I SA/Po 1803/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku EW o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi EW na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry postanawia: oddalić wniosek. Skarżący EW pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Celnej. Równocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie jest w stanie zapłacić kosztów sądowych, ponieważ nie posiada dużych dochodów. Wnioskodawca oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, małżonka nie pracuje. Skarżący posiada dom o pow. [...] m2, nieruchomość rolną o pow. [...], sklep – budynek, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca podał, że dochód z ziemi wynosi [...], ze sklepu [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie wyciągów z rachunków i lokat bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskują jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 4. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym poza dochodami wymienionymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy uzyskują inne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości (np. z tytułu najmu, dzierżawy, upraw, hodowli, dopłat do nieruchomości rolnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, prac dorywczych, inne), 5. podanie czy żona skarżącego jest zarejestrowana w Powiatowym urzędzie Pracy jako bezrobotna, czy otrzymuje zasiłek, jeżeli nie jest zarejestrowana to dlaczego. 6. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy wymienić jakie, jakiej marki, typ, rok produkcji i wartość rynkową tych pojazdów, 7. podanie w jakiej wysokości od początku roku skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów, należy przedłożyć odpis książki przychodów i rozchodów za okres [...], deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, ewidencję środków trwałych, należy podać ilu skarżący zatrudnia pracowników, przedłożyć wyciągi oraz wykaz z wszystkich firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy, jeżeli rachunki są zajęte należy przedłożyć zaświadczenia wystawione przez banki informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty w tym o środkach udostępnionych skarżącemu w okresie ostatnich [...] miesięcy 8. podanie w jakiej wysokości skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. woda, kanalizacja, gaz, energia elektryczna, telefon stacjonarny i komórkowy, abonament RTV, wyżywienie, koszty leczenia i zakupu lekarstw, środki czystości, raty kredytów – z podaniem kiedy kredyty zostały zaciągnięte, w jakiej wysokości, na co, jaki jest harmonogram spłat rat kredytów, inne koszty). Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżący do chwili obecnej nie odpowiedział na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć również należy, że w zakresie w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową strony wnoszącej o prawo pomocy, t.j. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 67/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, wnioskodawca posiada dom, nieruchomość rolną, budynek - sklep. Skarżący podał, że uzyskuje dochody w wysokości [...], przy czym ze sklepu w wysokości [...], z nieruchomości rolnej [...]. Wnioskodawca mimo wezwania nie podał w jakiej wysokości on i jego żona ponoszą koszty miesięcznego utrzymania, t.j. opłaty za media, koszty wyżywienia, środków czystości, lekarstw. Nie podał również czy spłacają raty kredytów, jeżeli tak to w jakiej wysokości, kiedy kredyty zostały zaciągnięte, na co, w jakiej wysokości i jaki jest harmonogram spłat rat. Skarżący nie wyjaśnił czy on i jego żona posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Wnioskodawca mimo wezwania nie podał czy poza deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodami on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują inne dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że posiada nieruchomość rolną o pow. [...]. Wnioskodawca nie podał czy uzyskuje dochody z dzierżawy, upraw, hodowli oraz dopłat do nieruchomości rolnej. Skarżący nie wyjaśnił czy on i jego żona posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcje członka zarządu lub prokurenta w spółkach. Wnioskodawca nie podał czy małżonka jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna, czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, jeżeli nie pracuje i nie jest zarejestrowana to nie wyjaśnił dlaczego. Wnioskodawca mimo wezwania nie złożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego i żonę, nie wyjaśnił nawet czy zeznania roczne podatkowe za [...] sporządzili i złożyli w Urzędzie Skarbowym, nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych, nie wyjaśnił także czy on lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunki bankowe posiadają. Skarżący mimo wezwania nie podał także w jakiej wysokości od początku roku z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów, nie przedłożył również odpisu książki przychodów i rozchodów za okres [...], deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, wyciągów z firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy, ewidencji środków trwałych, nie wyjaśnił nawet czy prowadzi książkę przychodów i rozchodów, ewidencję środków trwałych, czy składał deklaracje VAT-7, czy ma firmowe rachunki bankowe, nie podał także mimo wezwania czy zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu. W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił rzeczywistej sytuacji finansowej swojej i małżonki. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego i osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznych kosztów utrzymania skarżącego i jego rodziny. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.