I SA/Po 1696/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MM o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi MM na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od maja do listopada 2007 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca MM pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że nie posiada żadnego majątku, mieszka w domu należącym do córki samotnie wychowującej jedno dziecko. Wnioskodawczyni podała, że z emerytury w wysokości [...] ZUS potrąca jej kwotę [...] zajętą przez Urząd Skarbowy. Skarżąca podała, że nie prowadzi żadnej działalności, nie pracuje, nie ma żadnych innych dochodów. Wskazała, że choruje, codziennie musi przyjmować leki, których zakup stanowi dla niej duże obciążenie finansowe. Wnioskodawczyni oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, córką i wnuczką. Skarżąca nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości powyżej [...]. Córka posiada samochód osobowy oraz dom, w którym mieszka skarżąca. Mąż wnioskodawczyni nie posiada żadnego majątku. Skarżąca oświadczyła, że z tytułu emerytury uzyskuje dochód netto w wysokości [...], mąż z tytułu renty w wysokości [...] netto, córka z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] netto. Skarżąca podała, że ponosi koszty utrzymania mieszkania, leczenia, rehabilitacji i zakupu lekarstw. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącej i do osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskują jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 4. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy wymienić jakie, jakiej marki, typ, rok produkcji i wartość rynkową tych pojazdów, 5. złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia za ostatnie [...] miesiące jakie otrzymała córka skarżącej, 6. podanie czy osoby pozostające ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym poza dochodem deklarowanym we wniosku o przyznanie prawa pomocy uzyskują dodatkowe dochody (np. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, umowy zlecenia, umowy o dzieło), czy córka skarżącej otrzymuje środki finansowe na utrzymanie córki (np. z tytułu alimentów, renty rodzinne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 7. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (woda, kanalizacja, energia elektryczna, ogrzewanie, telefon stacjonarny, telefon komórkowy, Internet, TV, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, środki czystości, raty kredytów – z podaniem kiedy kredyty zostały zaciągnięte, na co, w jakiej wysokości, na ile miesięcy, inne koszty). 8. podanie kiedy i w jaki sposób córka skarżącej nabyła dom, w którym mieszka wnioskodawczyni (np. tytułem kupna, darowizny, spadkobrania), w szczególności czy dom ten był wcześniej własnością skarżącej lub jej męża, czy skarżąca lub jej mąż posiadali jakieś nieruchomości, oszczędności, wartościowe przedmioty, czy swój majątek podarowali innym osobom, jeżeli tak to komu i kiedy (odpisy umów), 9. podanie czy córka skarżącej poza domem i samochodem posiada inne nieruchomości, jakie, jaka jest ich powierzchnia, oszczędności, inne przedmioty o wartości powyżej [...]. Pismo doręczono skarżącej w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżąca do chwili obecnej nie odpowiedziała na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć również należy, że w zakresie w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową strony wnoszącej o prawo pomocy, t.j. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 67/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazała ona przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, córką i wnuczką, skarżąca i jej mąż nie posiadają nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Córka posiada dom, w którym mieszka wnioskodawczyni oraz samochód osobowy, skarżąca nie podała jaki to samochód, jaka jest jego marka, rok produkcji i wartość rynkowa. Skarżąca podała, że uzyskuje dochody w wysokości [...] z tytułu emerytury, mąż w wysokości [...] z tytułu renty, córka [...] z umowy o pracę. Wnioskodawczyni mimo wezwania nie podała w jakiej wysokości ona i osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania, t.j. opłaty za media, koszty wyżywienia, środków czystości, lekarstw. Nie podała również czy spłacają raty kredytów, jeżeli tak to w jakiej wysokości, kiedy kredyty zostały zaciągnięte, na co, w jakiej kwocie i jaki jest harmonogram spłat rat. Skarżąca nie wyjaśniła czy ona i jej mąż posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Wnioskodawczyni mimo wezwania nie podała czy poza deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodami osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują inne dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu, nie wyjaśniła również czy córka otrzymuje środki finansowe na utrzymanie dziecka. Skarżąca nie podała czy ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskują jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego. Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że córka posiada dom, wnioskodawczyni nie wyjaśniła w jaki sposób córka nabyła dom, w szczególności nie wyjaśniła czy dom ten był wcześniej własnością jej lub jej męża, czy skarżąca lub jej mąż posiadali jakieś nieruchomości, oszczędności, wartościowe przedmioty, czy swój majątek podarowali innym osobom, jeżeli tak to komu i kiedy. Wnioskodawczyni mimo wezwania nie podała czy córka poza domem posiada inne nieruchomości, jeżeli tak to jakie, oszczędności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł. Nie złożyła również zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia za ostatnie [...] miesiące jakie otrzymała córka. Skarżąca mimo wezwania nie złożyła także odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez nią i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, nie wyjaśniła nawet czy zeznania roczne podatkowe za [...] sporządzili i złożyli w Urzędzie Skarbowym, nie przedłożyła również wyciągów z rachunków bankowych, nie wyjaśniła czy ona lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym rachunki bankowe posiadają. W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżąca nie wyjaśniła rzeczywistej sytuacji finansowej swojej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznych kosztów utrzymania skarżącej i jej rodziny. W tych okolicznościach wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącej ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.