I SA/Po 1825/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AW o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi AW na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2015 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący AW pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Równocześnie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Do skargi załączył kserokopie: zaświadczeń wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w dniu [...] i w dniu [...], z których wynika, że AW nie złożył żadnych dokumentów potwierdzających dochody za okres [...], pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], z którego wynika, że AW nie figuruje w Centralnym Rejestrze Ubezpieczonych. Na wezwanie starszego referendarza sądowego z dnia [...] skarżący złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podniósł zarzuty na działanie Burmistrza i Rady Miejskiej. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Wnioskodawca podał, że posiada dom, który odziedziczył po rodzicach i dziadkach, dom ma prawie [...] lat, powierzchnia domu wynosi ok. [...] m2 oraz piaszczystą nieruchomość o pow. [...], na której został młodo posadzony las, przy czym nie ma z tego tytułu dochodu. Skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...]. Wnioskodawca podał, że jest osobą samotną, bezrobotną, chorą, która nie otrzymuje należnej pomocy społecznej. Skarżący oświadczył, że nie ma dochodu. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, środki czystości, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat i czy spłaca te kredyty, inne wydatki) i z jakich środków je ponosi - podanie źródeł utrzymania, w szczególności oświadczenia czy skarżący korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej bądź pomocy materialnej innych osób (jeżeli tak to należy przedstawić kopie decyzji o przyznaniu zasiłków lub podania przez kogo i w jakim zakresie skarżący jest utrzymywany, tj. kto zapewnia mu żywność, odzież, kto ponosi opłaty za media itp.), 4. podanie czy skarżący posiada udziały w spółkach, pełni funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskuje dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 5. podanie czy skarżący posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, rok produkcji i wartość rynkową, 6. podanie czy skarżący uzyskuje jakiekolwiek dochody (np. z tytułu prac dorywczych, sezonowych, udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach, umowy zlecenia, umowy o dzieło, prowadzenia działalności gospodarczej, najmu, dzierżawy, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 7. podanie czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak to czy została orzeczona separacja sądowa, jeżeli nie to należy podać w jakiej wysokości i z jakiego tytułu żona skarżącego uzyskuje miesięczne dochody, 8. podanie, czy skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna (jeśli tak należy przedłożyć stosowne zaświadczenie z właściwego Powiatowego Urzędu Pracy ze wskazaniem od kiedy, czy i w jakim okresie pobierał zasiłek), 9. podanie czy w związku z posiadaną nieruchomością rolną o pow. [...] wnioskodawca uzyskuje jakikolwiek dochód (z dofinansowania lub np. ze sprzedaży drewna), 10. wyjaśnienie czy oprócz ujawnionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy nieruchomości rolnej o pow. [...] i nieruchomości położonej przy ul. S [...] w J (stanowiącej adres zamieszkania) skarżący posiada inne nieruchomości, np. przy ul. S [...] w J, jeżeli tak należy przedstawić informacje co do ich powierzchni, rodzaju i powierzchni zabudowy oraz ich potencjalnego wykorzystania. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że jest osobą bezrobotną i chorą. Wnioskodawca podał, że nie zarabia żadnych pieniędzy, nieruchomość o pow. [...] nie przynosi dochodu. Skarżący wskazał, że nie ma kont bankowych, nie pełni żadnych funkcji w ramach spółek, nie jest wspólnikiem spółki cichej. Wnioskodawca podał, że nie kupił żadnych nieruchomości i nie zarabia żadnych pieniędzy z najmu czy dzierżawy. Skarżący podał, że nie posiada nieruchomości przy ul. S [...] w J. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał ona przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżący podał, że choruje, jest osobą bezrobotną i nie uzyskuje żadnych dochodów. Wnioskodawca posiada dom o pow. [...] m2 oraz nieruchomość o pow. [...], na której posadzony jest las. Skarżący podał, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...]. Wnioskodawca podał, że nie posiada kont bankowych, udziałów w spółkach i nie pełni żadnych funkcji w spółkach, nie jest także wspólnikiem cichym. Skarżący oświadczył, że nie uzyskuje żadnych przychodów ani dochodów. Mimo wezwania wnioskodawca nie podał kosztów miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki np. kosztów ogrzewania, opłat za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon, abonament RTV, kosztów leczenia i zakupu lekarstw, kosztów wyżywienia, środków czystości, nie podał czy ma zaciągnięte kredyty, jeżeli tak to w jakiej wysokości spłaca raty kredytu. Skarżący nie wyjaśnił z jakich środków ponosi koszty swojego utrzymania, w tym czy korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej bądź pomocy materialnej innych osób. Wnioskodawca mimo wezwania nie wyjaśnił czy posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił czy pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak to czy pozostaje w separacji sądowej. Wnioskodawca nie wyjaśnił również czy jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, jeżeli tak to od kiedy i w jakim okresie pobierał zasiłek dla bezrobotnych. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że nie posiada nieruchomości położonej przy ul. S [...] w J. W tym miejscu zauważyć należy, że m.in. z akt administracyjnych znajdujących się w sprawach o sygn. akt [...] i [...] wynika, że skarżący posiada nieruchomość gruntową zabudowaną (budynek w stanie surowym) przy ul. S [...] w J, pow. gruntu [...] ha, co wynika z załączonych do tych akt kserokopii pisma Urzędu Miejskiego z dnia [...] nr [...] oraz kserokopii oświadczenia skarżącego o stanie majątkowym z dnia [...]. Wnioskodawca mimo wezwania nie złożył odpisu zeznania rocznego podatkowego za [...], nie wyjaśnił nawet czy zeznanie roczne podatkowe za [...] złożył w urzędzie skarbowym. W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił zatem swojej rzeczywistej sytuacji materialnej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, czy to w całości, czy w części, uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się zatem poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja materialna skarżącego nie pozwala na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania, czy to w całości, czy w części, obciążają stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji. a