I SA/Po 157/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 i 2009 r. oraz podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] października 2013 r. skarżący W. R. został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł. W. R. złożył sporządzony w dniu [...] stycznia 2014 r. na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację finansową, orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz chorobę. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący nie pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Dochód skarżącego z tytułu renty wynosi [...] zł brutto. Wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synem S. R. Wnioskodawca wyjaśnił również, że syn nie jest zameldowany i nie przebywa w miejscu jego zamieszkania. Z małżonką natomiast pozostaje w rozdzielności majątkowej małżeńskiej i pomimo, iż przebywa pod tym samym adresem, nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Mieszkanie stanowi własność żony. Skarżący oświadczył, że nie posiada kont bankowych, z uwagi na rozdzielność majątkową, nie podał czy małżonka posiada rachunki bankowe, lokaty, konta bankowe. Wnioskodawca wskazał, że na miesięczne utrzymanie przeznacza ok. [...] zł, przy czym na opłaty za czynsz, wodę, gaz, energię elektryczną [...] zł, na koszty leczenia (lekarstwa i dojazdy) ok. [...] zł, spłaca również raty kredytu samochodowego w wysokości [...] zł, tj. 50% kredytu na samochód marki [...], który został zaciągnięty w [...], na wyżywienie przeznacza [...] zł, na opłaty za telefon komórkowy [...] zł, na środki czystości [...] zł. Wnioskodawca podał, że samochód [...] kupił na kredyt, pojazd został zajęty w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżący nie posiada nieruchomości i nie uzyskuje żadnych innych dochodów. Z uwagi na rozdzielność majątkową nie podał w jakiej wysokości małżonka uzyskuje miesięczne dochody. Nie przedłożył również odpisu umowy majątkowej małżeńskiej, ani odpisu orzeczenia lub umowy o podział majątku wspólnego między małżonkami. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje z żoną separacji sądowej. Referendarz sądowy WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 24 lutego 2014 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie skarżący, pismem z dnia [...] marca 2014 r., wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał m.in., że okoliczność, iż mieszka w tym samym mieszkaniu co jego żona, nie jest równoznaczna z tym, że małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z treści powołanego przepisu wynika, że skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej postanowienia referendarza ex lege i przejście sprawy będącej przedmiotem sprzeciwu do właściwości Sądu. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie żądanie w nim sformułowane, powoduje utratę mocy wiążącej orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego. Podniesiona w sprzeciwie argumentacja dotycząca sytuacji materialnej skarżącego stanowi zaś uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego wniosku. Wskazać należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 P.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Znajduje to uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy mają sami wnioskodawcy. Wobec tego, pochodzące od nich informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena ich rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżących leży przedstawienie jak najpełniejszej informacji pozwalającej na dokonanie oceny ich aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić także należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005r., sygn. akt FZ 760/04). Oceniając zatem zasadność przyznania prawa pomocy, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawców do wysokości kosztów, które są oni zobowiązani ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. (postanowienie NSA z 10 października 2011r., sygn. akt II FZ 536/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, skarżący nie uprawdopodobnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. W pierwszej kolejności wskazać należy, że z udzielonych przez skarżącego informacji oraz złożonych dokumentów wynika, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada żadnego majątku, utrzymuje się z renty w wysokości [...] zł brutto. Wnioskodawca ponosi zaś koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. [...] zł. Skarżący mieszka w mieszkaniu należącym do żony, pomiędzy nim i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Analizując powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w wysokości [...] zł. Zdaniem Sądu, zestawienie ponoszonych przez niego wydatków w kwocie ok. [...] zł, z których znaczną część stanowi spłata przez skarżącego w 50% kredytu zaciągniętego na zakup samochodu marki [...] w wysokości [...] zł, nie stanowi przesłanki do zwolnienia go od kosztów sądowych. Spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto z przedłożonych przez skarżącego informacji nie wynika, kto spłaca drugą połowę raty kredytu zaciągniętego na zakup samochodu. Nie wynika również kto ponosi koszty ubezpieczenia samochodu, koszty zakupu paliwa i jego eksploatacji. Na podjęte rozstrzygnięcie w sprawie nie ma również podnoszona przez skarżącego okoliczność, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną. Zauważyć bowiem należy, że pomimo tego, iż małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej, w separacji faktycznej, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, to jednak w świetle przepisu art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez nią dochodów, jej sytuacja majątkowa i finansowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych przez nich wydatków, czy to oddzielnie czy łącznie, pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Nie sposób pominąć, że skarżący mimo podnoszonej przez niego okoliczności, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie przedłożył umowy majątkowej małżeńskiej, nie wyjaśnił również czy wspólny majątek małżonków został podzielony, jeżeli tak to w jaki sposób, nie przedłożył również odpisu umowy lub orzeczenia o podział majątku wspólnego. Powołane wyżej okoliczności, zdaniem Sądu, pozwalają na podważenie kompletności, a także wiarygodności przedłożonych Sądowi informacji. Stąd zasadne jest stwierdzenie, że skarżący w złożonym oświadczeniu przedstawił jedynie informacje mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej. W świetle okoliczności, że wydatki skarżącego przewyższają jego dochód w postaci renty, zasadne jest domniemanie, że strona dysonuje nieujawnionymi w niniejszej sprawie środkami finansowymi, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.