniki majątku jaki posiada. Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że miesięczne koszty utrzymania mieszkania wynoszą: [...], łącznie [...]. Wnioskodawczyni podała, że z w.w kwoty opłaca telefon oraz abonament RTV oraz opłatę za kartę kredytową w wysokości [...]. Skarżąca podała, że koszty wyżywienia wynoszą ok. [...]. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada udziałów w spółkach oraz nie pełni żadnej funkcji w organach spółek. Skarżąca oświadczyła, że poza dochodami z tytułu umowy o pracę nie uzyskuje żadnych innych dochodów. Wskazała, że nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych. Skarżąca wyjaśniła, że nie zna osoby wynajmującej mieszkanie, gdyż umowa najmu została podpisana przez jej partnera. Wnioskodawczyni podała, że zakupione przez nią w [...] mieszkanie sprzedała za kwotę [...] w [...]. Z tej kwoty zostały spłacone jej zobowiązania finansowe, jak również ponosiła koszty związane z utrzymaniem mieszkania oraz koszty życia codziennego. Skarżąca oświadczyła, ze nie posiada informacji o stanie majątkowym partnera. Wnioskodawczyni podała, że z partnerem nie pozostaje w związku małżeńskim i nie ma on obowiązku partycypowania w jej zobowiązaniach finansowych, a chęć utrzymywania jej wynika jedynie z jego dobrej woli. Do pisma załączyła kserokopie: zeznań rocznych podatkowych za [...], wyciągi z karty kredytowej za ostatnie [...] miesięcy, aktu notarialnego z dnia [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazała ona przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, t.j. od wpisu od skargi kasacyjnej. Z oświadczeń skarżącej wynika, że nie pozostaje w związku małżeńskim, pozostaje natomiast w związku partnerskim. Wnioskodawczyni nie posiada żadnego majątku. Z oświadczeń skarżącej wynika, że opłaty za mieszkanie wynoszą ok. [...], wnioskodawczyni pokrywa je wspólnie z partnerem, ponadto skarżąca ponosi opłatę za kartę kredytową w wysokości [...]. Skarżąca podała, że koszty wyżywienia wynoszą [...]. Oznacza to, że skarżąca i jej partner na miesięczne utrzymanie przeznaczają kwotę ok. [...]. Skarżąca podała, że uzyskuje dochód w wysokości [...] netto, a zatem znaczną część kosztów miesięcznego utrzymania ponosi jej partner. W ocenie referendarza sądowego należało również wyjaśnić jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa partnera, która wpływa również na ocenę sytuacji materialnej wnioskodawczyni. Tymczasem skarżąca mimo wezwania nie podała w jakiej wysokości i z jakiego tytułu jej partner uzyskuje miesięczne dochody, nie podała również jaki jest stan majątkowy jej partnera. Skarżąca mimo wezwania nie złożyła odpisów zeznań rocznych podatkowych partnera za [...], nie wyjaśniła nawet czy zeznania roczne podatkowe za [...] złożył w urzędzie skarbowym, nie przedłożyła również wyciągów z jego rachunków bankowych, nie podała nawet czy rachunki bankowe jej partner posiada. W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżąca nie wyjaśniła zatem swojej rzeczywistej sytuacji materialnej, którą kształtuje również sytuacja jej partnera. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawczyni. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącej, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, czy to w całości, czy w części, uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się zatem poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja materialna skarżącej nie pozwala na pokrycie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania jej i jej partnera. W tych okolicznościach wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej. To właśnie na skarżącej ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania, czy to w całości, czy w części, obciążają stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.