I SA/Po 1861/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Kucznerowicz po rozpoznaniu w dniu 02 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] Sp. z o.o. w [...] od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 stycznia 2016 r. o sygn. akt I SA/Po 1861/15 o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2016 r. referendarz sądowy oddalił skarżącej Spółce wniosek o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na podstawie wniosku o prawo pomocy sporządzonego w dniu [...] listopada 2015 r. oraz przedłożonych przez Spółkę dokumentów i informacji referendarz ustalił, że Spółka ma zajęty rachunek bankowy oraz inne wierzytelności, a także zajęty majątek ruchomy. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Spółka podała, że nie ze swojej winy ma zablokowane konta na rzecz Urzędu Skarbowego i ZUS w łącznej kwocie [...] zł i nie jest w stanie uiścić wymaganej opłaty. Skarżąca oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych (według bilansu na ostatni rok) [...] zł, zysk za ostatni rok obrotowy według bilansu [...] zł. Skarżąca podała, że stan rachunku bankowego prowadzonego przez [...] Oddział w [...] na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi [...] zł. Skarżąca powołała się na brak środków w kasie oraz na zajęty rachunek bankowy oraz inne wierzytelności przez Urząd Skarbowy oraz zajęty majątek ruchomy (sprzęt, maszyny, urządzenia). Na wezwanie z dnia [...] grudnia 2015 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że w okresie od [...] stycznia 2015 r. do [...] listopada 2015 r. uzyskała przychody w wysokości [...] zł, poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł. Spółka podała, że zatrudnia trzech pracowników i wypłaca miesięcznie [...] zł. Udziałowiec [...] posiada [...] udziały, jest emerytem, jego sytuacja finansowa jest dobra. Udziałowiec [...] posiada [...] udziałów, prowadzi działalność gospodarczą, jej sytuacja finansowa i majątkowa jest dobra. Udziałowiec [...] posiada [...] udziałów, pracuje w Urzędzie Miasta, jej sytuacja finansowa i majątkowa jest dobra. Spółka podała, że zaciągnęła od udziałowca pożyczkę w wysokości [...] zł na działalność gospodarczą (notarialny wpis hipoteki na majątku firmy). Wskazała, że dalsze zaciąganie długów ponad możliwości udziałowca są ograniczone rachunkiem ekonomicznym. W ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego nie można przyjąć, że skarżąca nie jest w stanie ponieść koniecznych kosztów sądowych. Spółka nie wykazała aby uiszczenie kosztów sądowych było dla niej barierą nie do pokonania. W sprzeciwie z dnia [...] stycznia 2016 r. skarżąca zaskarżyła postanowienie referendarza w całości i wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi. Podniosła, że aktualna sytuacja materialna i finansowa skarżącej Spółki uniemożliwia uiszczenie wymaganej kwoty, gdyż na skutek działania Urzędu Skarbowego w [...] zajęty został rachunek bankowy firmy oraz inne wierzytelności, a także majątek ruchomy. Skarżąca nie zgodziła się z argumentacją referendarza, że w trudnej sytuacji Spółki wspólnicy mają obowiązek dokonać przymusowej pożyczki na rzecz Spółki w formie dopłat, tym bardziej, że Spółka otrzymała już od jednego udziałowca pożyczkę w kwocie ponad [...] zł. Zdaniem strony powinna być ona zwolniona od uiszczenia wpisu od skargi w wymaganej wysokości (k. 124 akt sąd.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej: "P.p.s.a."), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a. zgodnie, z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na podstawie art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Oceniając zasadność wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. W rozpatrywanej sprawie skarżąca Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu zaskarżone postanowienie referendarza jest prawidłowe, bowiem skarżąca nie wykazała przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł wpisu od skargi. Sąd podziela ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy dokonaną w zaskarżonym postanowieniu. O ile zrozumiała jest troska skarżącej o kontynuację działalności gospodarczej, jak również argumenty związane z ograniczonymi możliwościami finansowymi udziałowców (w zakresie dopłat, czy też pożyczek udzielanych skarżącej), o tyle podkreślić należy, że przesłanki pomocy finansowej Skarbu Państwa dla stron postępowania sądowoadministracyjnego należy interpretować ściśle; szczególnie w odniesieniu do przedsiębiorców będących osobami prawnymi. Oznacza to, że pomoc, o której mowa w przepisach art. 243 § 1 i następne P.p.s.a. może zostać przyznana tylko w uzasadnionych przypadkach, a nie w każdej sytuacji trudności finansowych strony skarżącej. Taka postawa interpretacyjna jest, wbrew zarzutom skarżącego, zgodna z gwarancjami konstytucyjno-prawnymi. Instytucja prawa pomocy, zabezpieczająca realizację prawa do sądu, pozwala na uzyskanie dostępu do sądu osobom obiektywnie (a nie tylko wedle własnego przekonania) nie dysponującym środkami na wszczęcie (prowadzenie) procesu. W odniesieniu do osób prawnych przesłankę braku "dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania" odnosi się co do zasady do niewypłacalności takiego podmiotu. (por. postanowienie NSA z dnia 13 lipca 2015 r. o sygn. akt I FZ 175/15). Przy wykładni art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., w orzecznictwie sądowoadministracyjnym akcentuje się, że brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (por. postanowienie NSA z 24 marca 2015 r., II FZ 36/15). Koszty sądowe, a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą, stanowią bowiem element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z 25 lutego 2015 r., I FZ 43/15). Oznacza to również, że inne wydatki (bieżące zobowiązania) takiego przedsiębiorcy, jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze, nie mają pierwszeństwa przed opłatami sądowymi. Co więcej, oczekuje się, że mając na względzie wspomniane wyżej ryzyko podmiot taki będzie dysponował stosownymi rezerwami na partycypowanie w kosztach sądowych, a gdyby takowych rezerw nie posiadał – wykazania, że nie mógł ich zgromadzić (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13). Prawo pomocy, zwane również "prawem ubogich" (por. postanowienie NSA z 16 czerwca 2015 r., I OZ 595/15 – wszystkie orzeczenie publikowane na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), nie przysługuje podmiotowi takiemu, jak wnioskujący w niniejszym przypadku, tj. aktywnie prowadzącemu działalność gospodarczą, który osiąga nie tylko przychody, ale i dochody wielokrotnie przewyższające wysokość żądanej opłaty sądowej (por. str. 5 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia). W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.