I SA/Po 1861/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A sp. z o.o. w K o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A sp. z o.o. w K na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2014 r. postanawia: oddalić wniosek. Pismem z dnia [...] A sp. z o.o. w K [dalej jako: "skarżąca", "spółka"] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]. W odpowiedzi skarżąca wniosła o zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego od skargi, gdyż aktualna sytuacja materialna i finansowa uniemożliwia jej uiszczenie wymaganej kwoty. Spółka podała, że ma zajęty rachunek bankowy oraz inne wierzytelności, a także zajęty majątek ruchomy. Do pisma załączyła kserokopie: zawiadomień Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...], z dnia [...] i z dnia [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego skierowanego do B w N, zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej skierowanego do C w S, zaświadczenia z dnia [...] o dokonaniu wpisu do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] o sygn. akt [...] o wpisaniu spółki do Krajowego Rejestru Sądowego: Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, z postanowienia wynika, że zobowiązano dłużnika do wyjawienia majątku w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu egzekucyjnym. Następnie skarżąca złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że nie ze swojej winy ma zablokowane konta na rzecz Urzędu Skarbowego i ZUS w łącznej kwocie [...] i nie jest w stanie uiścić wymaganej opłaty. Skarżąca oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...], wartość środków trwałych (według bilansu na ostatni rok) [...], zysk za ostatni rok obrotowy według bilansu [...]. Skarżąca podała, że stan rachunku bankowego prowadzonego przez B na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi [...]. Skarżąca powołała się na brak środków w kasie oraz na zajęty rachunek bankowy oraz inne wierzytelności przez Urząd Skarbowy oraz zajęty majątek ruchomy (sprzęt, maszyny, urządzenia). Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że w okresie [...] uzyskała przychody w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...]. Spółka podała, że zatrudnia [...] pracowników i wypłaca miesięcznie [...]. Udziałowiec WG posiada [...] udziały, jest emerytem, jego sytuacja finansowa jest dobra. Udziałowiec MG posiada [...] udziałów, prowadzi działalność gospodarczą, jej sytuacja finansowa i majątkowa jest dobra. Udziałowiec JG posiada [...] udziałów, pracuje w D, jej sytuacja finansowa i majątkowa jest dobra. Spółka podała, że zaciągnęła od udziałowca pożyczkę w wysokości [...] na działalność gospodarczą (notarialny wpis hipoteki na majątku firmy). Wskazała, że dalsze zaciąganie długów ponad możliwości udziałowca są ograniczone rachunkiem ekonomicznym. Do pisma załączyła kserokopie: zeznań rocznych podatkowych za [...], deklaracji VAT-7 za miesiące [...], wyciągi z rachunku bankowego za okres [...], raporty kasowe za okres [...], bilans na dzień [...], rachunek zysków i strat za okres [...], bilans na dzień [...], rachunek zysków i strat na koniec [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 P.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Na podstawie art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Przepisy przenoszą na stronę (wnioskodawcę) obowiązek wykazania wyżej wymienionych przesłanek. Na uwadze należy mieć również, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008r., sygn. akt II OZ 318/08, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego wskazać należy, że w świetle przedstawionych przez spółkę okoliczności oraz przedłożonych dokumentów, nie można przyjąć, że skarżąca nie jest w stanie ponieść koniecznych kosztów sądowych. Zatem nie można przyznać prawa pomocy skarżącej spółce w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). Z załączonej przez stronę skarżącą dokumentacji i oświadczeń wynika, że spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą i zatrudnia [...] pracowników. Spółka posiada kapitał zakładowy o wartości [...], wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu za ostatni rok wynosi [...]. Zysk za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniósł [...]. Wprawdzie na majątku skarżącej – jak oświadczyła - dokonano zajęcia, jednakże nadal spółka może z tego majątku korzystać. Ponadto z zeznań rocznych podatkowych wynika, że w [...] przychód spółki wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...], dochód [...], w [...] przychód spółki wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...]. Z oświadczenia skarżącej wynika, że w okresie [...] przychód spółki wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...], a zatem skarżąca w w.w okresie poniosła stratę. Z deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], spółka nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], spółka nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], spółka nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], spółka nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], spółka nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], spółka nabyła towary i usługi za wartość netto [...]. Z załączonego przez spółkę wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego przez B wynika, że saldo końcowe na tym rachunku na dzień [...] wynosi [...]. Zatem ze złożonych przez spółkę oświadczeń wynika, że przychód skarżącej za [...], jak i za miesiące [...] oraz posiadany majątek wielokrotnie przewyższają kwotę wpisu od skargi. W tym miejscu zauważyć należy, że w orzecznictwie sądowym przyjęto pogląd, iż stosując prawo pomocy nie można chronić majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie WSA w Poznaniu z 16.10.2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, Lex nr 507290). Poglądy orzecznictwa w tym względzie pozostają aktualne również w sytuacji gdy z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy występuje osoba prawna. Jak już wcześniej wskazano, obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, zatem strona wnosząc skargę zobowiązana jest w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na poniesienie tych kosztów. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Strona skarżąca nie może również w priorytetowy sposób traktować innych swoich zobowiązań, co powoduje, że nie będzie miała środków na opłacenie kosztów postępowania. Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] mimo wezwania nie podała, czy ponosi koszty utrzymania siedziby, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakich środków. Skarżąca podała natomiast, że otrzymała pożyczkę od udziałowca w wysokości [...] na działalność gospodarczą (notarialny wpis hipoteki na majątku firmy). W tym miejscu podkreślić należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które powinno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Godzi się również wskazać, że skarżąca spółka wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010r., str. 568). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko wyrażone w w.w postanowieniu zostało również zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15 (publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonych przez skarżącą informacji nie wynika jednak, aby zwróciła się z takim żądaniem do wspólników. Wskazać natomiast należy, że z odpowiedzi skarżącej wynika, że sytuacja finansowa udziałowców spółki jest dobra. Udziałowiec WG, który posiada [...] udziały, jest na emeryturze, udziałowiec MG posiada [...] udziałów, prowadzi działalność gospodarczą, udziałowiec JG posiada [...] udziałów i pracuje. Ponadto należy zwrócić uwagę na okoliczność, że z przedłożonych w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy raportów kasowych wynika, że udziałowiec spółki WG do kasy spółki tytułem pożyczki wpłacił w dniu [...] kwotę w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...]. Zatem z przedłożonych przez spółkę dokumentów wynika, że w okresie [...] udziałowiec spółki udzielił skarżącej pożyczek na kwotę [...]. Z oświadczeń skarżącej wynika, że otrzymała pożyczkę od udziałowca w kwocie [...] na działalność gospodarczą. Skoro skarżąca otrzymała od udziałowca pożyczki, z których pokrywa koszty bieżącej działalności, winna się również zwrócić do niego o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a nie liczyć jedynie na to, że koszty sądowe zostaną pokryte z budżetu państwa. Ponadto wskazać należy, że skarżąca może również zwrócić się o udzielenie pożyczki w celu uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie do pozostałych udziałowców spółki, tym bardziej, że - jak oświadczyła - ich sytuacja finansowa jest dobra. Ponadto wskazać należy, że z utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wynika obowiązek uwzględniania w prowadzonej działalności gospodarczej ryzyka związanego z tą działalnością, tj. ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Spółka powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (postanowienie z 17 kwietnia 2014 r. I OZ 304/14). Nacisk kładzie się na znaczenie i zrozumienie przez spółkę ryzyka prowadzenia działalności (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13). Mając zatem na uwadze fakt, że spółka prowadzi działalność gospodarczą oraz, że nie znajduje się w stanie likwidacji uznano, że nie wykazała ona, aby uiszczenie kosztów sądowych było dla niej barierą nie do pokonania. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji