I SA/Po 173/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym zażalenia strony skarżącej z dnia 09 kwietnia 2016 r. na postanowienie tutejszego Sądu z dnia 04 kwietnia 2016 r., o sygn. akt I SA/Po 173/16 – odrzucające sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 29 lutego 2016 r. sygn. akt I SA/Po 173/16 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych; postanawia I. uchylić postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 04 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Po 173/16; II. utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 29 lutego 2016 r. sygn. akt I SA/Po 173/16. Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – adwokata, pismem z dnia [...] grudnia 2015 r. wniosła do tutejszego Sądu skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. W związku z brakami formalnymi skargi zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 stycznia 2016 r. wezwano pełnomocnika skarżącej do podania wartości przedmiotu zaskarżenia oraz złożenia dokumentu pełnomocnictwa procesowego lub jego uwierzytelnionego odpisu. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi pełnomocnik skarżącej podał wartość przedmiotu zaskarżenia oraz przedłożył dokument pełnomocnictwa procesowego. Pełnomocnik skarżącej wniósł również o zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych. W przedłożonym przez skarżącą urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy uzasadniając wniosek podniesiono, że skarżącej po opłaceniu wszystkich wydatków pozostaje kwota rzędu [...] – [...] zł. Wnioskodawczyni zaznaczyła również, że aktualnie prowadzona jest przeciwko niej egzekucja administracyjna przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. Jak wynika z wyjaśnień skarżącej w toku egzekucji doszło do zajęcia emerytury wnioskodawczyni. W stosunku do wnioskodawczyni prowadzone jest ponadto postępowanie karnoskarbowe przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. Wnioskodawczyni wyjaśniła również, że od kilku lat korzysta z pomocy lekarzy specjalistów od chorób tarczycy, kardiologa i ortopedy. Skarżąca podała również nazwy przyjmowanych leków wskazując, że są one nabywane z pełną lub częściową odpłatnością. Skarżąca nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Wnioskodawczyni posiada [...] udziału we własności nieruchomość o wartości ok. [...] zł oraz oszczędności w kwocie [...] zł. Skarżąca nie posiada innych nieruchomości, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności i przedmiotów o wartości powyżej [...] zł. Z tytułu emerytury skarżąca osiąga miesięczny dochód netto w kwocie [...] zł. Łączna kwota miesięcznych wydatków skarżącej wynosi [...] zł. Skarżąca ponosi dodatkowo w skali roku wydatki w kwocie [...] zł z tytułu podatków i ubezpieczenia domu. Po rozpoznaniu wniosku skarżącej referendarz sądowy tutejszego Sądu postanowieniem z dnia 29 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Po 173/16 oddalił wniosek skarżącej. W uzasadnieniu wskazanego postanowienia stwierdzono, że skarżąca nie wykazała przesłanek do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego wnioskodawczyni jest w stanie uiścić koszty sądowe w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł, tytułem wpisu od skargi. Zaznaczono przy tym, że ze złożonego przez skarżącą oświadczenia wynika, że posiada ona we współwłasności, t.j. [...]% udziału w nieruchomości budynku o wartości ok. [...] zł oraz oszczędności w wysokości [...] zł. W ocenie referendarza sądowego wnioskodawczyni jest w stanie z posiadanych oszczędności ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie. Zaznaczono również, że skarżąca otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł netto, ponosząc miesięczne koszty utrzymania w kwocie ok. [...] zł. Z oświadczeń wnioskodawczyni wynika również, że z uzyskiwanej emerytury pozostaje jej kwota w wysokości od [...] do [...] zł miesięcznie. Jak wynika z akt sprawy odpis wskazanego powyżej postanowienia referendarza sądowego doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 12 marca 2016 r. (k. [...] akt sądowych). Następnie, omyłkowo zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 18 marca 2016 r. wezwano pełnomocnika skarżącej do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł. Omawiane zarządzenie zostało uchylone zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 23 marca 2016 r. Pismem z dnia 21 marca 2016 r., nadanym tego samego dnia (k. [...] akt sądowych) wniesiono sprzeciw od wskazanego powyżej postanowienia referendarza sądowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych, który mógł mieć wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia polegający na oddaleniu wniosku, mimo tego, że – w ocenie pełnomocnika skarżącej – zakres wniosku pozwalał na zwolnienie skarżącej od wpisu sądowego od skargi w całości jak też i w części. Z uwagi na powyższe wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i zwolnienie skarżącej z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w całości lub w części. Uzasadniając sprzeciw podniesiono, że analiza sytuacji materialnej skarżącej prowadzi do wniosku, że być może skarżąca nie zasługuje na zwolnienie z całej kwoty wpisu, jednak brak jest przeszkód do zwolnienia wnioskodawczyni z części tego wpisu. W ocenie pełnomocnika skarżącej, nie może budzić wątpliwości, że aktualna sytuacja wnioskodawczyni nie pozwala na opłacenie wpisu od skargi w całości. Podniesiono przy tym, że w ocenie skarżącej zasadnym jest aby uzyskała ona zwolnienie z części wymaganego wpisu np. w połowie lub też większej części. Uzasadniając sprzeciw wskazano również, że tutejszy Sąd dokonał analizy jedynie pod kątem zwolnienia z pełnej kwoty wpisu sądowego, co czyni zaskarżone postanowienie przedwczesnym, i w konsekwencji wadliwym. Pełnomocnik wnioskodawczyni wskazał również, że w doktrynie i orzecznictwie sądów powszechnych, Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, wielokrotnie podkreślano, że decyzja w sprawie wniosku strony o zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie powinna być podejmowana z poszanowaniem zasad wynikających wprost z treści art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. W szczególności chodzi o zagwarantowanie każdemu człowiekowi i obywatelowi prawa do sądu w jego sprawach. Prawo to nie może być przy tym ograniczone poprzez tworzenie wysokich wpisów sądowych, a instytucja zwolnienia z kosztów sądowych nie powinna być instytucją fasadową, stosowaną jedynie w szczególnie wyjątkowych przypadkach. W ocenie pełnomocnika skarżącej instytucja zwolnienia od kosztów sądowych powinna mieć bardzo szerokie zastosowanie w sprawach, w których strona odwołuje się od decyzji organów administracji publicznej. Zasada równowagi władzy wykonawczej, ustawodawczej i sądowniczej wymaga bowiem od państwa, by przepisy dotyczące wpisów sądowych i zwolnienia od nich były tworzone w taki sposób, aby strona niezadowolona z decyzji organów administracji publicznej – w szczególności tych nakładających obowiązek podatkowy – mogła skierować swe zarzuty wobec decyzji do sądu administracyjnego co najmniej I instancji. Postanowieniem tutejszego Sądu z dnia 04 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Po 173/16 odrzucono sprzeciw z uwagi na uchybienie terminu do jego wniesienia. Odpis omawianego postanowienia doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 08 kwietnia 2016 r. (k. [...] akt sądowych). Następnie pismem z dnia 09 kwietnia 2016 r. pełnomocnik skarżącej wniósł zażalenie na wskazane powyżej postanowienie tutejszego Sądu z dnia 04 kwietnia 2016 r. wnosząc o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania i merytorycznego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że 7-dniowy termin do złożenia sprzeciwu od postanowienia z dnia 29 lutego 2016 r. upływał z dniem 21 marca 2016 r., w którym to nadano sprzeciw. Podniesiono również, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 lutego 2016 r. zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 29 lutego 2016 r. tj. w sobotę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Stosownie do postanowień art. 195 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej w skrócie: "p.p.s.a.") jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, wojewódzki sąd administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie, może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo. Od ponownie wydanego postanowienia przysługują środki odwoławcze na zasadach ogólnych. W niniejszej sprawie zażalenie pełnomocnika skarżącej z dnia 09 kwietnia 2016 r. jest oczywiście uzasadnione w świetle czego należało uchylić zaskarżone nim postanowienie tutejszego Sądu z dnia 04 kwietnia 2016 r., o sygn. akt I SA/Po 173/16. W postanowieniu tym błędnie bowiem przyjęto, że termin na wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 29 lutego 2016 r. sygn. akt I SA/Po 173/16 upływał z dniem 19 marca 2016 r., tj. w sobotę. Zasadnie w uzasadnieniu zażalenia z dnia 09 kwietnia 2016 r. podniesiono, że zażalenie na wskazane powyżej postanowienie referendarza sądowego zostało nadane w terminie otwartym do jego wniesienia tj. w dniu 21 marca 2016 r., z uwagi na regulacje art. 83 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli ostatni dzień terminu przypada na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu uważa się następny dzień po dniu lub dniach wolnych od pracy. Z uwagi na uchylenie postanowienia tutejszego Sądu z dnia 04 kwietnia 2016 r., o sygn. akt I SA/Po 173/16 możliwe, a zarazem konieczne staje się merytoryczne rozpoznanie wniesionego sprzeciwu. Rozpoznając wniesiony w imieniu skarżącej sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 29 lutego 2016 r. sygn. akt I SA/Po 173/16 – oddalającego wniosek o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych należy wskazać, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej w skrócie: "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [tak: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 – komentarz do art. 260 p.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. W niniejszej sprawie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy również zaznaczyć, że strona wszczynając spór na drodze sądowej powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że wbrew twierdzeniom zawartym w sprzeciwie skarżąca jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania sądowego, które na obecnym etapie wynoszą [...] zł z tytułu wpisu od skargi. Uiszczenie kosztów sądowych w takiej wysokości nie spowoduje po stronie skarżącej uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Z przedłożonego przez skarżącą oświadczenia wynika, że wnioskodawczyni posiada wynoszący [...] udział w prawie własności zabudowanej nieruchomości o wartości ok. [...] zł, przy czym powierzchnia budynku wynosi [...] m2, a powierzchnia działki [...] m2. W kontekście powyższego należy wskazać, że w orzecznictwie podnosi się, że posiadanie przez stronę majątku o dużej wartości, co do zasady wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, przykładowo w jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania), wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych [por. postanowienie NSA z dnia 9 sierpnia 2011 r. sygn. akt II GZ 379/11, postanowienie NSA z dnia 10 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 399/11, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Niezależnie od powyższego wyjaśnić należy, że skarżąca dysponuje oszczędnościami w kwocie [...] zł, które bez większych trudności mogą zostać spożytkowane na opłacenie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Podkreślić również należy, że co miesiąc skarżącej po opłaceniu wszystkich wydatków pozostaje do dyspozycji kwota od [...] – [...] zł, co świadczy o tym, że przychody skarżącej przewyższają ponoszone wydatki. Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, że skarżąca dysponuje środkami pieniężnymi wystarczającymi na opłacenie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Wbrew twierdzeniom podniesionym w sprzeciwie, skarżąca nie zasługuje na zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w części, gdyż posiadane przez wnioskodawczynię środki pieniężne jak też majątek innego rodzaju bez wątpienia pozwalają na pokrycie pełnych kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 195 § 2 oraz art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.